Trẻ thiếu vitamin A và lịch uống vitamin A định kỳ tại trạm y tế
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổi
Trả lời nhanh
Ở Việt Nam, trẻ 6–36 tháng tuổi (ở một số tỉnh có nhiều trẻ thấp còi là đến 60 tháng) được uống miễn phí vitamin A liều cao 2 lần mỗi năm tại trạm y tế, vào khoảng ngày 1–2 tháng 6 và ngày 1 tháng 12. Mỗi đợt chỉ uống một liều do nhân viên y tế cho; không tự mua vitamin A liều cao cho con uống thêm ở nhà. Thiếu vitamin A làm trẻ dễ nhiễm trùng, sởi nặng hơn, và nặng có thể gây quáng gà, khô mắt, mù. Đưa con đi khám ngay nếu lòng đen mắt con mờ đục, loét, hoặc nếu con thóp phồng, nôn vọt, li bì sau khi uống vitamin A.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Lòng đen mắt con mờ đục, khô, có vết loét hoặc mềm nhũn, con nhắm chặt mắt, sợ ánh sáng: đưa con đến bệnh viện ngay trong ngày.
- Sau khi uống vitamin A, trẻ nhỏ thóp phồng căng, nôn vọt nhiều lần, li bì hoặc co giật.
- Con lỡ uống nhiều viên vitamin A, dầu gan cá hoặc vitamin tổng hợp cùng lúc, kể cả khi chưa có biểu hiện gì. Mang theo vỏ lọ.
- Con bị sởi kèm khó thở, li bì, co giật, hoặc không uống được.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con nhìn kém hẳn lúc chạng vạng, trong phòng tối hay va vấp, mò mẫm khi trời nhá nhem.
- Mắt con khô, ít nước mắt, lòng trắng mắt có vệt trắng xám như bọt xà phòng.
- Con bị sởi, tiêu chảy kéo dài, hoặc suy dinh dưỡng, gầy còm: bác sĩ có thể cho uống vitamin A theo phác đồ điều trị.
- Con lỡ đợt uống vitamin A ở trạm y tế: hỏi trạm y tế xem con được uống bù khi nào.
- Con đã uống nhiều sản phẩm có vitamin A nhiều tuần rồi đau đầu, chán ăn, buồn nôn, da khô bong, rụng tóc.
Vitamin A cần cho con thế nào
Vitamin A giúp mắt nhìn được trong ánh sáng yếu, giữ da và niêm mạc mắt, ruột, đường thở khỏe, và giúp cơ thể chống nhiễm trùng. Trẻ thiếu vitamin A dễ bị tiêu chảy, viêm phổi, và khi mắc sởi thì nặng hơn, dễ biến chứng mắt.
Trẻ nhỏ có nguy cơ thiếu cao vì cần nhiều cho tăng trưởng, hay ốm vặt, và nhiều trẻ ăn ít đạm, ít dầu mỡ hoặc ít rau quả màu đậm.
Dấu hiệu thiếu vitamin A
- Quáng gà: con nhìn kém lúc chạng vạng hoặc trong phòng tối, hay va vấp, ngồi im không dám đi khi trời tối. Trẻ chưa biết đi khó nhận ra dấu hiệu này.
- Khô mắt: mắt khô, ít nước mắt, lòng trắng mắt mất bóng.
- Vệt Bitot: những đốm trắng xám như bọt ở lòng trắng mắt, thường gần mép lòng đen.
- Khô và loét giác mạc: lòng đen mờ đục rồi có thể loét, nhũn. Đây là cấp cứu về mắt, có thể dẫn tới mù nếu không được chữa ngay.
- Các biểu hiện kém đặc hiệu: hay ốm, da khô ráp, chậm lớn. Những dấu hiệu này không đủ để tự kết luận con thiếu vitamin A.
Chương trình uống vitamin A ở trạm y tế
Theo Viện Dinh dưỡng, mỗi năm trẻ 6–36 tháng tuổi trên cả nước, và trẻ 6–60 tháng tuổi ở các tỉnh có tỉ lệ thấp còi trên 30%, được uống vitamin A liều cao 2 đợt: đợt 1 vào ngày Vi chất dinh dưỡng 1–2 tháng 6, đợt 2 vào ngày 1 tháng 12. Lịch cụ thể ở từng xã, phường do trạm y tế thông báo.
Viên nang có hai loại theo tuổi: loại dành cho trẻ từ 6 đến dưới 12 tháng và loại dành cho trẻ từ 1 tuổi. Nhân viên y tế cắt viên và nhỏ thuốc vào miệng con, ghi vào sổ hoặc phiếu theo dõi. Ở các tỉnh có nhiều trẻ thấp còi, trẻ 24–60 tháng còn được uống thuốc tẩy giun cùng đợt.
Sau khi uống, một số trẻ có thể buồn nôn, nôn, đau đầu, trẻ nhỏ có thể hơi phồng thóp; các biểu hiện này thường nhẹ, hết trong 1–2 ngày. Nếu nôn nhiều, thóp phồng căng, li bì hay co giật, hãy đưa con đi khám ngay.
Khi con ốm: sởi, tiêu chảy, suy dinh dưỡng
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ mắc sởi được uống vitamin A liều cao theo tuổi, thường hai ngày liền, để giảm biến chứng mắt và nguy cơ tử vong. Trẻ suy dinh dưỡng nặng, tiêu chảy kéo dài hoặc có dấu hiệu thiếu vitamin A ở mắt cũng có phác đồ riêng.
Liều điều trị này do bác sĩ hoặc nhân viên y tế cho và ghi lại. Bố mẹ nên báo con đã uống vitamin A khi nào để tránh trùng liều.
Ăn gì để đủ vitamin A
Vitamin A có sẵn trong gan, trứng, sữa, thịt, cá. Rau củ quả màu vàng cam và xanh đậm như cà rốt, bí đỏ, khoai lang ruột vàng, đu đủ, xoài chín, rau ngót, rau muống, rau dền, rau cải cho tiền chất vitamin A.
Vitamin A tan trong dầu, nên bữa của con cần một ít dầu hoặc mỡ. Trẻ dưới 6 tháng bú mẹ hoàn toàn nhận vitamin A qua sữa mẹ, nên mẹ cũng cần ăn đủ chất. Gan rất giàu vitamin A; cho con ăn lượng nhỏ, không quá một lần mỗi tuần.
Chăm sóc con tại nhà
- Ghi lịch đầu tháng 6 và đầu tháng 12 để đưa con đi uống vitamin A, mang theo sổ tiêm chủng hoặc phiếu theo dõi.
- Giữ lại ghi chép mỗi lần con uống; báo nhân viên y tế nếu con vừa được uống vitamin A ở nơi khác hoặc đang uống vitamin tổng hợp.
- Không mua vitamin A liều cao về nhà cho con uống thêm.
- Mỗi ngày cho con ăn ít nhất một món rau củ quả màu vàng cam hoặc xanh đậm, nấu với một ít dầu.
- Đọc nhãn vitamin tổng hợp, sữa bổ sung, dầu gan cá để không cho con uống trùng nhiều sản phẩm có vitamin A.
- Tiêm đủ mũi sởi theo lịch tiêm chủng mở rộng; khi con bị sởi, đưa con đi khám.
Hiểu lầm thường gặp
- Uống vitamin A ở trạm y tế rồi, mua thêm về uống cho con mắt sáng hơn.
- Mỗi đợt chỉ một liều là đủ. Vitamin A tích lại trong cơ thể, uống thêm liều cao ở nhà có thể gây ngộ độc.
- Con đang khỏe, ăn tốt thì không cần đi uống vitamin A.
- Chương trình dành cho mọi trẻ trong độ tuổi, kể cả trẻ khỏe, vì thiếu vitamin A nhẹ thường không có dấu hiệu rõ.
- Bị sởi phải kiêng mỡ, kiêng tanh, chỉ ăn cháo trắng.
- Kiêng khem làm con thiếu chất, nhất là vitamin A, nên dễ biến chứng mắt và lâu hồi phục. Con cần ăn đủ thịt, cá, trứng, sữa và rau quả màu đậm.
- Ăn thật nhiều gan mỗi ngày thì càng tốt.
- Gan rất nhiều vitamin A. Ăn lượng nhỏ, không quá một lần mỗi tuần; ăn nhiều hơn thế kéo dài có thể thừa vitamin A.
Bố mẹ hay hỏi
+Con lỡ đợt uống vitamin A thì có uống bù được không?
Hãy liên hệ trạm y tế nơi con ở để được hướng dẫn. Không tự mua viên liều cao về cho con uống.
+Trẻ dưới 6 tháng có được uống vitamin A không?
Chương trình bắt đầu từ 6 tháng. Trẻ nhỏ hơn bú mẹ nhận vitamin A qua sữa mẹ; nếu con có bệnh, bác sĩ sẽ quyết định.
+Uống vitamin A cùng ngày tiêm chủng có được không?
Được. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến khích kết hợp uống vitamin A với các lần tiếp xúc y tế như tiêm chủng. Báo nhân viên y tế nếu con đang ốm.
+Con nôn ngay sau khi uống vitamin A thì sao?
Báo nhân viên y tế đang cho uống để họ quyết định. Đừng tự cho con uống lại ở nhà.
+Trên 5 tuổi có cần uống vitamin A định kỳ không?
Không nằm trong chương trình. Trẻ lớn ăn uống đa dạng nhận đủ vitamin A từ thức ăn; nếu bác sĩ thấy con thiếu, bác sĩ sẽ cho điều trị riêng.
Nguồn tham khảo
- Khi trẻ uống vitamin A và thuốc tẩy giun – Những điều cần lưu ý — Viện Dinh dưỡng
- Guideline: Vitamin A supplementation in infants and children 6–59 months of age — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Xerophthalmia and night blindness for the assessment of clinical vitamin A deficiency — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Vitamin A — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Có nên cho trẻ uống vitamin
Trẻ khỏe mạnh, ăn đa dạng thịt cá trứng, rau quả, sữa thường không cần uống vitamin tổng hợp hằng ngày. Những trường hợp có lý do rõ: trẻ 6–36 tháng uống vitamin A liều cao 2 đợt mỗi năm tại trạm y tế, trẻ bú mẹ cần vitamin D hằng ngày theo hướng dẫn quốc tế, trẻ tiêu chảy uống kẽm, trẻ ăn chay cần vitamin B12, trẻ được xét nghiệm thiếu sắt thì uống sắt theo đơn. Vitamin A, D và sắt dùng quá liều có thể gây ngộ độc. Nếu con lỡ nuốt nhiều viên vitamin hay viên sắt, hãy đưa con đi cấp cứu ngay và mang theo vỏ lọ.
- Bệnh sởi ở trẻ
Sởi do virus gây ra, lây rất mạnh qua không khí. Bệnh bắt đầu bằng sốt cao, ho, chảy mũi, mắt đỏ chảy nước; sau 3–4 ngày sốt, ban đỏ mọc từ sau tai, mặt rồi lan xuống thân và chân. Phần lớn trẻ khỏi sau khoảng 10 ngày, nhưng trẻ dưới 5 tuổi, nhất là dưới 1 tuổi, và trẻ suy dinh dưỡng dễ bị viêm phổi, viêm tai, tiêu chảy, tổn thương mắt. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con thở nhanh, khó thở, li bì, co giật, không uống được, hoặc ban đã bay mà vẫn sốt cao.
- Trẻ thấp còi, chậm tăng cân
Trẻ thấp còi khi chiều cao theo tuổi nằm dưới đường -2 độ lệch chuẩn trên biểu đồ tăng trưởng của Tổ chức Y tế Thế giới; chậm tăng cân khi cân nặng đứng yên hoặc tụt dần khỏi đường tăng trưởng của chính con. Cách biết chắc là cân đo đều đặn và chấm lên biểu đồ, không so với con nhà hàng xóm. Con nên đi khám khi đứng cân 2–3 tháng, sụt cân, hoặc trước tuổi dậy thì cao chưa tới 4 cm mỗi năm. Nếu con gầy rộc kèm phù hai chân, li bì, không ăn uống được, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Trẻ bị tiêu chảy
Trẻ bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Phần lớn do virus và tự hết trong 5–7 ngày; việc quan trọng nhất là bù đủ nước bằng oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, cho con uống kẽm và vẫn cho con ăn bú bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Tiêm chủng mở rộng và tiêm dịch vụ
Vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng được tiêm miễn phí tại trạm y tế, gồm viêm gan B, lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, Hib, bại liệt, sởi, rubella, viêm não Nhật Bản và rota; phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Các vắc xin như cúm, thủy đậu, quai bị, viêm gan A, não mô cầu, sốt xuất huyết, tay chân miệng là vắc xin dịch vụ, bố mẹ tự trả. Cả hai đều đã được cấp phép và bảo vệ tốt; điều quan trọng nhất là con được tiêm đủ, đúng lịch, và mọi mũi đều được ghi vào sổ để không tiêm thiếu hay trùng.
- Bổ sung DHA cho trẻ
DHA là một loại chất béo omega-3 cần cho não và mắt của trẻ. Trẻ bú mẹ nhận DHA qua sữa mẹ, sữa công thức hiện nay thường đã có DHA, và từ khi ăn dặm con nhận thêm từ cá. Trẻ khỏe mạnh được ăn cá 1–2 bữa mỗi tuần thường không cần uống thêm viên hay giọt DHA; chưa có bằng chứng rõ rằng uống thêm làm trẻ khỏe mạnh thông minh hơn. Nếu dùng, không cho uống cùng lúc dầu gan cá với vitamin khác có vitamin A, D, và đưa con đi cấp cứu ngay nếu con lỡ uống nhiều hoặc bị sặc dầu rồi khó thở.
Chủ đề khác