Trẻ bị nhiễm nấm Candida: tưa miệng, hăm tã do nấm và cách chăm sóc
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổi
Trả lời nhanh
Nấm Candida sống sẵn trên da, trong miệng và ruột của mọi người; ở trẻ nhỏ nó hay mọc quá mức thành tưa miệng (mảng trắng bám chặt trong miệng) và hăm tã do nấm (vùng tã đỏ rực, viền rõ, có chấm đỏ nhỏ lan ra ngoài). Hai bệnh này thường nhẹ và khỏi với thuốc chống nấm bác sĩ kê; trẻ dưới 4 tháng không tự mua thuốc. Không bôi kem có corticoid hay kem trộn lên vùng nấm. Đưa con đi khám ngay nếu con bỏ bú, li bì, sốt (trẻ dưới 3 tháng từ 38°C), hoặc sau 48 giờ đầu mà hơn 6 giờ không có tã ướt.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
- Con bỏ bú hoàn toàn, li bì, khó đánh thức, mềm nhũn.
- Sau 48 giờ đầu, con hơn 6 giờ không có tã ướt, hoặc môi miệng khô, thóp lõm.
- Trẻ sinh non, đang nằm viện hoặc vừa ra viện mà sốt hay hạ nhiệt độ, bú kém, thở khó: báo ngay cho bác sĩ đang điều trị.
- Trẻ dưới 1 tháng có mụn nước nhỏ, mụn mủ trên da hoặc trông khác thường, bú kém.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con dưới 4 tháng có mảng trắng trong miệng nghi nấm: đi khám, không tự mua thuốc bôi.
- Vùng tã đỏ rực, viền rõ, có chấm đỏ nhỏ xung quanh, hoặc hăm đã bôi kem chống hăm thông thường 2–3 ngày không đỡ.
- Hăm tã có mụn mủ, mụn nước, vảy vàng, vết loét, chảy máu hoặc lan ra ngoài vùng tã.
- Đã dùng thuốc chống nấm theo đơn 1 tuần mà không đỡ, hoặc nấm hay tái lại.
- Trẻ lớn bị tưa miệng mà không đang dùng kháng sinh hay thuốc hít hen, hoặc bị đi bị lại.
- Mẹ cho con bú thấy đầu vú đỏ, đau rát, ngứa: mẹ cũng cần khám và chữa cùng lúc.
Nấm Candida là gì, vì sao trẻ nhỏ hay bị
Candida là một loại nấm men sống bình thường trên da, trong miệng, ruột và vùng sinh dục của nhiều người mà không gây bệnh. Khi nơi đó ẩm, ấm lâu, hoặc cân bằng vi khuẩn có lợi bị xáo trộn, nấm mọc quá mức và gây viêm.
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dễ bị vì niêm mạc miệng còn non, bú mút nhiều, da vùng tã luôn ẩm. Con hoặc mẹ đang cho bú dùng kháng sinh, con ngậm ti giả, bình sữa lâu, tã thay không đủ thường là những lúc nấm dễ mọc. Bệnh không do bố mẹ chăm con bẩn.
Những dạng hay gặp ở trẻ
- Tưa miệng (nấm miệng): mảng trắng như váng sữa đông bám ở lưỡi, má trong, môi trong, lau không đi, lau mạnh để lại nền đỏ. Con có thể quấy khi bú. Lớp trắng mỏng chỉ trên mặt lưỡi, lau nhẹ là đi thường là cặn sữa.
- Hăm tã do nấm: da vùng tã đỏ rực, có khi rớm ướt, viền rõ, hay vào cả nếp bẹn, kèm những chấm đỏ nhỏ lan ra ngoài mảng đỏ chính. Hăm tã thông thường kéo dài quá vài ngày rất hay bị nấm chồng lên, nhất là sau một đợt kháng sinh hay tiêu chảy.
- Nấm ở nếp da: đỏ, ẩm, nứt ở nếp cổ, nách, bẹn của trẻ bụ bẫm.
- Ở trẻ gái tuổi dậy thì: nấm âm đạo với khí hư trắng đặc như bã đậu, ngứa, rát. Dưới 16 tuổi, lần đầu bị hoặc bị lại nhiều lần thì nên cho con đi khám thay vì tự mua thuốc đặt.
- Hiếm gặp nhưng nặng: nấm Candida vào máu và các cơ quan, gần như chỉ ở trẻ sinh non, trẻ đang nằm hồi sức, có đường truyền tĩnh mạch hoặc suy giảm miễn dịch. Những trẻ này được bác sĩ theo dõi trong bệnh viện.
Bác sĩ chữa thế nào
Bác sĩ thường nhận ra tưa miệng và hăm tã do nấm chỉ bằng cách nhìn. Với tưa miệng, bác sĩ kê thuốc chống nấm dạng nước hoặc gel bôi trong miệng; loại gel bán ở hiệu thuốc chỉ dùng cho trẻ trên 4 tháng, trẻ nhỏ hơn do bác sĩ chọn thuốc và liều. Với hăm tã do nấm, bác sĩ kê kem chống nấm bôi lên vùng da đỏ, có khi kèm kem bảo vệ da.
Dùng thuốc đúng số lần, đủ số ngày được dặn, thường thêm vài ngày sau khi da đã sạch để nấm không quay lại. Nếu mẹ cho con bú có nấm ở đầu vú, mẹ được chữa cùng lúc. Con dùng thuốc 1 tuần không đỡ, hoặc bị đi bị lại, bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân khác như dùng kháng sinh kéo dài hay vấn đề về miễn dịch.
Vì sao không bôi kem có corticoid hay kem trộn
Ở Việt Nam, nhiều loại kem bôi đa năng chứa cả corticoid, kháng sinh và kháng nấm được bán rất rộng rãi. Corticoid làm da bớt đỏ lúc đầu, nhưng nấm lại mọc mạnh hơn bên dưới, da con mỏng, dễ hấp thu thuốc qua da. Không dùng những loại kem này cho con khi chưa có bác sĩ kê.
Cũng không rắc phấn rôm, không bôi cồn, thuốc sát khuẩn mạnh, dầu gió hay lá cây giã lên vùng hăm.
Chăm sóc con tại nhà
- Thay tã ngay khi ướt hoặc bẩn; rửa vùng tã bằng nước ấm, thấm khô nhẹ, không chà xát.
- Mỗi ngày để con không mặc tã một lúc cho da thoáng; không dùng quần nilon bọc ngoài tã, không đóng tã quá chặt.
- Bôi thuốc chống nấm đúng như bác sĩ kê, đủ số ngày kể cả khi da đã đỡ đỏ; rửa tay trước và sau khi bôi.
- Không dùng xà phòng thơm, sữa tắm tạo bọt, khăn ướt có mùi thơm lên vùng tã đang hăm.
- Rửa, tiệt trùng bình sữa, núm ti, ti giả sau mỗi lần dùng trong thời gian con bị tưa miệng.
- Tiếp tục cho con bú mẹ; mẹ để ý đầu vú, nếu đỏ, rát, ngứa thì đi khám để chữa cùng con.
Hiểu lầm thường gặp
- Rơ lưỡi bằng mật ong để chữa tưa lưỡi.
- Không cho trẻ dưới 1 tuổi dùng mật ong dưới bất cứ hình thức nào vì nguy cơ ngộ độc. Tưa miệng cần thuốc chống nấm bác sĩ kê; rơ mạnh còn làm trầy niêm mạc.
- Hăm tã thì bôi kem nào đỏ nhanh hết là được.
- Kem đa năng có corticoid làm hăm do nấm lan rộng hơn và có hại cho da mỏng của trẻ. Hăm đỏ rực, có chấm đỏ lan ra ngoài cần được khám để dùng đúng kem chống nấm.
- Rắc phấn rôm giúp vùng tã khô, hết nấm.
- Phấn rôm không chữa được nấm và không nên rắc lên vùng da đang hăm. Giữ da khô bằng cách thay tã thường xuyên và để da thoáng.
- Con bị nấm là do mẹ giữ vệ sinh kém.
- Nấm Candida có sẵn trên da mọi người và rất hay gặp ở trẻ nhỏ, kể cả khi bố mẹ chăm rất sạch. Kháng sinh, da ẩm lâu là những lý do thường gặp hơn.
Bố mẹ hay hỏi
+Con bị nấm miệng có cần ngừng bú mẹ không?
Không. Tiếp tục cho con bú; nếu đầu vú mẹ đỏ rát, mẹ đi khám để được chữa cùng lúc với con, tránh nấm truyền qua lại.
+Làm sao phân biệt hăm tã thường và hăm do nấm?
Hăm thường đỏ ở chỗ da cọ với tã, hay đỡ khi thay tã thường xuyên và bôi kem bảo vệ. Hăm do nấm đỏ rực, viền rõ, vào cả nếp bẹn và có chấm đỏ nhỏ lan ra ngoài; cần kem chống nấm.
+Nấm Candida ở trẻ có lây không?
Nấm có thể truyền qua lại giữa mẹ và con khi bú, và qua núm ti, ti giả dùng chung. Rửa tay, tiệt trùng đồ dùng và chữa cùng lúc cho mẹ giúp cắt vòng lây.
+Bao lâu thì hết nấm?
Khi dùng thuốc đúng cách, tưa miệng và hăm tã do nấm thường đỡ trong khoảng một tuần. Nếu sau 1 tuần không đỡ, hãy cho con khám lại.
+Con gái tuổi dậy thì bị nấm vùng kín có tự mua thuốc được không?
Dưới 16 tuổi, lần đầu có triệu chứng hoặc bị lại nhiều lần thì nên cho con đi khám. Nấm rất dễ nhầm với viêm do vi khuẩn hay các bệnh khác, dùng sai thuốc làm bệnh kéo dài.
Nguồn tham khảo
- Oral thrush (mouth thrush) — NHS (Anh)
- Nappy rash — NHS (Anh)
- Diaper rash — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Thrush — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Nấm miệng, tưa lưỡi
Nấm miệng (tưa lưỡi) do nấm Candida, hay gặp ở trẻ trong những tháng đầu: mảng trắng như váng sữa đông bám ở lưỡi, má trong, môi trong, lau không đi, lau mạnh để lại nền đỏ có thể rớm máu. Lưỡi chỉ phủ một lớp trắng mỏng đều, lau nhẹ là đi, còn má và môi trong vẫn hồng thường là cặn sữa, không phải nấm. Nấm miệng thường nhẹ nhưng nên cho con đi khám để bác sĩ kê thuốc chống nấm hợp tuổi; trẻ dưới 4 tháng không tự mua thuốc bôi. Đưa con đi khám ngay nếu con bỏ bú, bú ít hẳn, sốt, hoặc sau 48 giờ đầu mà hơn 6 giờ không có tã ướt.
- Trẻ bị hăm tã
Hăm tã là da vùng mặc tã bị đỏ, rát, có khi trợt hoặc nổi nốt, chủ yếu do da tiếp xúc lâu với nước tiểu, phân và bị tã cọ xát. Phần lớn đỡ sau vài ngày nếu thay tã ngay khi ướt hoặc bẩn, rửa nhẹ bằng nước ấm, để da khô thoáng và bôi một lớp dày kem bảo vệ có kẽm oxit hoặc vaseline mỗi lần thay. Không rắc phấn rôm, không tắm hay đắp lá, không dùng xà phòng, và không tự bôi kem có corticoid hay thuốc mỡ kháng sinh. Đưa con đi khám nếu sau 2–3 ngày không đỡ, có mụn mủ, phỏng nước, vảy vàng, mảng đỏ rực có nốt rải rác quanh viền, hoặc con sốt; trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C cần đi khám ngay.
- Nấm, viêm âm đạo tuổi teen
Viêm âm đạo ở tuổi teen hay gặp nhất là nấm (khí hư trắng đặc như bã đậu, ngứa, rát) và viêm âm đạo do vi khuẩn (khí hư loãng, xám, mùi tanh như cá). Cả hai đều không phải bệnh lây qua đường tình dục và gặp cả ở bạn gái chưa từng quan hệ; chúng không có nghĩa là con bẩn hay hư. Lần đầu có triệu chứng, dưới 16 tuổi, bị lại nhiều lần hoặc đã quan hệ tình dục thì nên đi khám thay vì tự mua thuốc đặt. Đi cấp cứu khi sốt cao kèm đau bụng dưới nhiều.
- Dùng kháng sinh cho trẻ
Bố mẹ không nên tự cho con uống kháng sinh. Kháng sinh chỉ diệt vi khuẩn, không có tác dụng với virus, nguyên nhân của phần lớn các đợt sốt, ho, sổ mũi, viêm họng ở trẻ. Dùng kháng sinh không đúng làm con chịu tác dụng phụ vô ích và làm vi khuẩn kháng thuốc, đến khi con thật sự cần thì thuốc không còn tác dụng. Chỉ dùng khi bác sĩ khám và kê đơn, uống đúng liều, đúng giờ và đủ số ngày bác sĩ dặn.
- Mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi
Không. Trẻ dưới 1 tuổi không được ăn mật ong dưới bất kỳ dạng nào, dù chỉ một chút: không rơ lưỡi, không chấm núm vú, không pha nước chanh, không ngâm hoa đu đủ hay quất trị ho. Mật ong có thể chứa bào tử vi khuẩn gây ngộ độc botulinum ở trẻ nhỏ, một bệnh hiếm nhưng có thể làm bé yếu cơ và ngừng thở. Từ 1 tuổi bé ăn được mật ong. Nếu bé dưới 1 tuổi bị táo bón, bú yếu, khóc yếu, sụp mí, mềm nhũn hay lả đầu, hãy gọi 115 hoặc 113 hoặc đưa bé đi cấp cứu ngay.
- Chăm sóc trẻ sinh non tại nhà
Trẻ sinh non (sinh trước 37 tuần) về nhà cần được giữ ấm, ôm da kề da càng nhiều giờ càng tốt, bú mẹ thường xuyên hơn trẻ đủ tháng, ngủ ngửa trong cũi hoặc nôi riêng, và đi tái khám đúng hẹn, kể cả khám mắt và nghe. Phát triển của con được tính theo tuổi hiệu chỉnh đến khoảng 2 tuổi. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con có lúc ngừng thở, tím tái, li bì, bỏ bú, sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C dù đã ủ ấm.
Chủ đề khác