Mắt, tai, răng

Trẻ bị nấm miệng, tưa lưỡi: cách nhận biết và chữa đúng

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng

Trả lời nhanh

Nấm miệng (tưa lưỡi) do nấm Candida, hay gặp ở trẻ trong những tháng đầu: mảng trắng như váng sữa đông bám ở lưỡi, má trong, môi trong, lau không đi, lau mạnh để lại nền đỏ có thể rớm máu. Lưỡi chỉ phủ một lớp trắng mỏng đều, lau nhẹ là đi, còn má và môi trong vẫn hồng thường là cặn sữa, không phải nấm. Nấm miệng thường nhẹ nhưng nên cho con đi khám để bác sĩ kê thuốc chống nấm hợp tuổi; trẻ dưới 4 tháng không tự mua thuốc bôi. Đưa con đi khám ngay nếu con bỏ bú, bú ít hẳn, sốt, hoặc sau 48 giờ đầu mà hơn 6 giờ không có tã ướt.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Sau 48 giờ đầu, con hơn 6 giờ không có tã ướt, hoặc môi miệng khô, thóp lõm.
  • Con bỏ bú hoàn toàn, li bì, khó đánh thức, mềm nhũn hoặc bú rất yếu.
  • Con dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
  • Trẻ sơ sinh có mụn nước hay vết loét ở miệng, môi hoặc trên da (có thể là nhiễm virus herpes, rất nguy hiểm ở trẻ sơ sinh), nhất là khi người lớn trong nhà đang bị mụn rộp môi.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con dưới 4 tháng tuổi có mảng trắng trong miệng nghi nấm: cho con đi khám, không tự mua thuốc bôi.
  • Con quấy khi bú, bú ít hơn bình thường, hoặc trong miệng chảy máu.
  • Đã dùng thuốc theo đơn 1 tuần mà mảng trắng không đỡ, hoặc nấm hay tái lại.
  • Mẹ thấy đầu vú đỏ, đau rát, ngứa hoặc thay đổi màu sắc khi cho bú: mẹ cũng cần được khám và chữa cùng lúc với con.
  • Vùng mặc tã đỏ rực, có những chấm đỏ nhỏ xung quanh, bôi kem hăm thông thường không đỡ (có thể là nấm vùng tã).

Nấm miệng là gì, vì sao em bé hay bị

Nấm Candida vẫn sống bình thường trong miệng nhiều người. Ở em bé, niêm mạc miệng còn mỏng, lại bú mút nhiều, nên nấm dễ phát triển quá mức và tạo thành mảng trắng. Bệnh hay gặp trong những tháng đầu đời, ở cả trẻ bú mẹ và trẻ bú bình.

Những yếu tố làm nấm dễ mọc hơn: con hoặc mẹ đang dùng kháng sinh, bú bình hay ngậm ti giả trong thời gian dài làm niêm mạc miệng bị cọ xát, bình sữa và núm ti không được làm sạch kỹ, mẹ bị nấm ở đầu vú.

Ở trẻ lớn hơn, nấm miệng hay gặp khi dùng kháng sinh kéo dài hay thuốc hít điều trị hen. Trẻ lớn bị nấm miệng mà không rõ lý do, hoặc bị đi bị lại, cần được bác sĩ khám kỹ hơn.

Nấm miệng hay cặn sữa

  • Nấm miệng: mảng trắng hoặc trắng ngà, có khi vàng hay xám, giống váng sữa đông, hình dạng không đều, bám ở lưỡi, má trong, môi trong, có khi cả vòm miệng.
  • Nấm bám chặt: lấy gạc mềm lau nhẹ không đi; nếu cố lau sẽ thấy nền đỏ bên dưới, có thể rớm máu.
  • Cặn sữa: lớp trắng mỏng, đều, chủ yếu trên mặt lưỡi, thường thấy ngay sau bú và lau nhẹ hoặc cho uống chút nước là bớt. Má và môi trong vẫn hồng. Lưỡi trắng do sữa là bình thường và sẽ hết khi con ăn dặm.
  • Nhiều bé bị nấm nhẹ không thấy khó chịu; một số bé đau miệng nên quấy, bú ngắt quãng hoặc bú ít.
  • Nếu không chắc, hãy cho con đi khám; bác sĩ thường nhận biết được chỉ bằng cách nhìn.

Bác sĩ chữa thế nào

Bác sĩ thường kê thuốc chống nấm dạng nước hoặc gel để bôi vào trong miệng con, chọn loại và cách dùng phù hợp với tuổi. Loại gel bán ở hiệu thuốc chỉ dùng cho trẻ trên 4 tháng; với trẻ nhỏ hơn, bác sĩ sẽ quyết định thuốc và liều. Bố mẹ dùng đúng số lần, đúng số ngày bác sĩ dặn, thường vẫn tiếp tục thêm vài ngày sau khi mảng trắng đã hết để nấm không quay lại.

Nếu mẹ cho con bú và có dấu hiệu nấm ở đầu vú, mẹ cũng được chữa cùng lúc; nếu chỉ chữa cho con, nấm dễ truyền qua lại giữa mẹ và con khi bú. Mẹ vẫn tiếp tục cho con bú trong thời gian điều trị.

Khi được chữa, nấm miệng thường đỡ trong khoảng một tuần. Nếu sau 1 tuần dùng thuốc mà không đỡ, hoặc con bú kém đi, hãy đưa con khám lại.

Giữ sạch để nấm không quay lại

  • Rửa sạch bình sữa, núm ti, ti giả và tiệt trùng sau mỗi lần dùng trong thời gian con bị nấm; thay núm ti, miếng bảo vệ đầu vú thường xuyên.
  • Hạn chế cho con ngậm ti giả lâu và không để con ngậm bình sữa khi ngủ.
  • Giặt khăn sữa, yếm, áo ngực và miếng lót thấm sữa của mẹ bằng nước nóng.
  • Trong lúc con đang bị nấm, không trữ đông sữa mẹ vắt ra để dùng sau.
  • Rửa tay trước và sau khi cho con bú, bôi thuốc, thay tã.

Chăm sóc con tại nhà

  • Tiếp tục cho con bú mẹ; nếu con đau khi bú bình, có thể cho uống bằng cốc nhỏ hoặc thìa.
  • Dùng thuốc chống nấm đúng như bác sĩ kê, bôi đều lên các mảng trắng, đủ số ngày kể cả khi mảng trắng đã hết.
  • Không cạo hay chà mạnh các mảng trắng; chỉ bôi thuốc nhẹ nhàng.
  • Rửa và tiệt trùng bình sữa, núm ti, ti giả sau mỗi lần dùng.
  • Đếm số tã ướt mỗi ngày và theo dõi con bú được bao nhiêu.
  • Mẹ để ý đầu vú; nếu đau rát, nứt, đỏ thì đi khám để được chữa cùng con.

Hiểu lầm thường gặp

Rơ lưỡi bằng mật ong cho sạch tưa.
Trẻ dưới 1 tuổi không được dùng mật ong dưới bất kỳ hình thức nào, dù chỉ một ít để rơ lưỡi, vì nguy cơ ngộ độc botulinum rất nặng.
Lấy gạc, khăn chà thật mạnh lớp trắng cho sạch là khỏi.
Chà mạnh làm trầy niêm mạc, chảy máu, con đau hơn và không diệt được nấm. Cần thuốc chống nấm theo đơn.
Bôi xanh methylen hoặc nước lá giã vào miệng cho hết tưa.
Không tự bôi xanh methylen; trẻ thiếu men G6PD tuyệt đối không được dùng. Nước lá giã không sạch, có thể làm nhiễm trùng thêm. Hãy cho con đi khám để được kê thuốc.
Con bị tưa lưỡi thì mẹ phải ngừng cho bú.
Mẹ vẫn cho con bú bình thường. Nếu mẹ có dấu hiệu nấm ở đầu vú, mẹ và con được chữa cùng lúc.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ sơ sinh bị tưa lưỡi có nguy hiểm không?

Thường không nguy hiểm và chữa được dễ. Cần đi khám ngay nếu con bỏ bú, bú ít hẳn, sốt, hoặc ít tã ướt.

+Nấm miệng có tự khỏi không?

Có thể tự khỏi nhưng thường mất vài tuần. Dùng thuốc theo đơn giúp khỏi nhanh hơn và con bớt đau khi bú.

+Có cần rơ lưỡi cho bé hằng ngày không?

Không cần. Trước khi mọc răng, có thể lau nhẹ lợi bằng gạc mềm thấm nước sạch. Khi có răng, chải răng bằng bàn chải mềm và một chút kem có fluor bằng hạt gạo.

+Bé bị nấm miệng có lây cho trẻ khác không?

Nấm không dễ lây sang trẻ khỏe qua tiếp xúc thông thường, con vẫn có thể đi nhà trẻ. Nhưng nấm có thể truyền qua lại giữa mẹ và con khi bú, nên mẹ cần để ý đầu vú.

+Uống kháng sinh xong bé bị tưa lưỡi phải làm sao?

Kháng sinh làm nấm dễ phát triển. Đừng tự ngừng kháng sinh; hãy báo bác sĩ để được kê thêm thuốc chống nấm nếu cần.

Nguồn tham khảo

  1. Oral thrush (mouth thrush) — NHS (Anh)
  2. Thrush (KidsDoc Symptom Checker) — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. Cold sores — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ bỏ bú, lười bú

    Trẻ sơ sinh bú ít hẳn đi, ngủ li bì không dậy bú hay bỏ hẳn cữ bú là dấu hiệu cần coi trọng, vì ở tuổi này bú kém có thể là biểu hiện đầu tiên của nhiễm trùng nặng. Trong những tuần đầu, con cần bú ít nhất 8 lần mỗi 24 giờ và từ ngày thứ 5 có khoảng 6 tã ướt nặng mỗi ngày. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con bỏ bú kèm li bì, sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C, thở nhanh, tím tái, vàng da lan xuống chân, hoặc hơn 6 giờ không có tã ướt.

  • Trẻ sơ sinh sặc sữa

    Phần lớn lần sặc sữa là nhẹ: con ho, đỏ mặt, sữa trào ra miệng mũi rồi tự thở lại. Lúc này dừng cho bú, bế con nghiêng người, mặt hơi cúi xuống cho sữa chảy ra, lau sạch miệng mũi và để con tự ho, ở sát bên con. Nếu con không ho, không khóc ra tiếng, không thở được, tím tái hoặc mềm nhũn: gọi 115 hoặc 113 ngay, vỗ lưng 5 lần rồi ấn ngực 5 lần, lặp lại; con bất tỉnh thì bắt đầu thổi ngạt và ép tim.

  • Dấu hiệu bé bú đủ sữa

    Bé bú đủ khi từ ngày thứ 5 có ít nhất 6 tã ướt nặng mỗi 24 giờ, nước tiểu trong hoặc vàng nhạt; phân chuyển sang vàng, mềm từ khoảng ngày thứ 4–5, ít nhất 2 lần mỗi ngày trong những tuần đầu; con lấy lại cân nặng lúc sinh trước 2 tuần tuổi rồi tăng đều. Trong cữ bú, bố mẹ nghe và thấy con nuốt, sau bú con thả lỏng, thỏa mãn. Đưa con đi khám ngay nếu con li bì, bú yếu, sau 48 giờ đầu mà hơn 6 giờ không có tã ướt, hoặc vàng da lan rộng.

  • Chanh đào, mật ong, quất hấp

    Với trẻ từ 1 tuổi, 2–5 ml mật ong, nước chanh ấm pha mật ong hay quất hấp đường phèn có thể giúp con dịu họng, đỡ ho về đêm; mật ong còn được thấy là giảm ho đêm tốt hơn siro ho bán sẵn. Không cho trẻ dưới 1 tuổi ăn mật ong dưới bất kỳ dạng nào, kể cả chanh đào ngâm mật ong hay siro có mật ong, vì có thể gây ngộ độc botulinum. Những cách này chỉ làm dịu, không chữa nguyên nhân gây ho. Nếu con thở nhanh, rút lõm lồng ngực, thở rít, tím tái hay li bì, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Trẻ thiếu men G6PD

    Thiếu men G6PD là bệnh di truyền làm hồng cầu dễ vỡ khi gặp một số chất, gặp nhiều ở bé trai. Phần lớn trẻ sống hoàn toàn khỏe mạnh nếu tránh đậu tằm, băng phiến, xanh methylen và một số thuốc, và luôn báo cho bác sĩ, dược sĩ biết con thiếu G6PD trước khi dùng thuốc. Trẻ sơ sinh thiếu G6PD dễ vàng da nặng. Nếu con đột ngột xanh tái, vàng da vàng mắt, nước tiểu sẫm màu như nước trà hay nước ngọt cola, mệt lả hoặc khó thở, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Đánh răng cho trẻ

    Bắt đầu chải răng cho con ngay khi chiếc răng sữa đầu tiên nhú lên, thường khoảng 6 tháng tuổi, 2 lần mỗi ngày, mỗi lần khoảng 2 phút, trong đó có một lần ngay trước khi ngủ. Dùng kem đánh răng có fluor: trẻ dưới 3 tuổi chỉ một lớp mỏng bằng hạt gạo, trẻ 3–6 tuổi lượng bằng hạt đậu; chải xong cho con nhổ bọt, không súc lại nhiều nước. Bố mẹ chải cho con, rồi chải giúp và trông con chải đến ít nhất 7–8 tuổi. Cho con khám răng lần đầu khi mọc răng và trước 1 tuổi.

Chủ đề khác