Tiêu hóa

Trẻ bị sa trực tràng, lòi ruột khi đi ngoài: nguyên nhân và cách xử trí

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổi

Trả lời nhanh

Sa trực tràng là khi lớp niêm mạc hoặc cả thành trực tràng tụt ra ngoài hậu môn, trông như một khối đỏ, ẩm, thường lộ ra lúc con rặn đi ngoài. Bệnh ít gặp ở trẻ, thường ở trẻ dưới 4 tuổi, thường do táo bón và rặn nhiều, tiêu chảy kéo dài hoặc nhiễm giun; ở trẻ, chữa nguyên nhân thường làm hết sa. Lần đầu thấy khối lòi ra, hãy đưa con đi khám trong ngày. Đi cấp cứu ngay nếu khối không tự co lên và không đẩy lên được, chuyển màu tím sẫm hoặc đen, chảy nhiều máu, hoặc con đau dữ dội.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Khối lòi ra không tự co lên và đẩy nhẹ không vào, hoặc vào rồi lại tụt ra ngay: khối bị kẹt ngoài có thể bị thiếu máu nuôi.
  • Khối lòi ra chuyển màu tím sẫm, xanh đen, sưng căng hoặc rất đau.
  • Chảy nhiều máu từ hậu môn, máu chảy không ngừng hoặc có cục máu lớn.
  • Con đau bụng dữ dội, khóc thét từng cơn, nôn, bụng chướng; hoặc đi ngoài phân nhầy lẫn máu đỏ sẫm.
  • Con li bì, da tái lạnh, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Lần đầu thấy một khối đỏ lòi ra ở hậu môn, kể cả khi nó đã tự co lên: đi khám trong ngày.
  • Sa trực tràng tái đi tái lại, nhất là khi con không bị táo bón hay tiêu chảy rõ.
  • Con đi ngoài ít hơn 3 lần một tuần, phân cứng, phải rặn nhiều, hoặc tiêu chảy kéo dài quá 2 tuần.
  • Con ho kéo dài, hay viêm phổi, chậm tăng cân, phân nhiều mỡ, hôi: cần khám để tìm bệnh nền như xơ nang.
  • Con ngứa hậu môn, thấy giun trong phân, hoặc chưa được tẩy giun theo lịch.
  • Có máu ít trên giấy lau hoặc mặt phân sau khi khối lòi ra.

Sa trực tràng là gì

Trực tràng là đoạn cuối của ruột già, ngay trên hậu môn. Khi con rặn mạnh, lớp niêm mạc bên trong trực tràng, hoặc ít gặp hơn là toàn bộ thành trực tràng, có thể tụt qua lỗ hậu môn ra ngoài. Bố mẹ thấy một khối màu đỏ hồng, ẩm, có nếp gấp tròn, thường xuất hiện sau khi con đi ngoài.

Ở trẻ nhỏ, khối này thường tự co lên sau vài phút. Khối có thể rỉ ít máu và làm con khó chịu. Sa trực tràng ít gặp ở trẻ, hay gặp nhất ở trẻ dưới 4 tuổi, và thường đỡ khi nguyên nhân được chữa.

Vì sao trẻ bị sa trực tràng

  • Táo bón, rặn nhiều và lâu khi đi ngoài: nguyên nhân hay gặp nhất. Táo bón là khi con đi ngoài ít hơn 3 lần một tuần, phân cứng, to hoặc đau khi đi.
  • Tiêu chảy kéo dài, nhất là kèm suy dinh dưỡng.
  • Nhiễm giun và một số ký sinh trùng đường ruột.
  • Ho dai dẳng, ho nhiều làm tăng áp lực trong ổ bụng.
  • Xơ nang (bệnh di truyền làm chất nhầy đặc lại ở phổi và ruột): sa trực tràng đôi khi là dấu hiệu đầu tiên, nên bác sĩ có thể cho làm xét nghiệm mồ hôi khi không thấy nguyên nhân rõ.
  • Trẻ có bệnh bẩm sinh, hoặc bệnh ảnh hưởng đến thần kinh và cơ vùng sàn chậu.

Dễ nhầm với gì

Polyp trực tràng có thể thò ra ngoài hậu môn khi đi ngoài, nhưng thường là một cục tròn, đỏ thẫm, có cuống, chứ không phải một vòng niêm mạc có nếp quanh lỗ hậu môn. Hiếm hơn nữa, trong lồng ruột nặng, đoạn ruột lồng có thể tụt ra hậu môn; con khi đó đau bụng từng cơn, nôn, li bì và cần đi cấp cứu ngay.

Bố mẹ không cần tự phân biệt. Chụp một tấm ảnh khi khối lòi ra giúp bác sĩ rất nhiều, vì đến lúc khám khối thường đã co lên.

Bác sĩ sẽ làm gì

Bác sĩ hỏi về thói quen đi ngoài, ăn uống, ho, tẩy giun, xem ảnh bố mẹ chụp và khám hậu môn; có khi bác sĩ bảo con ngồi bô rặn để thấy khối sa. Tùy trường hợp, con được xét nghiệm phân tìm giun, xét nghiệm máu, xét nghiệm mồ hôi hoặc nội soi.

Ở trẻ, điều trị chủ yếu là chữa nguyên nhân: làm phân mềm, chữa táo bón hay tiêu chảy, tẩy giun, tập thói quen đi vệ sinh. Thuốc nhuận tràng, thuốc tẩy giun do bác sĩ chọn theo tuổi và cân nặng. Khi đã chữa nguyên nhân mà vẫn sa nhiều lần, bác sĩ mới tính đến các thủ thuật hoặc phẫu thuật.

Khi khối lòi ra ở nhà

Giữ bình tĩnh và cho con nằm nghiêng hoặc nằm sấp, gối co lên ngực. Phần lớn khối sẽ tự co lên sau vài phút khi con thôi rặn.

Nếu bác sĩ đã hướng dẫn bố mẹ cách đẩy lên: rửa tay sạch, dùng khăn mềm thấm nước ấm sạch, ấn nhẹ và đều vào khối để đưa vào trong. Không dùng sức mạnh. Nếu đẩy không vào, khối đổi màu sẫm hoặc con rất đau, đưa con đi cấp cứu ngay.

Chăm sóc con tại nhà

  • Chụp ảnh khối lòi ra (nếu được) và ghi lại số lần bị, để cho bác sĩ xem.
  • Cho con uống đủ nước, ăn nhiều rau, quả, ngũ cốc nguyên hạt để phân mềm; trẻ trên 1 tuổi không uống quá nhiều sữa bò mỗi ngày.
  • Cho con ngồi bô hoặc bồn cầu với hai bàn chân đặt phẳng trên sàn hoặc một bục kê; không ép con ngồi rặn lâu.
  • Nhắc con đi vệ sinh khi buồn, không nhịn; cho con ngồi bô vài phút sau bữa ăn.
  • Rửa nhẹ vùng hậu môn bằng nước ấm sau khi đi ngoài, lau khô; không bôi lá, thuốc lá, dầu nóng lên khối sa.
  • Tẩy giun và rửa tay cho cả nhà theo hướng dẫn của bác sĩ.

Hiểu lầm thường gặp

Lòi dom ở trẻ là do ngồi bô lâu hoặc do nóng, cứ đắp lá là co lên.
Sa trực tràng thường do táo bón, tiêu chảy kéo dài hay giun. Đắp lá có thể làm trầy, nhiễm trùng niêm mạc; điều cần làm là chữa nguyên nhân và cho bác sĩ khám.
Trẻ bị sa trực tràng thì phải mổ.
Ở trẻ, phần lớn hết sa khi nguyên nhân như táo bón được chữa. Phẫu thuật chỉ dành cho số ít trẻ vẫn sa nhiều lần sau khi đã chữa nguyên nhân.
Khối lòi ra tự vào rồi thì không cần đi khám.
Lần đầu bị, con vẫn cần được khám để tìm nguyên nhân và phân biệt với polyp hay bệnh khác.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ đi ngoài bị lòi ruột ra có nguy hiểm không?

Thường không nguy hiểm nếu khối tự co lên hoặc đẩy nhẹ là vào. Đi cấp cứu ngay khi khối không vào được, đổi màu tím sẫm, chảy nhiều máu hoặc con đau dữ dội.

+Sa trực tràng ở trẻ có tự khỏi không?

Phần lớn trẻ hết sa khi táo bón, tiêu chảy hay giun được chữa, và khi con lớn hơn. Con vẫn cần bác sĩ khám để tìm đúng nguyên nhân.

+Vì sao bác sĩ cho con xét nghiệm mồ hôi?

Xét nghiệm mồ hôi dùng để kiểm tra bệnh xơ nang, một nguyên nhân hiếm nhưng quan trọng của sa trực tràng, nhất là khi con còn ho kéo dài, chậm lớn hay phân nhiều mỡ.

+Có tự đẩy khối sa vào cho con được không?

Được nếu bác sĩ đã hướng dẫn: rửa tay, dùng khăn mềm ẩm ấm ấn nhẹ và đều. Không dùng sức; đẩy không vào thì đi cấp cứu.

+Trẻ bị sa trực tràng nên ăn gì?

Ăn nhiều rau, quả, ngũ cốc nguyên hạt và uống đủ nước để phân mềm, đi ngoài dễ. Hạn chế đồ chiên, bánh kẹo và uống quá nhiều sữa.

Nguồn tham khảo

  1. Rectal Prolapse — NIDDK (Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ)
  2. Constipation in children — NHS (Anh)
  3. Lumps — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ bị táo bón

    Trẻ bị táo bón khi đi ngoài ít hơn 3 lần một tuần, phân cứng, to, khó đi hoặc đau khi đi. Phần lớn táo bón ở trẻ không do bệnh, mà do uống ít nước, ăn ít rau quả, hoặc con nhịn đi vệ sinh vì sợ đau, và cải thiện khi điều chỉnh ăn uống, thói quen đi vệ sinh. Cần đưa con đi khám ngay nếu con nôn ra dịch xanh, bụng chướng căng, đau bụng dữ dội, hoặc trẻ sơ sinh táo bón ngay từ những ngày đầu sau sinh.

  • Ăn uống khi trẻ táo bón

    Trẻ táo bón nên ăn thêm rau, trái cây cả miếng, ngũ cốc nguyên hạt, khoai, đậu và uống đủ nước lọc; trẻ trên 1 tuổi không nên uống quá nhiều sữa bò (khoảng 500 ml ở 1–2 tuổi, không quá khoảng 700 ml ở 2–5 tuổi). Bé dưới 6 tháng bú mẹ không cần nước hay nước ép; bé uống sữa công thức thì pha đúng tỷ lệ và hỏi bác sĩ trước khi cho thêm nước hay đổi sữa. Táo bón lâu ngày thường cần cả thuốc làm mềm phân do bác sĩ kê. Đi khám ngay nếu con nôn dịch xanh, bụng chướng căng hoặc đau bụng dữ dội.

  • Tẩy giun cho trẻ

    Ở Việt Nam, trẻ từ 2 tuổi thường được tẩy giun định kỳ khoảng 6 tháng một lần, mỗi lần uống một liều duy nhất albendazol 400 mg hoặc mebendazol 500 mg. Ở những tỉnh có nhiều trẻ thấp còi, trẻ 24–60 tháng được uống thuốc tẩy giun trong các đợt uống vitamin A hằng năm (đầu tháng 6 và ngày 1/12). Trẻ 1–2 tuổi chỉ tẩy khi bác sĩ khuyên, trẻ dưới 1 tuổi không tự cho uống; giun kim thì cả nhà uống cùng ngày và nhắc lại sau 2 tuần. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con đau bụng dữ dội, nôn nhiều, bụng chướng, hoặc sưng môi, khó thở sau khi uống thuốc.

  • Tiêu chảy kéo dài

    Tiêu chảy kéo dài là khi con đi ngoài phân lỏng từ 14 ngày trở lên. Mối lo chính là con sụt cân, thiếu chất và mất nước, nên con cần được bác sĩ khám tìm nguyên nhân, tiếp tục bú mẹ, ăn đủ bữa và uống oresol khi đi ngoài nhiều; bố mẹ không nên chờ đến 14 ngày mà đưa con đi khám khi tiêu chảy đã quá 7 ngày. Đi viện ngay nếu con li bì, không uống được, mắt trũng, hơn 6 giờ không đi tiểu, hoặc con dưới 4 tháng tuổi.

  • Trẻ đi ngoài ra máu

    Phần lớn trẻ đi ngoài thấy vài vệt máu đỏ tươi trên mặt phân hoặc trên giấy lau là do nứt kẽ hậu môn khi đi phân to, cứng; con vẫn cần được bác sĩ xem trong vòng một ngày. Tiêu chảy lẫn máu thường do nhiễm khuẩn và cần đi khám trong ngày. Đi cấp cứu ngay nếu ra nhiều máu, phân đen như hắc ín, nôn ra máu, con lả đi, hoặc trẻ nhỏ khóc thét từng cơn kèm phân nhầy máu.

  • Polyp đại tràng ở trẻ

    Polyp đại tràng ở trẻ là một khối thịt nhỏ mọc từ niêm mạc ruột già, hay gặp nhất là polyp thiếu niên đơn độc ở trẻ mầm non và tiểu học. Dấu hiệu điển hình là đi ngoài ra máu đỏ tươi, không đau, lặp đi lặp lại, có khi kèm nhầy hoặc một cục thịt đỏ thò ra hậu môn. Phần lớn polyp đơn độc lành tính và được cắt bỏ qua nội soi. Con có máu trong phân cần được bác sĩ xem trong vòng một ngày; đi cấp cứu ngay nếu ra nhiều máu, phân đen như hắc ín, con da tái, chóng mặt hoặc ngất.

Chủ đề khác