Trẻ bị tiêu chảy do virus Rota: chăm sóc tại nhà và khi nào đi viện
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổi
Trả lời nhanh
Virus Rota là nguyên nhân hay gặp nhất gây tiêu chảy nặng ở trẻ dưới 5 tuổi. Con thường sốt và nôn trước, rồi đi ngoài phân toàn nước nhiều lần, kéo dài khoảng 3–7 ngày; nguy hiểm nhất là mất nước. Bố mẹ cho con uống oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn ngay từ lần đi ngoài đầu, uống kẽm 10–14 ngày và vẫn cho con bú, ăn bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con li bì, gọi hỏi khó đánh thức, hoặc mềm nhũn.
- Con không uống được, hoặc uống vào lại nôn ra hết.
- Mắt trũng sâu, khóc không có nước mắt, môi lưỡi khô, véo da bụng rồi buông ra da trở về rất chậm.
- Hơn 6 giờ không đi tiểu; với trẻ sơ sinh, sau 48 giờ đầu mà hơn 6 giờ không có tã ướt.
- Thóp lõm, da lạnh, tay chân tái hoặc nổi vân tím.
- Con nôn ra dịch màu xanh lá, bụng chướng căng; hoặc trẻ nhỏ khóc thét từng cơn, co chân lên bụng, đi ngoài ra máu.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con dưới 6 tháng tuổi bị tiêu chảy.
- Con đi ngoài phân toàn nước liên tục, từ 10 lần trở lên trong 24 giờ, hoặc khát nước nhiều, uống háo hức.
- Phân có máu hoặc nhầy máu.
- Con sốt từ 38,5°C trở lên không hạ, hoặc trẻ dưới 3 tháng có sốt kèm tiêu chảy.
- Tiêu chảy kéo dài quá 7 ngày, hoặc nôn kéo dài quá 2 ngày.
- Con có bệnh mạn tính, sinh non, suy dinh dưỡng.
Virus Rota gây bệnh thế nào
Rota là virus làm tổn thương niêm mạc ruột non, khiến ruột không hấp thu được nước và thức ăn. Bệnh gặp nhiều nhất ở trẻ dưới 5 tuổi, và một trẻ có thể bị nhiều lần; những lần sau thường nhẹ hơn lần đầu.
Virus có rất nhiều trong phân và chất nôn của trẻ bệnh, lây qua tay bẩn, đồ chơi, bề mặt trong nhà rồi vào miệng. Virus sống khá lâu trên đồ vật, nên dễ lây cho anh chị em và cả lớp mẫu giáo. Bệnh có quanh năm, xen những đợt tăng lên.
Dấu hiệu của tiêu chảy do Rota
Sau khi nhiễm khoảng 1–3 ngày, con thường bắt đầu đột ngột bằng sốt và nôn, sau đó đi ngoài phân lỏng, toàn nước, nhiều lần trong ngày. Nôn thường giảm sau 1–2 ngày, tiêu chảy kéo dài khoảng 3–7 ngày, có khi đến 2–3 tuần.
Vì vừa nôn vừa đi ngoài nhiều, trẻ nhỏ có thể mất nước rất nhanh, trong vài giờ. Bố mẹ để ý số lần đi tiểu, tã ướt, nước mắt khi khóc và mức tỉnh táo của con hơn là đếm số lần đi ngoài.
Bù nước bằng oresol
- Dùng oresol giảm áp lực thẩm thấu. Pha cả gói với đúng lượng nước đun sôi để nguội ghi trên gói; không chia nhỏ gói, không pha đặc hay loãng hơn, không thêm đường hay sữa.
- Oresol đã pha để ở nhiệt độ phòng chỉ dùng trong 24 giờ.
- Sau mỗi lần đi ngoài: trẻ dưới 2 tuổi uống khoảng 50–100 ml, trẻ 2–10 tuổi khoảng 100–200 ml.
- Cho uống từng thìa nhỏ, chậm. Con nôn thì chờ 5–10 phút rồi cho uống tiếp, chậm hơn. Với trẻ nôn nhiều, uống từng ngụm nhỏ liên tục giữ được nước tốt hơn uống nhiều một lúc.
- Nếu con đã có dấu hiệu mất nước như khát nhiều, mắt trũng, tiểu ít, đưa con đi khám. Thường con được uống oresol theo lượng bác sĩ tính trong 4 giờ đầu; trong 4 giờ này trẻ bú mẹ vẫn bú, còn sữa công thức và thức ăn tạm dừng, sau đó cho ăn uống lại ngay.
Kẽm, ăn uống và thuốc
Cho con uống kẽm 10–14 ngày liên tục, kể cả khi đã hết tiêu chảy: trẻ dưới 6 tháng 10 mg mỗi ngày, trẻ từ 6 tháng 20 mg mỗi ngày. Kẽm giúp con mau khỏi hơn và ít bị lại trong những tháng sau.
Con vẫn cần ăn. Trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều hơn. Trẻ uống sữa công thức vẫn pha đúng tỷ lệ như thường ngày khi chưa có dấu hiệu mất nước. Trẻ đã ăn dặm thì ăn món mềm, quen thuộc, chia nhiều bữa nhỏ. Tránh nước ngọt có ga, nước ép đóng hộp.
Không có thuốc diệt virus Rota, và kháng sinh không có tác dụng. Không cho trẻ uống thuốc cầm tiêu chảy. Men vi sinh có thể dùng khi bác sĩ khuyên, nhưng không thay được oresol và kẽm.
Vắc xin Rota và cách phòng lây
- Vắc xin Rota đã có trong chương trình tiêm chủng mở rộng: uống liều 1 khi trẻ đủ 2 tháng tuổi, liều 2 cách ít nhất 1 tháng, và phải uống xong trước khi trẻ đủ 6 tháng tuổi. Quá tuổi thì không uống được nữa, nên bố mẹ đừng để lỡ.
- Vắc xin dịch vụ cũng có, số liều và hạn tuổi tùy loại; bác sĩ ở cơ sở tiêm sẽ hướng dẫn.
- Vắc xin không ngăn được mọi lần nhiễm, nhưng giảm rõ nguy cơ tiêu chảy nặng phải nằm viện.
- Rửa tay bằng xà phòng sau khi thay tã, dọn chất nôn, đi vệ sinh và trước khi pha sữa, nấu ăn. Giặt riêng quần áo, khăn dính phân hoặc chất nôn.
- Lau sạch bồn cầu, bô, bàn thay tã và đồ chơi con đã cầm.
- Cho con nghỉ nhà trẻ đến khi hết tiêu chảy và nôn ít nhất 48 giờ.
Chăm sóc con tại nhà
- Cho uống oresol từ lần đi ngoài lỏng đầu tiên, không chờ con mệt mới cho uống.
- Cho bú mẹ nhiều lần hơn; trẻ uống sữa công thức vẫn pha đúng tỷ lệ, không pha loãng.
- Cho con uống kẽm mỗi ngày, đủ 10–14 ngày.
- Khi con sốt và khó chịu, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ.
- Thay tã thường xuyên, rửa mông bằng nước ấm, lau khô và bôi kem chống hăm.
- Ghi lại số lần đi ngoài, số lần nôn, số lần đi tiểu và lượng nước con uống được trong ngày.
Hiểu lầm thường gặp
- Trẻ tiêu chảy phải kiêng sữa, chỉ ăn cháo trắng.
- Trẻ bú mẹ cứ bú nhiều hơn; trẻ đã ăn dặm vẫn ăn đủ chất bằng món mềm. Kiêng khem làm con đói, yếu và lâu khỏi hơn.
- Pha oresol đặc hơn cho con mau khỏi.
- Oresol pha đặc có thể làm mất nước nặng hơn. Luôn pha cả gói với đúng lượng nước ghi trên gói.
- Uống kháng sinh cho nhanh cầm tiêu chảy.
- Rota là virus, kháng sinh không có tác dụng và có thể làm rối loạn tiêu hóa thêm.
- Nước ngọt, nước điện giải thể thao thay được oresol.
- Các loại nước này nhiều đường, ít muối, có thể làm tiêu chảy nặng hơn. Trẻ cần oresol giảm áp lực thẩm thấu.
Bố mẹ hay hỏi
+Tiêu chảy do Rota bao lâu thì khỏi?
Nôn thường hết sau 1–2 ngày, tiêu chảy kéo dài khoảng 3–7 ngày. Nếu quá 7 ngày con vẫn tiêu chảy, hãy đưa con đi khám.
+Đã uống vắc xin Rota rồi sao con vẫn bị?
Vắc xin không ngăn được mọi lần nhiễm nhưng giúp con bị nhẹ hơn, ít phải nằm viện. Trẻ đã uống vắc xin mà bị tiêu chảy thì vẫn chăm như trẻ khác.
+Trẻ bị Rota có lây cho anh chị em không?
Có, virus lây rất dễ qua tay và đồ vật dính phân, chất nôn. Rửa tay bằng xà phòng sau khi thay tã và giặt riêng đồ bẩn giúp hạn chế lây.
+Làm sao biết con bị tiêu chảy do Rota?
Sốt, nôn trước rồi đi ngoài toàn nước ở trẻ nhỏ rất gợi ý Rota. Cách chăm sóc giống nhau dù do virus nào, nên thường không cần xét nghiệm phân trừ khi bác sĩ thấy cần.
+Con mấy tháng thì uống vắc xin Rota?
Trong chương trình tiêm chủng mở rộng, liều 1 lúc con đủ 2 tháng, liều 2 cách ít nhất 1 tháng, xong trước khi con đủ 6 tháng tuổi.
Nguồn tham khảo
- Rotavirus vaccines: WHO position paper, July 2021 — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- The treatment of diarrhoea: a manual for physicians and other senior health workers — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Diarrhoea and vomiting — NHS (Anh)
- Thông tư 52/2025/TT-BYT: danh mục bệnh, đối tượng và lịch tiêm chủng trong Chương trình tiêm chủng mở rộng — Bộ Y tế – Tiêm chủng mở rộng
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ bị tiêu chảy
Trẻ bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Phần lớn do virus và tự hết trong 5–7 ngày; việc quan trọng nhất là bù đủ nước bằng oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, cho con uống kẽm và vẫn cho con ăn bú bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Pha oresol cho trẻ
Pha cả gói oresol với đúng lượng nước đun sôi để nguội ghi trên gói (có gói 200 ml, có gói 1 lít), đong bằng dụng cụ có vạch, không chia nhỏ gói, không thêm đường, sữa hay nước ngọt, và chỉ dùng trong 24 giờ. Sau mỗi lần đi ngoài lỏng, trẻ dưới 2 tuổi uống khoảng 50–100 ml, trẻ 2–10 tuổi khoảng 100–200 ml, trẻ lớn hơn uống theo nhu cầu, từng thìa hoặc từng ngụm nhỏ. Pha đặc hơn hướng dẫn có thể gây co giật, tổn thương não. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Trẻ mất nước
Trẻ nhỏ mất nước nhanh khi nôn, tiêu chảy, sốt hoặc không chịu bú, uống. Dấu hiệu sớm là đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, khát, uống háo hức, môi khô, quấy hơn bình thường; khi đó cho con uống oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều hơn. Đưa con đi cấp cứu ngay khi con li bì, khó đánh thức, mắt trũng sâu, khóc không có nước mắt, thóp lõm, véo da bụng về rất chậm, tay chân lạnh, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Vắc xin rota
Vắc xin rota là vắc xin uống, phòng tiêu chảy nặng do virus rota ở trẻ nhỏ. Theo Thông tư 52/2025/TT-BYT, vắc xin rota có trong chương trình tiêm chủng mở rộng, uống miễn phí 2 lần: lần 1 khi con đủ 2 tháng, lần 2 cách ít nhất 1 tháng, và phải uống xong trước khi con đủ 6 tháng tuổi. Vắc xin dịch vụ có số lần uống và hạn tuổi riêng tùy loại, nhưng đều phải xong trong những tháng đầu đời. Trong tuần sau khi uống, nếu con đau bụng từng cơn dữ dội, nôn liên tục, phân có máu hoặc nhầy như mứt dâu, đưa con đi cấp cứu ngay.
- Lịch tiêm chủng
Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.
- Trẻ bị nôn
Phần lớn trẻ nôn là do viêm dạ dày ruột do virus, thường đỡ sau 1–2 ngày; việc cần làm là cho con uống oresol từng ít một để không bị mất nước. Nôn nguy hiểm khi con nôn ra dịch màu xanh lá, nôn ra máu, nôn kèm li bì, đau bụng dữ dội, đau đầu cổ cứng, hoặc nôn sau khi ngã đập đầu. Trẻ sơ sinh nôn vọt mạnh sau mỗi cữ bú cũng cần đi khám ngay.
Chủ đề khác