Vỗ long đờm cho trẻ: có nên làm không và cách giúp con dễ thở
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổi
Trả lời nhanh
Vỗ lưng nhẹ nhàng khi bế con thẳng người không gây hại và có thể giúp con dễ chịu, nhưng chưa có bằng chứng vỗ lưng hay vỗ rung làm đờm ra nhiều hơn hay giúp con khỏi nhanh hơn khi bị cảm lạnh, viêm tiểu phế quản, viêm phổi; các hướng dẫn điều trị không khuyên làm thường quy. Cách giúp đờm loãng và con dễ thở là cho uống đủ nước, bú nhiều lần, nhỏ nước muối sinh lý và hút nhẹ ở lỗ mũi; vỗ rung, vật lý trị liệu hô hấp chỉ làm khi bác sĩ chỉ định. Đến cấp cứu ngay nếu con thở rút lõm lồng ngực, thở rên, tím tái, có lúc ngừng thở hoặc bỏ bú.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Phần dưới lồng ngực lõm vào mỗi khi con hít vào, con thở rên, phập phồng cánh mũi hoặc phải gắng sức để thở.
- Môi, lưỡi hoặc da con tím tái hay xám đi, kể cả chỉ sau cơn ho.
- Trẻ nhỏ có lúc ngừng thở, hoặc lả đi, tím tái sau một cơn ho dài.
- Con li bì, khó đánh thức, hoặc bú, ăn ít hơn hẳn bình thường, không uống được.
- Bé hơn 6 giờ không ướt bỉm hoặc không đi tiểu.
- Con ho sặc sụa đột ngột khi đang ăn hoặc ngậm đồ chơi, sau đó thở khó, thở khò khè.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con thở nhanh khi nằm yên: từ 60 lần/phút ở trẻ dưới 2 tháng, từ 50 lần/phút ở trẻ 2–12 tháng, từ 40 lần/phút ở trẻ 1–5 tuổi.
- Con dưới 3 tháng tuổi bị ho.
- Ho kèm sốt quá 3 ngày, hoặc đã hết sốt rồi lại sốt lại.
- Con thở khò khè, ho ra máu hoặc đờm lẫn máu.
- Ho quá 2 tuần mà không đỡ dần (tiếng ho sau cảm lạnh có thể kéo dài tới 3 tuần).
Vỗ long đờm có tác dụng không
Nhiều gia đình được truyền tai rằng vỗ lưng giúp đờm bong ra, con đỡ khò khè. Trong cảm lạnh, viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ, các nghiên cứu chưa cho thấy vỗ lưng, vỗ rung hay vật lý trị liệu ngực giúp con khỏi nhanh hơn, đỡ thở nhanh hơn hay phải nằm viện ít ngày hơn. Vì vậy các hướng dẫn điều trị viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ không khuyên làm việc này thường quy.
Tiếng lọc xọc, khò khè ở bé nhỏ phần lớn là do mũi và họng có dịch, không phải đờm đọng sâu trong phổi chờ được vỗ ra. Điều cần để ý là nhịp thở và cách con thở, không phải con đã ho ra bao nhiêu đờm.
Vật lý trị liệu hô hấp vẫn có chỗ dùng ở một số bệnh mạn tính như giãn phế quản, xơ nang, hay một số trẻ nằm viện. Khi đó kỹ thuật viên hoặc bác sĩ sẽ chỉ định, hướng dẫn tư thế và cách làm cho từng trẻ.
Nếu bố mẹ vẫn muốn vỗ lưng cho con
- Bế con thẳng người, đầu tựa vai bố mẹ, hoặc cho trẻ lớn ngồi hơi cúi người về trước.
- Vỗ thật nhẹ lên lưng bằng lòng bàn tay khum, như vỗ về cho con ngủ, không vỗ mạnh, không vỗ lên cột sống, gáy hay vùng thắt lưng.
- Không vỗ ngay sau khi con vừa bú, vừa ăn no, vì dễ làm con nôn, sặc.
- Không dốc ngược đầu con xuống thấp, không lắc con.
- Dừng lại nếu con khóc nhiều, khó chịu, nôn hoặc thở mệt hơn.
- Đây là cách vỗ về cho con dễ chịu, khác hẳn với vỗ lưng sơ cứu khi con hóc dị vật.
Cách giúp đờm loãng và con dễ thở hơn
- Cho con uống nhiều nước hơn; trẻ còn bú thì cho bú nhiều lần hơn, mỗi lần ít hơn nếu con nghẹt mũi.
- Nhỏ nước muối sinh lý 0,9% vào mũi trước khi bú, trước khi ngủ; với bé nhỏ, sau khi nhỏ có thể hút nhẹ ở lỗ mũi bằng dụng cụ hút mũi.
- Trẻ từ 1 tuổi: uống nước ấm từng ngụm, hoặc nửa đến một thìa cà phê mật ong (2–5 ml) khi cần để dịu họng. Không cho trẻ dưới 1 tuổi ăn mật ong.
- Khi con thức, bế con thẳng người cho dễ thở. Khi ngủ, trẻ dưới 1 tuổi vẫn nằm ngửa trên mặt nệm phẳng, không kê gối nâng đầu.
- Nếu phòng quá khô vì điều hòa, có thể dùng máy tạo ẩm sạch; không xông hơi nước nóng cho trẻ.
- Không ai hút thuốc trong nhà và gần con.
Những việc không nên làm
Không dùng ngón tay, gạc hay khăn móc đờm trong họng con; việc này có thể làm con nôn, sặc và tổn thương họng. Không tự hút đờm sâu trong họng bằng miệng hay máy. Nếu đờm nhiều đến mức con thở khó, hãy đưa con đi khám ngay.
Không tự cho trẻ dưới 6 tuổi dùng thuốc ho, siro long đờm bán sẵn. Bộ Y tế đã chống chỉ định thuốc long đờm (tiêu nhầy) như acetylcystein, carbocistein cho trẻ dưới 2 tuổi. Không bôi dầu có tinh dầu bạc hà, long não lên mũi, ngực trẻ dưới 2 tuổi.
Ở cơ sở y tế, bác sĩ làm gì
Bác sĩ đếm nhịp thở, nghe phổi, đo nồng độ oxy bằng kẹp ở ngón tay hay ngón chân. Trẻ nằm viện có thể được hút mũi, hút đờm bằng dụng cụ chuyên dụng, thở oxy khi thiếu oxy, hoặc được cho ăn qua ống nếu bú không đủ.
Việc dùng kháng sinh, khí dung hay vật lý trị liệu hô hấp tùy từng bệnh và do bác sĩ quyết định sau khi khám.
Chăm sóc con tại nhà
- Mỗi ngày vài lần, khi con ngủ, đếm nhịp thở trọn 1 phút và ghi lại.
- Ghi lại ngày bắt đầu ho, sốt bao nhiêu độ, con bú, ăn, đi tiểu thế nào để báo bác sĩ.
- Cho con bú, ăn bữa nhỏ, nhiều lần; nếu con ho mạnh rồi nôn, đợi con dịu lại rồi cho ăn lại ít một.
- Nếu con sốt và khó chịu, dùng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách nhau 4–6 giờ.
- Quay video ngắn lúc con thở khó hoặc ho nhiều để cho bác sĩ xem.
- Rửa tay thường xuyên để tránh lây cho em nhỏ trong nhà.
Hiểu lầm thường gặp
- Vỗ lưng thật mạnh thì đờm mới bong ra.
- Vỗ mạnh không làm con khỏi nhanh hơn, còn làm con đau, sợ, dễ nôn. Nếu muốn vỗ, chỉ vỗ nhẹ khi bế con thẳng người.
- Con khò khè có đờm thì ngày nào cũng phải vỗ rung.
- Với cảm lạnh, viêm tiểu phế quản, viêm phổi, vỗ rung không được khuyên làm thường quy. Chỉ làm khi bác sĩ chỉ định, thường ở trẻ có bệnh phổi mạn tính.
- Phải móc, hút được đờm ra thì con mới hết khò khè.
- Móc họng, hút sâu dễ gây nôn, sặc và tổn thương họng. Chỉ nhỏ nước muối và hút nhẹ ở lỗ mũi; đờm nhiều đến mức thở khó thì đưa con đi khám ngay.
- Cho con nằm dốc đầu xuống để đờm chảy ra.
- Tư thế dốc đầu có thể làm bé trớ, sặc. Bé nằm ngửa trên mặt phẳng khi ngủ và được bế thẳng người khi thức.
Bố mẹ hay hỏi
+Có nên vỗ lưng cho trẻ sơ sinh bị đờm không?
Vỗ nhẹ khi bế bé thẳng người không gây hại, nhưng không giúp bé khỏi nhanh hơn. Bé dưới 3 tháng bị ho nên được khám sớm; thở từ 60 lần/phút, rút lõm lồng ngực, bú kém hay tím tái thì đưa bé đi cấp cứu.
+Vỗ long đờm nên vỗ lúc nào?
Nếu muốn vỗ, chọn lúc con thức, đã bú xong một lúc, và chỉ vỗ nhẹ khi bế con thẳng. Không vỗ ngay sau bữa ăn, bữa bú.
+Con bị viêm tiểu phế quản có cần vỗ rung không?
Không cần làm thường quy, vì không giúp con khỏi nhanh hơn. Điều quan trọng là cho bú đủ, nhỏ nước muối, theo dõi nhịp thở và đưa con đi khám khi có dấu hiệu nặng.
+Làm sao để đờm của con ra nhanh?
Uống đủ nước, bú nhiều lần, nhỏ nước muối và hút nhẹ ở mũi giúp đờm loãng. Ho chính là cách cơ thể đẩy đờm ra; trẻ nhỏ thường nuốt đờm và việc này không gây hại.
+Con ho có đờm bao lâu thì cần đi khám?
Đi khám khi con thở nhanh, sốt quá 3 ngày, thở khò khè, hoặc ho quá 2 tuần mà không đỡ dần. Trẻ dưới 3 tháng bị ho nên được khám sớm.
Nguồn tham khảo
- Bronchiolitis — NHS (Anh)
- Cough (Symptom Checker) — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Pocket book of hospital care for children (2nd edition) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ ho có đờm
Ho có đờm ở trẻ thường do cảm lạnh, viêm phế quản do virus; đờm trắng, vàng hay xanh đều có thể gặp khi nhiễm virus và không có nghĩa con cần kháng sinh. Cách giúp con long đờm là uống đủ nước, bú nhiều hơn, nhỏ nước muối sinh lý; không tự cho trẻ dưới 6 tuổi dùng thuốc ho, và thuốc long đờm như acetylcystein, carbocistein chống chỉ định cho trẻ dưới 2 tuổi. Đi khám khi con thở nhanh, sốt quá 3 ngày, hoặc ho quá 2 tuần không đỡ dần (tiếng ho sau cảm lạnh có thể kéo dài tới 3 tuần); đến cấp cứu ngay nếu con rút lõm lồng ngực, tím tái hoặc có lúc ngừng thở.
- Viêm tiểu phế quản ở trẻ
Viêm tiểu phế quản là bệnh do virus, chủ yếu là virus hợp bào hô hấp (RSV), hay gặp ở trẻ dưới 2 tuổi: bắt đầu như sổ mũi, sau 2–3 ngày con ho, khò khè, thở nhanh, bú khó. Bệnh thường nặng nhất vào ngày 3–5 và phần lớn trẻ được chăm ở nhà; kháng sinh, thuốc giãn phế quản hay corticoid thường không giúp gì. Con rút lõm lồng ngực, có lúc ngừng thở, tím tái, bỏ bú, hoặc thở từ 70 lần/phút trở lên thì đến cấp cứu ngay; trẻ dưới 3 tháng, trẻ sinh non hay có bệnh tim phổi cần đi khám sớm ngay từ khi mới ho.
- Viêm phổi ở trẻ em
Dấu hiệu quan trọng nhất của viêm phổi ở trẻ là ho hoặc khó thở kèm thở nhanh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh; đếm trọn 1 phút khi con nằm yên. Trẻ ho mà thở nhanh cần đi khám trong ngày. Rút lõm lồng ngực, tím tái, bỏ bú, li bì, co giật, hoặc bất kỳ trẻ dưới 2 tháng nào thở nhanh, cần đến viện ngay.
- Nhỏ nước muối sinh lý cho trẻ
Khi con khỏe, mũi thông, không cần nhỏ nước muối sinh lý hằng ngày; mũi tự làm sạch được. Chỉ nhỏ khi con nghẹt mũi, thường trước khi bú và trước khi ngủ: trẻ dưới 1 tuổi 1 giọt mỗi bên, trẻ lớn hơn 2–3 giọt, trẻ dưới 1 tuổi không quá khoảng 4 lần một ngày. Dùng nước muối sinh lý 0,9% đóng lọ, không tự pha, không dùng loại ưu trương hay thuốc nhỏ mũi khác khi bác sĩ chưa khuyên. Con sặc, tím tái, ngừng thở khi đang nhỏ mũi, hoặc thở rút lõm lồng ngực thì đến cấp cứu ngay.
- Thuốc ho cho trẻ
Phần lớn trẻ ho do cảm lạnh, virus và tự đỡ; thuốc ho, thuốc cảm bán sẵn không giúp con khỏi nhanh hơn và có thể gây hại. Trẻ dưới 6 tuổi không tự dùng thuốc ho, thuốc cảm; trẻ 6–12 tuổi chỉ dùng khi bác sĩ hoặc dược sĩ khuyên. Thuốc long đờm như acetylcystein, carbocistein chống chỉ định cho trẻ dưới 2 tuổi, thuốc có codein không dùng cho trẻ dưới 12 tuổi. Với trẻ từ 1 tuổi, một thìa mật ong trước khi ngủ, nước ấm và nhỏ nước muối sinh lý thường giúp dịu ho. Con thở nhanh, rút lõm lồng ngực, thở rít, tím tái, hoặc li bì sau uống thuốc thì đến cấp cứu ngay.
- Hóc dị vật
Nếu con còn ho được, khóc được, nói được, hãy để con tự ho và ở sát bên con; không vỗ, không móc họng. Nếu con không ho ra tiếng, không khóc, không thở được: trẻ dưới 1 tuổi thì vỗ lưng 5 lần rồi ấn ngực 5 lần; trẻ từ 1 tuổi thì vỗ lưng 5 lần rồi ấn bụng (thủ thuật Heimlich) 5 lần, lặp lại đến khi dị vật ra. Gọi 115 hoặc 113 ngay, và nếu con lả đi, bất tỉnh thì bắt đầu ép tim thổi ngạt.
Chủ đề khác