Trẻ thiếu kẽm: dấu hiệu, ai dễ thiếu và khi nào cần bổ sung
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổi
Trả lời nhanh
Kẽm cần cho trẻ lớn, cho sức đề kháng, vị giác và làm lành vết thương; thịt, tôm cua, trứng, sữa là nguồn kẽm tốt nhất. Thiếu kẽm có thể làm trẻ chán ăn, chậm lớn, rụng tóc, da nổi tổn thương, vết thương lâu lành, nhưng các dấu hiệu này không đặc hiệu, nên chỉ bổ sung kẽm khi bác sĩ khám và thấy con thiếu. Riêng khi con bị tiêu chảy, Bộ Y tế và WHO khuyên uống kẽm 10–14 ngày. Nếu con lỡ nuốt nhiều viên kẽm, hoặc tiêu chảy kèm li bì, hơn 6 giờ không đi tiểu, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con lỡ nuốt nhiều viên kẽm, viên vitamin tổng hợp hoặc thuốc của người lớn, nhất là loại có sắt. Mang theo vỏ lọ.
- Con tiêu chảy hoặc nôn kèm li bì, khó đánh thức, không uống được, mắt trũng, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Con gầy rộc, phù hai mu bàn chân, li bì, không chịu ăn uống.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con đứng cân hoặc tụt cân 2–3 tháng, chậm cao so với biểu đồ tăng trưởng.
- Tiêu chảy kéo dài quá 14 ngày, hoặc tiêu chảy tái đi tái lại.
- Da quanh miệng, quanh hậu môn, đầu ngón tay ngón chân đỏ, bong vảy, trợt loét không đỡ dù đã chăm sóc da.
- Tóc rụng nhiều thành mảng, vết thương lâu lành, con hay ốm.
- Con ăn chay, ăn dặm rất ít thịt cá, hoặc kiêng nhiều món vì dị ứng.
Kẽm làm gì trong cơ thể
Kẽm có mặt trong mọi tế bào, cần cho tế bào phân chia và lớn lên, cho hệ miễn dịch hoạt động, cho vị giác, khứu giác và làm lành vết thương. Trẻ nhỏ đang lớn nhanh nên cần kẽm đều đặn từ bữa ăn.
Sữa mẹ đủ kẽm cho trẻ trong 6 tháng đầu. Từ khi ăn dặm, kẽm chủ yếu đến từ thịt, cá, tôm cua, trứng; vì vậy bữa ăn dặm chỉ có cháo, bột với nước rau dễ thiếu kẽm.
Trẻ nào dễ thiếu kẽm
- Trẻ ăn dặm ít thịt, cá, trứng, hoặc ăn chay.
- Trẻ suy dinh dưỡng, thấp còi, sinh non, nhẹ cân.
- Trẻ tiêu chảy kéo dài hoặc hay bị tiêu chảy, vì kẽm mất theo phân.
- Trẻ có bệnh đường ruột kém hấp thu, bệnh gan, thận mạn tính.
- Một số rất ít trẻ có bệnh di truyền hiếm gây kém hấp thu kẽm, thường biểu hiện tổn thương da quanh miệng, hậu môn, đầu chi và tiêu chảy từ khi cai sữa mẹ.
Dấu hiệu và cách bác sĩ đánh giá
Thiếu kẽm có thể làm trẻ chán ăn, giảm vị giác, chậm lớn, rụng tóc, da nổi tổn thương, vết thương lâu lành, hay ốm. Nhưng không dấu hiệu nào đặc hiệu: trẻ biếng ăn, chậm lớn thường do cách ăn, ốm vặt hay bệnh khác, không phải trẻ nào cũng thiếu kẽm.
Bác sĩ đánh giá dựa vào bữa ăn, đường tăng trưởng, khám da, tóc và các bệnh đi kèm; xét nghiệm kẽm trong máu có thể giúp nhưng kết quả bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, nên bác sĩ sẽ đọc cùng với khám. Khi xác định con thiếu, bác sĩ kê loại, liều và thời gian bổ sung phù hợp.
Kẽm khi con bị tiêu chảy
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế và WHO, trẻ bị tiêu chảy uống kẽm trong 10–14 ngày liên tục, kể cả khi đã hết tiêu chảy: trẻ dưới 6 tháng 10 mg mỗi ngày, trẻ từ 6 tháng trở lên 20 mg mỗi ngày. Kẽm giúp con mau khỏi và ít bị lại trong những tháng sau. Vẫn phải bù nước bằng oresol pha đúng hướng dẫn và tiếp tục cho con ăn, bú.
Thừa kẽm
Uống một lượng lớn kẽm có thể gây buồn nôn, nôn, đau quặn bụng, tiêu chảy trong vài giờ. Dùng liều cao kéo dài làm cơ thể kém hấp thu đồng, có thể gây thiếu máu và yếu xương.
Nhiều sản phẩm cho trẻ có kẽm: cốm, siro ăn ngon, vitamin tổng hợp, sữa bổ sung vi chất. Dùng cùng lúc nhiều loại dễ thành thừa. Hãy đọc nhãn và báo bác sĩ mọi sản phẩm con đang dùng.
Chăm sóc con tại nhà
- Từ 6 tháng, mỗi bữa ăn dặm có một món đạm: thịt bò, thịt lợn nạc, thịt gà (phần đùi nhiều kẽm hơn phần ức), cá, tôm, cua, trứng.
- Cho con dùng sữa, sữa chua, phô mai hằng ngày; đậu, lạc, vừng nghiền mịn cũng có kẽm, dù cơ thể hấp thu kém hơn từ thịt cá.
- Khi con tiêu chảy, cho uống oresol và kẽm đủ 10–14 ngày theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
- Cân đo con đều đặn và chấm lên biểu đồ tăng trưởng.
- Không tự mua kẽm cho con uống dài ngày chỉ vì con biếng ăn.
Hiểu lầm thường gặp
- Con biếng ăn là thiếu kẽm, cứ mua kẽm về cho uống.
- Thiếu kẽm có thể làm chán ăn, nhưng phần lớn trẻ biếng ăn không thiếu kẽm. Hãy để bác sĩ khám và xem lại bữa ăn trước khi cho uống.
- Uống kẽm hằng ngày để tăng sức đề kháng, đỡ ốm vặt.
- Kẽm chỉ giúp khi con thiếu hoặc khi con đang tiêu chảy. Uống kéo dài khi không thiếu có thể gây thiếu đồng, thiếu máu.
- Kẽm giúp con cao vượt trội.
- Kẽm giúp trẻ thiếu kẽm lớn tốt hơn, nhưng không làm trẻ đủ kẽm cao thêm.
- Hết tiêu chảy thì ngừng kẽm cho đỡ phải uống.
- Bộ Y tế và WHO khuyên uống đủ 10–14 ngày, kể cả khi đã hết tiêu chảy, để con hồi phục và ít bị lại.
Bố mẹ hay hỏi
+Dấu hiệu trẻ thiếu kẽm là gì?
Chán ăn, chậm lớn, rụng tóc, da nổi tổn thương nhất là quanh miệng, hậu môn, vết thương lâu lành, hay ốm. Các dấu hiệu này cũng gặp ở nhiều bệnh khác, nên cần bác sĩ khám.
+Trẻ thiếu kẽm nên ăn gì?
Thịt bò, thịt lợn nạc, thịt gà, cá, tôm, cua, hàu, trứng, sữa và chế phẩm từ sữa. Thức ăn từ thực vật có kẽm nhưng hấp thu kém hơn.
+Có nên bổ sung kẽm cho trẻ biếng ăn không?
Chỉ khi bác sĩ thấy con thiếu kẽm. Bác sĩ sẽ xem cân nặng, bữa ăn và khám trước khi quyết định.
+Uống kẽm lúc nào trong ngày?
Theo hướng dẫn trên thuốc hoặc của bác sĩ. Kẽm dễ gây buồn nôn khi uống lúc đói; nếu con nôn ngay sau khi uống, hỏi nhân viên y tế có cần uống lại không.
+Bổ sung kẽm có cần kèm sắt không?
Không nhất thiết. Sắt cũng chỉ dùng khi bác sĩ xác định con thiếu; tự dùng nhiều vi chất cùng lúc dễ thừa.
Nguồn tham khảo
- Zinc in diet — MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ)
- Vitamins and minerals: Others (Zinc) — NHS (Anh)
- Quyết định 3958/QĐ-BYT: Hướng dẫn dinh dưỡng đối với bữa ăn học đường — Bộ Y tế, qua Viện Dinh dưỡng
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ biếng ăn
Phần lớn trẻ bố mẹ thấy biếng ăn vẫn lớn bình thường: sau 1 tuổi, tốc độ lớn chậm lại nên con tự nhiên ăn ít hơn và kén món hơn. Cách biết con có thật sự thiếu ăn là xem cân nặng và chiều cao trên biểu đồ tăng trưởng qua nhiều tháng, chứ không phải đếm từng thìa cơm. Con cần đi khám khi đứng cân hoặc sụt cân, chậm cao, hoặc biếng ăn kèm nôn, tiêu chảy kéo dài, sốt, mệt lả. Nếu con không uống được, nôn liên tục hay li bì, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Trẻ thấp còi, chậm tăng cân
Trẻ thấp còi khi chiều cao theo tuổi nằm dưới đường -2 độ lệch chuẩn trên biểu đồ tăng trưởng của Tổ chức Y tế Thế giới; chậm tăng cân khi cân nặng đứng yên hoặc tụt dần khỏi đường tăng trưởng của chính con. Cách biết chắc là cân đo đều đặn và chấm lên biểu đồ, không so với con nhà hàng xóm. Con nên đi khám khi đứng cân 2–3 tháng, sụt cân, hoặc trước tuổi dậy thì cao chưa tới 4 cm mỗi năm. Nếu con gầy rộc kèm phù hai chân, li bì, không ăn uống được, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Trẻ bị tiêu chảy
Trẻ bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Phần lớn do virus và tự hết trong 5–7 ngày; việc quan trọng nhất là bù đủ nước bằng oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, cho con uống kẽm và vẫn cho con ăn bú bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Có nên cho trẻ uống vitamin
Trẻ khỏe mạnh, ăn đa dạng thịt cá trứng, rau quả, sữa thường không cần uống vitamin tổng hợp hằng ngày. Những trường hợp có lý do rõ: trẻ 6–36 tháng uống vitamin A liều cao 2 đợt mỗi năm tại trạm y tế, trẻ bú mẹ cần vitamin D hằng ngày theo hướng dẫn quốc tế, trẻ tiêu chảy uống kẽm, trẻ ăn chay cần vitamin B12, trẻ được xét nghiệm thiếu sắt thì uống sắt theo đơn. Vitamin A, D và sắt dùng quá liều có thể gây ngộ độc. Nếu con lỡ nuốt nhiều viên vitamin hay viên sắt, hãy đưa con đi cấp cứu ngay và mang theo vỏ lọ.
- Ăn dặm cho bé
Tổ chức Y tế Thế giới và Viện Dinh dưỡng khuyên bắt đầu ăn dặm khi bé tròn khoảng 6 tháng, lúc bé ngồi vững có đỡ, giữ được đầu và chịu nuốt thức ăn, đồng thời vẫn cho bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn. Bắt đầu bằng cháo, bột nghiền mịn, sớm có thịt, cá, trứng; tăng dần độ thô để khoảng 1 tuổi bé ăn được đồ ăn của gia đình đã cắt nhỏ. Trẻ dưới 1 tuổi không ăn mật ong, không nêm muối, nước mắm, hạt nêm hay đường. Nếu bé bị hóc không ho, không khóc được, hoặc sưng môi, khó thở sau khi ăn, hãy sơ cứu và gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Trẻ thiếu máu thiếu sắt
Thiếu máu thiếu sắt hay gặp nhất ở trẻ 6–24 tháng tuổi và ở con gái tuổi dậy thì có kinh nguyệt. Con thường xanh xao, mệt, kém tập trung, biếng ăn, nhưng chỉ xét nghiệm máu mới biết chắc, vì ở Việt Nam nhiều trẻ thiếu máu do bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) và không được tự uống sắt. Thịt đỏ, gan, cá, trứng ăn kèm rau quả giàu vitamin C là nguồn sắt tốt nhất; thuốc sắt chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định. Nếu con khó thở, ngất, tim đập rất nhanh, nôn ra máu hoặc lỡ nuốt nhiều viên sắt, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
Chủ đề khác