Dinh dưỡng và chiều cao

Trẻ bị còi xương: dấu hiệu thật sự, cách chữa và phòng bệnh

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổi

Trả lời nhanh

Còi xương là bệnh xương mềm ở trẻ đang lớn, hay gặp nhất do thiếu vitamin D, đôi khi do ăn quá ít canxi. Dấu hiệu đáng lo là chân cong ngày càng rõ, cổ tay dày to, chậm biết đi, đau xương, hay gãy xương; ra mồ hôi trộm hay rụng tóc vành khăn không đủ để chẩn đoán. Bác sĩ xác định bằng khám, xét nghiệm máu và chụp X-quang, rồi điều trị bằng vitamin D và canxi theo liều riêng cho con. Nếu con co giật hoặc bàn tay bàn chân co quắp cứng, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con co giật.
  • Bàn tay, bàn chân co quắp cứng, con thở rít hoặc khó thở.
  • Sau một cú ngã nhẹ, tay hoặc chân con biến dạng, sưng đau nhiều, con không cử động được.
  • Con lỡ uống nhiều thuốc vitamin D hoặc canxi. Mang theo vỏ lọ.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Chân vòng kiềng nặng lên sau 2 tuổi hoặc còn rõ sau 3 tuổi, chân chỉ cong một bên, hoặc chân chữ X còn rõ sau 7 tuổi.
  • Cổ tay hoặc cổ chân dày to bè, đầu các xương sườn nổi gồ thành hàng.
  • Con chậm biết đi, ngại đi, mỏi chân, hay kêu đau lưng, đau chân, khó leo cầu thang.
  • Con thấp hơn hẳn các bạn, chậm mọc răng kèm các dấu hiệu trên.
  • Con bú mẹ hoàn toàn mà chưa được uống vitamin D, hoặc con kiêng sữa, ăn chay, rất ít ra ngoài trời.

Còi xương là gì

Xương cần canxi và phospho để cứng chắc, và cần vitamin D để ruột hấp thu được hai chất này. Khi thiếu vitamin D, hoặc ăn quá ít canxi trong thời gian dài, xương đang lớn của trẻ bị mềm và cong, gọi là còi xương. Bệnh hay gặp nhất trong hai năm đầu, khi xương lớn nhanh.

Còi xương khác với thấp còi. Thấp còi là chiều cao theo tuổi thấp do ăn thiếu kéo dài, hay ốm; còi xương là bệnh của xương. Một trẻ có thể thấp còi mà xương vẫn bình thường, và ngược lại.

Trẻ nào dễ bị

  • Trẻ bú mẹ không được uống vitamin D, vì sữa mẹ rất ít vitamin D; nguy cơ cao hơn nếu mẹ cũng thiếu vitamin D.
  • Trẻ sinh non, nhẹ cân.
  • Trẻ da sẫm màu, rất ít ra ngoài trời, luôn được che kín.
  • Trẻ kiêng sữa, ăn chay, ăn dặm ít cá, trứng, sữa.
  • Trẻ có bệnh gan, thận, ruột kém hấp thu, hoặc dùng một số thuốc dài ngày. Một số ít trẻ bị còi xương do bệnh di truyền, không đáp ứng với liều vitamin D thông thường.

Dấu hiệu thật sự và dấu hiệu dễ nhầm

Dấu hiệu điển hình nhất là chân cong, rõ hơn khi trẻ đã đứng và đi. Trẻ đang bò có thể thấy cổ tay dày lên; nặng hơn, đầu các xương sườn sưng gồ. Trẻ có thể chậm biết đi, chậm mọc răng, thấp, mỏi yếu cơ, đau xương, dễ gãy xương. Khi canxi máu xuống rất thấp, trẻ có thể co giật.

Phần lớn trẻ dưới 2 tuổi có chân hơi vòng kiềng, rồi chuyển sang chân chữ X từ khoảng 2 đến 6 tuổi; đây là quá trình lớn bình thường. Ra mồ hôi đầu khi ngủ, giật mình, khóc đêm, rụng tóc vành khăn do bé nằm cọ đầu rất hay gặp ở trẻ khỏe mạnh, không đủ để kết luận con bị còi xương.

Bác sĩ chẩn đoán và điều trị thế nào

Bác sĩ khám xương, đo chiều cao, cân nặng, hỏi về bú mẹ, vitamin D và bữa ăn. Xét nghiệm máu đo canxi, phospho, men phosphatase kiềm và nồng độ vitamin D; chụp X-quang cổ tay hoặc gối xem đầu xương. Chỉ khi có các kết quả này mới chẩn đoán chắc chắn.

Còi xương do thiếu dinh dưỡng được điều trị bằng vitamin D liều điều trị trong vài tháng, thường kèm canxi. Liều này cao hơn nhiều so với liều phòng bệnh và do bác sĩ kê, theo dõi bằng xét nghiệm. Khi điều trị đúng, phim X-quang thường cải thiện sau khoảng 6–8 tuần; chân cong cần nhiều tháng để thẳng dần, một số ít trường hợp cần phẫu thuật chỉnh hình.

Phòng còi xương

  • Trẻ bú mẹ, kể cả bú mẹ một phần, uống vitamin D 400 IU mỗi ngày từ những ngày đầu đến 1 tuổi theo khuyến nghị của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ và NHS; hỏi bác sĩ khi khám cho con.
  • Mẹ mang thai và cho con bú ăn uống đủ chất, hỏi bác sĩ về vitamin D cho mẹ.
  • Từ 6 tháng cho con ăn dặm có trứng, cá, sữa, sữa chua, đậu phụ, rau xanh đậm.
  • Trẻ lớn chơi ngoài trời mỗi ngày, tránh nắng gắt khoảng 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều. Trẻ dưới 6 tháng tránh nắng chiếu trực tiếp.
  • Không tự cho con uống vitamin D hay canxi liều cao để phòng bệnh; liều điều trị chỉ dùng khi bác sĩ chẩn đoán.

Chăm sóc con tại nhà

  • Nếu con đang điều trị, cho uống đúng liều và đúng thời gian bác sĩ dặn, đi tái khám và xét nghiệm lại đúng hẹn.
  • Ghi tên thuốc, liều mỗi ngày lên giấy dán cạnh tủ thuốc để cả nhà không cho uống trùng.
  • Mỗi ngày cho con có sữa hoặc sữa chua cùng một món giàu canxi khác như canh cua, tôm tép, cá nhỏ, đậu phụ.
  • Cho con vận động, tập đi theo sức, không ép đứng hay đi sớm, không nẹp hay bó chân ở nhà.
  • Chụp ảnh chân con khi đứng thẳng vài tháng một lần để bác sĩ so sánh.

Hiểu lầm thường gặp

Con ra mồ hôi trộm, rụng tóc vành khăn, ngủ hay giật mình là bị còi xương.
Những dấu hiệu này rất hay gặp ở trẻ khỏe mạnh. Bác sĩ chẩn đoán còi xương dựa vào khám xương, xét nghiệm máu và X-quang.
Con gầy, thấp là bị còi xương.
Gầy, thấp còi thường do ăn thiếu hoặc hay ốm, là chuyện khác với bệnh xương. Hãy cân đo và đối chiếu biểu đồ tăng trưởng.
Bé chân vòng kiềng phải bó chân hoặc mua giày chỉnh hình.
Chân hơi vòng kiềng ở trẻ dưới 2 tuổi là bình thường và tự thẳng dần. Bó chân không có ích. Nếu chân cong do còi xương, cần điều trị bằng vitamin D và canxi theo bác sĩ.
Tắm nắng thật lâu mỗi sáng là phòng được còi xương cho trẻ sơ sinh.
Trẻ dưới 6 tháng nên tránh nắng trực tiếp vì da dễ bỏng. Với trẻ bú mẹ, giọt vitamin D theo hướng dẫn của bác sĩ là cách phòng chắc chắn hơn.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ còi xương có chữa khỏi không?

Còi xương do thiếu vitamin D thường đáp ứng tốt khi điều trị đúng và đủ thời gian. Xương trên phim cải thiện sau vài tuần, chân cong cần nhiều tháng mới thẳng dần.

+Thóp chậm liền có phải còi xương không?

Có thể, nhưng nhiều trẻ thóp rộng hoặc chậm liền vẫn hoàn toàn khỏe. Thóp trước thường đóng trong khoảng 7 đến 19 tháng tuổi; nếu đến 18 tháng đến 2 tuổi thóp vẫn rộng, hoặc kèm chân cong, cổ tay dày, chậm đi, hãy đưa con đi khám.

+Phải làm xét nghiệm gì để biết con bị còi xương?

Bác sĩ thường cho xét nghiệm máu (canxi, phospho, phosphatase kiềm, vitamin D) và có thể chụp X-quang cổ tay hoặc gối. Bác sĩ sẽ chọn xét nghiệm phù hợp sau khi khám.

+Trẻ còi xương nên ăn gì?

Bữa ăn đa dạng có sữa, sữa chua, trứng, cá, tôm cua, đậu phụ, rau xanh đậm, cùng thuốc bác sĩ kê. Thức ăn giúp phòng tái phát nhưng không thay được liều điều trị.

+Còi xương có làm con thấp không?

Còi xương nặng, kéo dài có thể làm trẻ thấp hơn so với tuổi. Điều trị sớm giúp xương lớn bình thường trở lại.

Nguồn tham khảo

  1. Rickets and osteomalacia — NHS (Anh)
  2. Vitamin D Deficiency and Rickets — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. Where We Stand: Vitamin D & Iron Supplements for Babies — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Bổ sung vitamin D cho trẻ

    Sữa mẹ rất ít vitamin D, nên Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ và NHS khuyên trẻ bú mẹ, kể cả bú mẹ một phần, uống 400 IU (10 microgam) vitamin D mỗi ngày từ những ngày đầu cho đến 1 tuổi. Trẻ uống nhiều sữa công thức mỗi ngày thường đã đủ vì sữa có thêm vitamin D. Mức khuyến nghị cho trẻ lớn hơn ở mỗi nước khác nhau, nên hãy hỏi bác sĩ khi khám cho con. Vitamin D thừa có thể gây hại; nếu con lỡ uống nhiều hoặc nôn nhiều, li bì sau khi uống, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Bổ sung canxi cho trẻ

    Phần lớn trẻ bú mẹ hoặc sữa công thức, rồi lớn lên có sữa, sữa chua, cá tôm, đậu, rau xanh mỗi ngày đã đủ canxi và không cần uống thêm viên canxi. Theo Bộ Y tế, trẻ 1–3 tuổi cần khoảng 500 mg canxi mỗi ngày, 4–6 tuổi khoảng 600 mg, 7–9 tuổi khoảng 650–700 mg, từ 10 đến 19 tuổi 1.000 mg. Ra mồ hôi trộm, giật mình, rụng tóc vành khăn hay chậm mọc răng không đủ để kết luận con thiếu canxi; chỉ bổ sung khi bác sĩ khám và thấy cần. Nếu con co giật, co quắp bàn tay bàn chân hay khó thở, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Chân vòng kiềng, chân chữ X

    Phần lớn trẻ dưới 2 tuổi có chân hơi vòng kiềng (chữ O), rồi chuyển sang chân chữ X từ khoảng 2 đến 6 tuổi, và chân thẳng dần, có khi đến 9–10 tuổi; đây là quá trình lớn bình thường và không cần nẹp, giày chỉnh hình hay bài tập. Nên đưa con đi khám khi chân cong rất nhiều, chỉ cong một bên, chân vòng kiềng nặng lên sau 2 tuổi hoặc còn rõ sau 3 tuổi, chân chữ X còn rõ sau 7 tuổi, hoặc con thấp hơn hẳn các bạn. Bác sĩ sẽ xem có còi xương hay bệnh ở sụn tăng trưởng không.

  • Trẻ giật mình khóc đêm

    Trẻ sơ sinh giật mình khi ngủ là phản xạ bình thường (phản xạ Moro), rõ nhất trong tháng đầu và bắt đầu mất dần từ khoảng 2 tháng tuổi. Phần lớn trẻ khóc đêm vì đói, nóng, ướt bỉm, mọc răng, cơn khóc kéo dài ở trẻ 2 tuần đến 4 tháng, sợ xa bố mẹ, hoặc ở trẻ lớn hơn là ác mộng và hoảng sợ ban đêm. Những dấu hiệu như ra mồ hôi trộm, rụng tóc vành khăn không đủ để kết luận con thiếu canxi hay vitamin D. Hãy đưa con đi cấp cứu ngay nếu con khóc thét từng cơn kèm nôn, phân có máu, sốt khi dưới 3 tháng tuổi, li bì, bỏ bú, co giật hoặc khó thở.

  • Trẻ thấp còi, chậm tăng cân

    Trẻ thấp còi khi chiều cao theo tuổi nằm dưới đường -2 độ lệch chuẩn trên biểu đồ tăng trưởng của Tổ chức Y tế Thế giới; chậm tăng cân khi cân nặng đứng yên hoặc tụt dần khỏi đường tăng trưởng của chính con. Cách biết chắc là cân đo đều đặn và chấm lên biểu đồ, không so với con nhà hàng xóm. Con nên đi khám khi đứng cân 2–3 tháng, sụt cân, hoặc trước tuổi dậy thì cao chưa tới 4 cm mỗi năm. Nếu con gầy rộc kèm phù hai chân, li bì, không ăn uống được, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Có nên cho trẻ uống vitamin

    Trẻ khỏe mạnh, ăn đa dạng thịt cá trứng, rau quả, sữa thường không cần uống vitamin tổng hợp hằng ngày. Những trường hợp có lý do rõ: trẻ 6–36 tháng uống vitamin A liều cao 2 đợt mỗi năm tại trạm y tế, trẻ bú mẹ cần vitamin D hằng ngày theo hướng dẫn quốc tế, trẻ tiêu chảy uống kẽm, trẻ ăn chay cần vitamin B12, trẻ được xét nghiệm thiếu sắt thì uống sắt theo đơn. Vitamin A, D và sắt dùng quá liều có thể gây ngộ độc. Nếu con lỡ nuốt nhiều viên vitamin hay viên sắt, hãy đưa con đi cấp cứu ngay và mang theo vỏ lọ.

Chủ đề khác