Tiết niệu và sinh dục

Giãn tĩnh mạch thừng tinh ở tuổi dậy thì: có nguy hiểm không, khi nào mổ

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi

Trả lời nhanh

Giãn tĩnh mạch thừng tinh là khi các tĩnh mạch trong bìu giãn to, sờ như một búi giun, gặp ở khoảng 14–20 trong 100 nam tuổi dậy thì và gần như luôn ở bên trái. Phần lớn không đau, không cần mổ và chỉ cần bác sĩ theo dõi sự phát triển của hai tinh hoàn. Bác sĩ thường đề nghị mổ khi tinh hoàn bên giãn nhỏ hơn rõ rệt và vẫn nhỏ ở hai lần khám cách nhau 6 tháng, hoặc khi con đau nhiều. Đau bìu đột ngột, dữ dội là dấu hiệu khác hẳn, có thể là xoắn tinh hoàn: đến cấp cứu ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con đau bìu hoặc tinh hoàn đột ngột, dữ dội, dù chỉ một bên, kể cả khi đang ngủ hay ngồi yên.
  • Đau tinh hoàn kèm buồn nôn, nôn, hoặc đau bụng dưới.
  • Con đau tinh hoàn kéo dài hơn 1 giờ, hoặc vẫn đau khi đã nằm nghỉ.
  • Bìu sưng to, đỏ, bầm tím hoặc rất đau sau một cú va đập mạnh.
  • Có khối phồng ở bẹn lan xuống bìu, căng cứng, đau, không xẹp khi nằm.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con mới sờ thấy một búi mềm như búi giun, hoặc một cục bất kỳ ở bìu.
  • Một bên tinh hoàn nhỏ hơn hoặc mềm hơn bên kia.
  • Con thấy nặng, tức, đau âm ỉ ở bìu, nhất là sau khi đứng lâu hay chơi thể thao.
  • Búi giãn chỉ ở bên phải, hoặc gặp ở trẻ chưa dậy thì: bác sĩ cần siêu âm thêm ổ bụng.
  • Búi giãn xuất hiện nhanh trong vài tuần, to lên rõ, hoặc kèm đau bụng, đau lưng, sụt cân.

Giãn tĩnh mạch thừng tinh là gì

Máu từ tinh hoàn chảy về tim qua một đám tĩnh mạch nằm trong thừng tinh. Các tĩnh mạch này có van một chiều; khi van đóng không kín, máu ứ lại và tĩnh mạch giãn to, giống như giãn tĩnh mạch ở chân người lớn.

Bệnh rất hiếm trước 10 tuổi và tăng lên từ đầu tuổi dậy thì, lúc cơ thể lớn nhanh và tinh hoàn cần nhiều máu hơn. Khoảng 8–9 trên 10 trường hợp ở bên trái, vì tĩnh mạch tinh hoàn bên trái đổ vào tĩnh mạch thận theo một đường dài hơn, dễ ứ máu hơn.

Nhận biết thế nào

Phần lớn con không thấy gì; búi giãn được phát hiện khi tự sờ, khi đi khám sức khỏe hay khám tuyển. Búi giãn rõ hơn khi đứng và khi nín thở rặn, nhỏ đi khi nằm. Một số bạn thấy nặng, tức hoặc đau âm ỉ ở bìu sau khi đứng lâu hay chơi thể thao.

Bác sĩ khám khi con đứng, phân độ búi giãn, so sánh kích thước hai tinh hoàn và thường cho siêu âm bìu để đo thể tích tinh hoàn và xem dòng máu trào ngược. Với trẻ chưa dậy thì hoặc giãn chỉ ở bên phải, bác sĩ cho siêu âm ổ bụng để loại trừ khối u chèn ép, một nguyên nhân hiếm nhưng không được bỏ sót.

Có ảnh hưởng đến khả năng có con không

Ở một số bạn, búi giãn kéo dài làm tinh hoàn bên đó chậm lớn và chất lượng tinh trùng kém đi; vấn đề sinh sản gặp ở khoảng 1 trên 5 nam có giãn tĩnh mạch thừng tinh. Điều đó cũng có nghĩa là phần lớn vẫn có con bình thường.

Hiện chưa có xét nghiệm nào biết trước bạn nào sẽ bị ảnh hưởng. Vì vậy điều quan trọng nhất ở tuổi dậy thì là theo dõi xem hai tinh hoàn có lớn đều nhau không.

Khi nào cần mổ

Bác sĩ thường đề nghị can thiệp khi tinh hoàn bên giãn nhỏ hơn bên kia rõ rệt (chênh hơn 2 ml hoặc hơn 20%) và vẫn nhỏ ở hai lần khám cách nhau khoảng 6 tháng, vì tinh hoàn tuổi dậy thì có thể lớn lệch nhau tạm thời. Có thể cân nhắc mổ khi con đau nhiều, giãn cả hai bên, tinh hoàn bên kia cũng có bệnh, xét nghiệm tinh dịch bất thường ở bạn lớn tuổi hơn, hoặc búi giãn to làm con rất ngại.

Những trường hợp khác chỉ cần khám lại định kỳ. Chưa có bằng chứng mổ sớm ở tuổi nhỏ tốt hơn mổ muộn hơn khi đã có lý do.

Cách làm thường là thắt các tĩnh mạch giãn bằng vi phẫu hoặc nội soi, hoặc nút mạch qua ống thông dưới hướng dẫn X-quang; phần lớn về nhà trong ngày, đi học lại sau khoảng 1 tuần và vận động mạnh trở lại sau khoảng 6 tuần. Sau mổ, tinh hoàn nhỏ thường lớn bù lại; một số bạn vẫn còn đau dù đã mổ, và búi giãn có thể tái phát.

Nếu em hoặc bạn đang đọc bài này

Giãn tĩnh mạch thừng tinh rất hay gặp ở tuổi của em, cứ vài bạn nam thì có một bạn bị, và đây không phải lỗi của em. Nó không do thủ dâm, không lây và thường không ảnh hưởng đến chuyện học, chơi thể thao.

Nếu em sờ thấy búi lạ ở bìu, thấy một bên nhỏ hơn hoặc nặng tức, hãy nói với bố, mẹ hoặc một người lớn em tin để đi khám; em có thể xin gặp bác sĩ nam nếu thấy ngại. Còn nếu đau bìu đột ngột, dữ dội, đừng ngại mà nói ngay để được đưa đi cấp cứu.

Chăm sóc con tại nhà

  • Mặc quần lót ôm vừa, đỡ được bìu; có thể giúp đỡ cảm giác nặng tức.
  • Khi thấy tức nặng sau đứng lâu, cho con nằm nghỉ một lúc; có thể dùng paracetamol theo liều trên hộp nếu đau.
  • Con vẫn đi học, vận động bình thường; nếu chơi thể thao thấy đau, nghỉ bớt và báo bác sĩ trong lần khám tới.
  • Hướng dẫn con tự sờ bìu mỗi tháng khi tắm nước ấm, để phát hiện sớm thay đổi về kích thước hay cục lạ.
  • Đưa con tái khám và siêu âm đúng hẹn, thường mỗi 6–12 tháng trong tuổi dậy thì, kể cả khi con không đau.
  • Không mua thuốc uống hay thuốc bôi được quảng cáo làm teo tĩnh mạch thừng tinh.

Hiểu lầm thường gặp

Bị giãn tĩnh mạch thừng tinh là chắc chắn vô sinh.
Phần lớn nam bị giãn tĩnh mạch thừng tinh vẫn có con bình thường. Theo dõi tinh hoàn ở tuổi dậy thì giúp bác sĩ biết khi nào nên can thiệp.
Phát hiện là phải mổ ngay cho chắc.
Phần lớn trường hợp ở tuổi dậy thì chỉ cần theo dõi. Mổ được cân nhắc khi tinh hoàn bên giãn nhỏ đi rõ và kéo dài, khi con đau nhiều, hoặc có lý do khác bác sĩ nêu.
Bệnh do thủ dâm hay mặc quần chật.
Bệnh do van tĩnh mạch đóng không kín trong giai đoạn cơ thể lớn nhanh, và hay ở bên trái do cách tĩnh mạch đổ về. Thói quen sinh hoạt không gây ra bệnh.
Có thuốc uống làm teo búi tĩnh mạch.
Không có thuốc nào làm búi giãn nhỏ lại. Cách xử trí là theo dõi, hoặc thắt hay nút các tĩnh mạch giãn khi có chỉ định.

Bố mẹ hay hỏi

+Giãn tĩnh mạch thừng tinh ở tuổi dậy thì có nguy hiểm không?

Thường không nguy hiểm và không cần cấp cứu. Điều cần làm là đi khám để bác sĩ phân độ và theo dõi kích thước hai tinh hoàn qua các năm dậy thì.

+Con bị giãn tĩnh mạch thừng tinh có được chơi thể thao không?

Được. Phần lớn bạn chơi thể thao bình thường; nếu thấy nặng tức hay đau sau tập, mặc quần lót ôm vừa, nghỉ bớt và báo bác sĩ.

+Bao lâu thì cần siêu âm lại?

Bác sĩ sẽ hẹn cụ thể, thường mỗi 6–12 tháng trong tuổi dậy thì để so sánh thể tích hai tinh hoàn. Khi thấy một bên nhỏ đi, bác sĩ thường cho khám lại sau khoảng 6 tháng để chắc chắn trước khi quyết định mổ.

+Mổ giãn tĩnh mạch thừng tinh có đau không, bao lâu thì đi học lại?

Con được gây mê hoặc gây tê nên không đau trong lúc mổ; sau mổ đau nhẹ vài ngày, dùng thuốc giảm đau theo dặn. Phần lớn về trong ngày, đi học lại sau khoảng 1 tuần, chơi thể thao mạnh sau khoảng 6 tuần.

+Mổ xong có bị lại không?

Có thể tái phát ở một số ít trường hợp, và một số bạn vẫn còn đau dù đã mổ. Bác sĩ sẽ hẹn khám lại để kiểm tra.

Nguồn tham khảo

  1. Varicocele — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. Varicocele — Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus)
  3. Varicocele (patient information leaflet) — Bệnh viện Đại học Milton Keynes, NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Đau tinh hoàn, đau bìu

    Đau tinh hoàn ở bé trai có nhiều nguyên nhân, từ va đập, viêm mào tinh hoàn, quai bị đến xoắn tinh hoàn. Đau đột ngột, dữ dội, đau kèm buồn nôn, nôn hoặc đau bụng, hay đau kéo dài hơn 1 giờ là cấp cứu: đưa con đến khoa cấp cứu của bệnh viện ngay, vì xoắn tinh hoàn cần mổ trong vài giờ. Đau âm ỉ, sưng, có cục ở bìu thì đi khám trong ngày hoặc sớm.

  • Xoắn tinh hoàn

    Xoắn tinh hoàn là khi thừng tinh bị xoắn lại, chặn máu nuôi tinh hoàn. Bệnh hay gặp nhất ở bé trai 12–18 tuổi, biểu hiện bằng đau bìu hoặc tinh hoàn đột ngột, dữ dội, thường một bên, hay kèm buồn nôn, nôn hoặc đau bụng dưới. Đây là cấp cứu: được mổ trong khoảng 6 giờ đầu thì phần lớn tinh hoàn giữ được, để quá 24 giờ thì rất khó cứu. Con kêu đau tinh hoàn đột ngột, hãy đưa con đến khoa cấp cứu của bệnh viện ngay, không chờ xem có đỡ không.

  • Tràn dịch màng tinh hoàn

    Tràn dịch màng tinh hoàn là dịch đọng quanh tinh hoàn làm bìu sưng to, mềm như túi nước và thường không đau. Bệnh hay gặp ở bé trai sơ sinh và phần lớn tự hết trước khoảng 1 tuổi, nên thường chỉ cần theo dõi; nếu sau 1 tuổi vẫn còn, hoặc bìu to nhỏ thay đổi trong ngày, bác sĩ sẽ bàn chuyện mổ. Bìu sưng kèm đau đột ngột, đỏ, cứng, con khóc thét hoặc nôn là cấp cứu, cần đưa con đến bệnh viện ngay.

  • Dấu hiệu dậy thì

    Bé gái thường bắt đầu dậy thì trong khoảng 8–13 tuổi, dấu hiệu đầu tiên là nhú vú. Bé trai thường bắt đầu trong khoảng 9–14 tuổi, dấu hiệu đầu tiên là tinh hoàn to lên. Nên đưa con đi khám chuyên khoa nội tiết nhi nếu dấu hiệu dậy thì xuất hiện trước 8 tuổi ở bé gái, trước 9 tuổi ở bé trai, hoặc chưa có dấu hiệu nào khi bé gái đã 13 tuổi, bé trai đã 14 tuổi.

  • Tinh hoàn ẩn

    Tinh hoàn ẩn là khi một hoặc cả hai tinh hoàn của bé trai chưa xuống bìu, gặp ở khoảng 1–3 trên 100 bé đủ tháng và nhiều hơn hẳn ở bé sinh non. Nhiều bé tự xuống trong vài tháng đầu, nhưng sau 6 tháng tuổi thì hiếm khi tự xuống nữa, nên cần đưa con đi khám ngoại nhi hoặc tiết niệu nhi và thường mổ hạ tinh hoàn trước 18 tháng tuổi. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con có tinh hoàn ẩn mà đau, sưng ở bẹn hoặc bìu.

  • Thoát vị bẹn

    Thoát vị bẹn là khối phồng ở bẹn hoặc bìu (ở bé gái là bẹn hoặc môi lớn), to lên khi con khóc, rặn và nhỏ lại khi con nằm yên. Bệnh gặp ở khoảng 3–5 trên 100 trẻ đủ tháng, nhiều hơn hẳn ở trẻ sinh non, và khác thoát vị rốn ở chỗ không tự khỏi nên cần mổ, thường sớm sau khi phát hiện. Nếu khối phồng cứng, đau, không xẹp khi con nằm yên, đỏ hoặc tím, kèm nôn, con có thể bị thoát vị nghẹt: đưa con đi cấp cứu ngay.

Chủ đề khác