Kiêng gió, kiêng tắm cho mẹ và trẻ sơ sinh có đúng không
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng
Trả lời nhanh
Nhiều điều kiêng cữ sau sinh xuất phát từ mong muốn giữ cho mẹ và bé khỏe, nhưng một số không có cơ sở và có thể gây hại. Mẹ sau sinh được tắm, gội đầu bằng nước ấm, nhanh, trong phòng kín gió rồi lau khô ngay; ăn đa dạng, uống đủ nước, không cần kiêng rau, hoa quả; đi lại nhẹ nhàng sớm. Bé được tắm hoặc lau người thường xuyên, mặc hơn người lớn khoảng một lớp, ở phòng thoáng mát, được mở cửa sổ; không ủ kín, không đốt than sưởi trong phòng. Bé dưới 6 tháng tránh nắng chiếu trực tiếp, không cần tắm nắng.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Bé dưới 3 tháng có nhiệt độ từ 38°C trở lên, hoặc người lạnh dưới 36°C; hoặc bé bị ủ kín rồi nóng ran, đỏ người, thở nhanh, li bì: cởi bớt đồ, cho bú và đi cấp cứu ngay.
- Trong phòng đang đốt than, bếp củi để sưởi, mẹ hay bé đau đầu, buồn nôn, lơ mơ, khó thở: đưa mọi người ra chỗ thoáng ngay và gọi 115 hoặc 113.
- Mẹ ra máu âm đạo đột ngột rất nhiều, choáng, sắp ngất, tim đập nhanh.
- Mẹ đau ngực, khó thở, hoặc một bên bắp chân đau, sưng, đỏ.
- Mẹ đau đầu dữ dội, nhìn mờ, nôn; hoặc sốt cao kèm đau bụng dưới, sản dịch hôi.
- Mẹ có ý nghĩ muốn làm hại bản thân hay làm hại bé: ở bên mẹ, không để mẹ một mình với bé, gọi 115 hoặc 113.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Vết khâu tầng sinh môn hay vết mổ đau tăng, sưng đỏ, chảy dịch hoặc có mủ.
- Mẹ buồn bã, dễ khóc, mất ngủ, lo âu kéo dài quá 2 tuần, hoặc thấy khó gắn bó với con.
- Mẹ táo bón nhiều ngày, đau khi đi ngoài, hoặc tiểu buốt, tiểu rắt.
- Bé nổi rôm sảy nhiều, quấy khóc vì bị mặc quá ấm.
- Bé vàng da lan xuống bụng, hoặc vàng da quá 2 tuần.
- Bé bú ít đi, từ ngày thứ 5 có ít hơn 6 tã ướt mỗi ngày.
Vì sao có tục kiêng cữ
Ở Việt Nam, người mẹ sau sinh thường ở cữ khoảng một tháng: kiêng tắm gội, kiêng gió, kiêng ra khỏi phòng, kiêng nhiều loại thức ăn, và bé cũng được ủ kín, ở trong buồng. Những tục này ra đời khi nhà cửa còn lạnh, nước sinh hoạt không sạch, không có nước nóng, và người mẹ cần được nghỉ ngơi, được cả nhà chăm sóc.
Điều đáng giữ là tinh thần ấy: mẹ được nghỉ, được giúp đỡ, được ăn uống đủ, bé tránh người đang ốm. Còn những điều kiêng làm mẹ và bé mất vệ sinh, bị nóng quá, ăn uống thiếu chất thì nên bỏ, vì chúng có thể gây hại.
Mẹ sau sinh: tắm, gội và vệ sinh
- Mẹ có thể tắm và gội đầu ngay trong những ngày đầu sau sinh, khi đã đứng vững. Dùng nước ấm, tắm nhanh, ở phòng kín gió, lau khô người và sấy hoặc lau khô tóc ngay.
- Tắm vòi, dội nước hay tắm bồn đều được; nếu ngâm bồn thì không ngâm lâu và không cho thêm gì vào nước khi vết khâu chưa lành.
- Vết khâu tầng sinh môn: rửa hằng ngày bằng nước ấm sạch rồi thấm khô nhẹ nhàng. Thay băng vệ sinh thường xuyên, rửa tay trước và sau khi thay.
- Không xông hơi lá nóng trong phòng kín, không ngồi hơ than, nằm lửa; dễ bỏng, mất nước, choáng ngất.
- Vết mổ: giữ khô, sạch theo hướng dẫn của nơi sinh; tắm được bình thường khi bác sĩ cho phép.
Mẹ sau sinh: ăn uống và đi lại
Mẹ cho con bú không cần ăn kiêng đặc biệt. Hãy ăn đa dạng mỗi ngày: cơm, ngũ cốc, thịt, cá, trứng, đậu, sữa, nhiều rau xanh và hoa quả, uống đủ nước, để một cốc nước cạnh chỗ cho bú. Kiêng rau, hoa quả, chỉ ăn thịt kho mặn với cơm làm mẹ dễ táo bón, thiếu vitamin, chất xơ, mà không giúp sữa nhiều hơn.
Mẹ nên đi lại nhẹ nhàng sớm sau sinh khi sức khỏe cho phép, tăng dần theo sức; nằm một chỗ lâu ngày làm tăng nguy cơ cục máu đông ở chân và táo bón. Tránh mang vác nặng trong những tuần đầu, nhất là sau mổ.
Bé sơ sinh: tắm, gió và phòng ngủ
- Lần tắm đầu tiên nên để sau sinh ít nhất 24 giờ. Ở nhà, bé không bắt buộc phải tắm mỗi ngày; 2–3 lần mỗi tuần, xen kẽ lau mặt, cổ, tay và vùng tã là đủ, trời nóng có thể tắm thường hơn. Khi rốn chưa rụng, lau người cho bé thay vì ngâm trong chậu. Tắm trong phòng ấm, kín gió, bằng nước ấm, nhanh.
- Mặc cho bé hơn người lớn khoảng một lớp. Sờ gáy hoặc ngực bé thấy ấm, khô là vừa; tay chân hơi mát là bình thường.
- Phòng nên thoáng mát, có cửa sổ mở hoặc quạt cho không khí lưu thông; chỉ tránh để gió, quạt, điều hòa thổi thẳng vào bé.
- Không ủ bé trong nhiều lớp chăn, không đội mũ khi bé ngủ trong nhà, không trùm kín đầu. Bé nóng quá làm tăng nguy cơ đột tử khi ngủ.
- Không sưởi bằng than, bếp củi, lò than tổ ong trong phòng kín; khói và khí than không màu, không mùi, rất nguy hiểm cho cả mẹ và bé.
Bé sơ sinh: ra ngoài và ánh nắng
Bé khỏe mạnh không cần ở trong buồng đủ tháng. Có thể bế bé ra chỗ thoáng, có bóng râm vào lúc mát trời để hít thở không khí trong lành; chỉ nên tránh nơi đông người, kín gió và người đang ốm trong những tháng đầu.
Bé dưới 6 tháng nên được giữ tránh nắng chiếu trực tiếp, vì da con mỏng, dễ bỏng nắng và nóng quá. Bé không cần tắm nắng: trẻ bú mẹ được bổ sung vitamin D theo hướng dẫn của bác sĩ, và phơi nắng không chữa được vàng da.
Chăm sóc con tại nhà
- Mẹ tắm, gội bằng nước ấm, nhanh, trong phòng kín gió, lau khô ngay; rửa vết khâu bằng nước ấm sạch mỗi ngày.
- Mẹ ăn đủ các nhóm thực phẩm, có rau xanh, hoa quả, uống đủ nước; không cần kiêng món nào trừ khi bác sĩ dặn.
- Mẹ đi lại nhẹ nhàng mỗi ngày, ngủ bù khi bé ngủ, nhờ người nhà giúp việc nhà.
- Để phòng mẹ và bé thoáng mát, mở cửa sổ; không đốt than, không xông lá trong phòng kín.
- Mặc cho bé hơn người lớn khoảng một lớp, tắm hoặc lau người cho bé thường xuyên, giữ rốn khô sạch.
- Mời khách đến thăm rửa tay trước khi bế bé, hẹn lại nếu họ đang ốm.
Hiểu lầm thường gặp
- Sau sinh tắm gội sớm sẽ bị hậu sản, đau đầu, đau khớp về già.
- Không có bằng chứng tắm gội bằng nước ấm gây bệnh về sau. Giữ sạch người, vết khâu và vùng kín giúp phòng nhiễm trùng; chỉ cần tắm nhanh, lau khô, tránh gió lùa.
- Phải đóng kín cửa, ủ ấm bé nhiều lớp cho khỏi trúng gió.
- Bé bị ủ quá ấm dễ rôm sảy, mất nước, và tăng nguy cơ đột tử khi ngủ. Phòng thoáng, bé mặc hơn người lớn khoảng một lớp là đủ.
- Mẹ cho con bú phải kiêng rau, hoa quả, đồ chua, chỉ ăn thịt kho mặn để con khỏi đi ngoài.
- Mẹ không cần ăn kiêng đặc biệt khi cho con bú. Ăn đa dạng, nhiều rau quả, uống đủ nước giúp mẹ khỏe, đỡ táo bón và có đủ sữa.
- Nằm than, hơ lửa giúp mẹ chóng lại sức và bé cứng cáp.
- Than hồng trong phòng kín sinh khí độc không màu, không mùi, có thể gây ngộ độc cho cả mẹ và bé, lại dễ gây bỏng. Không nên dùng.
- Trẻ sơ sinh phải kiêng tắm, kiêng nước cho đến khi đầy tháng.
- Bé cần được giữ sạch ngay từ những ngày đầu. Trước khi rốn rụng, lau người cho bé bằng khăn ấm, không ngâm rốn trong nước; sau khi rốn rụng và khô, bé được tắm chậu bình thường.
Bố mẹ hay hỏi
+Sau sinh bao lâu thì mẹ được tắm gội?
Mẹ có thể tắm gội trong những ngày đầu sau sinh, khi đã đứng vững, bằng nước ấm trong phòng kín gió, rồi lau khô người và tóc ngay. Sau mổ, làm theo hướng dẫn của nơi sinh về giữ vết mổ khô.
+Mẹ cho con bú có cần kiêng ăn gì không?
Không cần ăn kiêng đặc biệt. Mẹ nên ăn đa dạng, nhiều rau quả, uống đủ nước; không uống rượu bia, và hỏi bác sĩ nếu nghi con dị ứng với một món mẹ ăn.
+Có được mở cửa sổ, bật quạt trong phòng bé không?
Có. Phòng thoáng mát tốt cho bé; chỉ cần để quạt, điều hòa không thổi thẳng vào bé và mặc cho bé hơn người lớn khoảng một lớp.
+Trẻ sơ sinh có cần đội mũ, đi tất suốt ngày không?
Không cần khi ở trong nhà, nhất là khi bé ngủ. Đội mũ khi bé ngủ trong nhà có thể làm bé nóng quá; chỉ đội mũ khi ra ngoài trời lạnh hoặc trời nắng.
+Ở cữ có được ra khỏi phòng không?
Có. Mẹ nên đi lại nhẹ nhàng sớm khi sức khỏe cho phép, vì nằm lâu một chỗ làm tăng nguy cơ cục máu đông và táo bón. Bé cũng có thể được bế ra chỗ thoáng, có bóng râm.
Nguồn tham khảo
- WHO recommendations on maternal and newborn care for a positive postnatal experience — Tổ chức Y tế Thế giới
- Your body after the birth — NHS (Anh)
- Breastfeeding and diet — NHS (Anh)
- Washing and bathing your baby — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Tắm cho trẻ sơ sinh
Lần tắm đầu tiên nên để sau sinh ít nhất 24 giờ. Ở nhà, trẻ sơ sinh không bắt buộc phải tắm mỗi ngày; 2–3 lần mỗi tuần, xen kẽ lau mặt, cổ, tay và vùng tã là đủ, trời nóng có thể tắm thường hơn. Tắm trong phòng ấm, kín gió, nước ấm thử bằng cổ tay hoặc khuỷu tay, chỉ dùng nước sạch trong tháng đầu, tắm nhanh, không ngâm rốn khi rốn chưa rụng. Không bao giờ để con một mình trong chậu tắm, dù chỉ vài giây.
- Nhiệt độ phòng và quần áo cho bé
Phòng của bé nên mát vừa phải: người lớn mặc áo mỏng thấy dễ chịu là được. Hướng dẫn của Anh lấy mốc 16–20°C; ở Việt Nam mùa nóng, nếu dùng điều hòa thì để mát nhẹ và không cho hơi lạnh thổi thẳng vào bé. Mặc cho bé nhiều hơn người lớn khoảng một lớp, sờ gáy hoặc ngực thấy ấm và khô là vừa, tay chân hơi mát là bình thường. Bé quá nóng làm tăng nguy cơ đột tử khi ngủ; bé dưới 3 tháng có nhiệt độ từ 38°C, hoặc người lạnh, li bì, bỏ bú thì đưa đi khám ngay.
- Tắm nắng cho trẻ sơ sinh
Trẻ sơ sinh không cần tắm nắng. Trẻ dưới 6 tháng nên được giữ tránh nắng chiếu trực tiếp, vì da con rất mỏng, dễ bỏng nắng, dễ nóng quá và mất nước. Để con đủ vitamin D, trẻ bú mẹ, kể cả bú mẹ một phần, được khuyên uống 400 IU (10 microgam) vitamin D mỗi ngày từ những ngày đầu, theo hướng dẫn của bác sĩ; trẻ uống nhiều sữa công thức có thể đã đủ. Phơi nắng không chữa được vàng da: con vàng da cần được bác sĩ khám.
- Đưa trẻ sơ sinh ra ngoài
Không có quy định con phải ở trong nhà đủ tháng mới được ra ngoài. Trẻ đủ tháng, khỏe mạnh có thể được bế ra ngoài trời hít thở không khí trong lành từ những tuần đầu, vào lúc mát trời, ở chỗ có bóng râm, không cần tắm nắng. Điều nên tránh là nơi đông người, kín gió như chợ, siêu thị, đám cưới, xe khách, nhất là trước khi con được tiêm các mũi lúc 2 tháng và trong mùa dịch; người đang ốm; khói thuốc; nắng gắt; và chở con bằng xe máy. Trẻ dưới 3 tháng có nhiệt độ từ 38°C trở lên cần được khám ngay.
- Trầm cảm sau sinh
Trầm cảm sau sinh là bệnh thường gặp, khoảng 1 trên 8 người mẹ mắc, và người bố cũng có thể bị. Khác với nỗi buồn, dễ khóc trong vài ngày đầu sau sinh vốn tự hết trong khoảng 2 tuần, trầm cảm sau sinh kéo dài hơn 2 tuần, nặng dần, làm bố mẹ mất hứng thú, thấy vô vọng, tội lỗi, khó gắn bó với con; bệnh có thể bắt đầu khi đang mang thai đến 1 năm sau sinh và điều trị được. Hãy nói với bác sĩ sản, bác sĩ gia đình hoặc bác sĩ tâm thần càng sớm càng tốt. Nếu bố hoặc mẹ có ý nghĩ làm hại bản thân hay làm hại con, hoặc nói những điều lạ, nghe thấy tiếng nói không có thật, gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Chăm sóc rốn sơ sinh
Cuống rốn thường khô và tự rụng khi con được khoảng 1–2 tuần tuổi, có bé sớm hơn hoặc muộn tới 3 tuần. Cách chăm tốt nhất là giữ rốn sạch và khô, để hở, không băng kín, không bôi gì lên rốn khi bác sĩ không dặn. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu vùng da quanh rốn tấy đỏ lan rộng, sưng, chảy mủ hôi, rốn chảy máu không cầm, hoặc con sốt, lạnh người, bỏ bú, li bì.
Chủ đề khác