Trẻ sơ sinh

Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn 6 tháng: cách làm và khi nào cần sữa khác

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng

Trả lời nhanh

WHO và UNICEF khuyến nghị cho con bú mẹ ngay trong 1 giờ đầu sau sinh, chỉ cho bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu (không nước, không sữa khác, không thức ăn), rồi ăn dặm và tiếp tục bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn. Hầu hết các mẹ đều đủ sữa nếu con được bú sớm, bú thường xuyên cả ngày lẫn đêm và ngậm vú đúng. Chỉ một số ít trường hợp có lý do y tế cần dùng sữa thay thế; khi đó bác sĩ hướng dẫn cách cho ăn an toàn. Con bỏ bú, li bì, hơn 6 giờ không có tã ướt thì đưa đi khám ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con bỏ bú, mút yếu, li bì, đánh thức mãi không dậy bú.
  • Hơn 6 giờ không có tã ướt, môi khô, thóp lõm.
  • Con dưới 3 tháng có nhiệt độ từ 38°C trở lên, hoặc người lạnh dưới 36°C.
  • Vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu, hoặc lan xuống chân, lòng bàn tay, lòng bàn chân.
  • Con thở nhanh từ 60 lần mỗi phút trở lên khi nằm yên, rút lõm lồng ngực, môi hoặc lưỡi tím tái.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Từ ngày thứ 5, con có ít hơn 6 tã ướt nặng mỗi ngày, hoặc đi ngoài ít hơn 2 lần mỗi ngày trong những tuần đầu.
  • Con sụt quá 10% cân nặng lúc sinh, hoặc đến 2 tuần tuổi chưa lấy lại cân nặng lúc sinh.
  • Mẹ đau núm vú suốt cữ bú, núm vú nứt, chảy máu, hoặc con bú rất lâu, rất dày mà vẫn có vẻ đói.
  • Vú mẹ có chỗ sưng, nóng, đỏ, đau, kèm sốt hoặc mệt như cúm, không đỡ sau 12–24 giờ dù vẫn cho bú.
  • Mẹ đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính, hoặc có bệnh như HIV, lao, viêm gan: hỏi bác sĩ cách cho con bú an toàn.

Bú mẹ hoàn toàn nghĩa là gì

Trong 6 tháng đầu, con chỉ nhận sữa mẹ, bú trực tiếp hoặc sữa mẹ vắt ra. Không cho uống nước lọc, nước đường, nước cam thảo, nước rau, sữa khác, nước cháo hay bất kỳ thức ăn nào. Sữa mẹ có hơn 80% là nước, nên cả khi trời nóng con cũng không cần uống thêm.

Thuốc, vitamin do bác sĩ kê và oresol khi con tiêu chảy vẫn dùng được trong thời gian bú mẹ hoàn toàn. Trẻ bú mẹ được khuyên uống vitamin D mỗi ngày từ những ngày đầu; hỏi bác sĩ về liều cho con.

Lợi ích cho con và cho mẹ

  • Sữa mẹ đủ chất cho con trong 6 tháng đầu và tự thay đổi theo nhu cầu khi con lớn.
  • Sữa non những ngày đầu rất giàu kháng thể. Bú mẹ giúp giảm nguy cơ tiêu chảy, viêm phổi, viêm tai, nhiễm trùng tiểu, giảm số lần phải nhập viện.
  • Bú mẹ cũng liên quan đến giảm nguy cơ đột tử ở trẻ sơ sinh và giảm béo phì về sau.
  • Với mẹ: giảm nguy cơ ung thư vú, ung thư buồng trứng, tiểu đường, bệnh tim mạch.
  • Sữa mẹ luôn sẵn, đúng nhiệt độ, sạch và không tốn tiền.
  • Bú được bao nhiêu cũng có ích. Bú càng lâu, lợi ích càng nhiều.

Bắt đầu cho thuận lợi

  • Da kề da ngay sau sinh, kể cả sau sinh mổ, và cho con bú trong 1 giờ đầu.
  • Sữa non tuy ít, khoảng một thìa cà phê mỗi cữ, nhưng đủ cho con những ngày đầu. Sữa về nhiều hơn vào khoảng ngày 2–4.
  • Cho bú theo nhu cầu, ít nhất 8–12 lần mỗi 24 giờ. Bú đêm rất quan trọng vì ban đêm cơ thể mẹ tiết nhiều hormone tạo sữa.
  • Con ngậm đúng: miệng mở rộng, ngậm sâu cả phần quầng vú, cằm chạm vú, môi dưới hớt ra ngoài; mẹ không đau sau vài cái mút đầu.
  • Trong những tuần đầu, tránh cho bú bình sữa công thức hay ngậm ti giả khi việc bú mẹ chưa ổn định, vì dễ làm giảm sữa mẹ.

Khi mẹ lo không đủ sữa

Gần như mọi bà mẹ đều tạo đủ sữa cho con. Cảm giác vú mềm, con đòi bú liên tục trong vài ngày, con quấy chiều tối thường là bình thường. Cách biết chắc nhất là tã ướt, phân và cân nặng của con.

Những điều làm giảm sữa: con ngậm vú chưa đúng, bú ít cữ, cho bú bình hay ti giả sớm, mẹ hút thuốc, uống rượu, căng thẳng, một số thuốc. Hãy nhờ giúp sớm: nữ hộ sinh, bác sĩ hoặc tư vấn viên bú mẹ có thể xem một cữ bú và chỉnh cho mẹ. Vắt thêm sữa sau cữ bú khi việc bú đã ổn định cũng giúp tăng sữa.

Mẹ đi làm lại

  • Tập vắt sữa bằng tay hoặc máy vài tuần trước khi đi làm, trữ dần sữa vào túi hoặc bình sạch, ghi ngày giờ.
  • Sữa mẹ vắt ra để ngăn mát tủ lạnh ở 4°C hoặc thấp hơn dùng trong 8 ngày; nếu tủ không đủ lạnh thì dùng trong 3 ngày. Ngăn đá trong tủ lạnh dùng trong 2 tuần, tủ đông từ -18°C dùng trong 6 tháng.
  • Rã đông trong ngăn mát hoặc ngâm bình vào nước ấm; không hâm bằng lò vi sóng hay đun trên bếp. Sữa đã rã đông không cấp đông lại.
  • Sữa con đã bú dở dùng trong 1 giờ, sau đó bỏ đi.
  • Ở nhà, người trông có thể cho con uống sữa mẹ bằng cốc nhỏ, thìa hoặc bình. Khi về, mẹ cho bú trực tiếp nhiều lần, nhất là buổi tối và ban đêm.

Khi nào cần sữa thay thế

Theo WHO, chỉ rất ít trường hợp có lý do y tế: trẻ mắc một số bệnh chuyển hóa bẩm sinh hiếm gặp cần sữa đặc biệt; trẻ rất nhẹ cân, rất non tháng hoặc hạ đường huyết không cải thiện dù đã bú mẹ tối ưu có thể cần bổ sung một thời gian; mẹ bệnh nặng không tự chăm con được, mẹ đang hóa trị ung thư hoặc dùng một số thuốc đặc biệt. Với mẹ nhiễm HIV, việc cho bú hay không do bác sĩ điều trị quyết định theo hướng dẫn hiện hành. Phần lớn các bệnh thông thường của mẹ không phải lý do để ngừng bú.

Khi con cần sữa khác, dùng sữa công thức dành cho trẻ dưới 12 tháng theo hướng dẫn của nhân viên y tế, pha đúng tỷ lệ và giữ vệ sinh dụng cụ. Các sữa công thức cho trẻ nhỏ đều phải đạt cùng tiêu chuẩn; loại đắt tiền không tốt hơn loại rẻ. Không dùng sữa bò tươi, sữa đậu nành tự làm, nước gạo hay nước cháo thay sữa cho trẻ dưới 12 tháng. Nghị định 100/2014/NĐ-CP cấm quảng cáo sữa thay thế sữa mẹ cho trẻ dưới 24 tháng, nên hãy hỏi nhân viên y tế thay vì dựa vào quảng cáo, quà tặng hay lời giới thiệu ở cửa hàng.

Chăm sóc con tại nhà

  • Cho con bú theo nhu cầu, cả ngày lẫn đêm, mỗi cữ cho bú hết một bên rồi mới chuyển bên kia.
  • Giữ con gần mẹ, bế áp da kề da để mẹ nhận ra sớm khi con đói.
  • Mẹ ăn uống đa dạng, đủ bữa, uống nước theo cơn khát; không cần ăn kiêng hay ăn món đặc biệt nào để có sữa. Hạn chế cà phê, trà đặc khi con dưới 6 tháng; không hút thuốc, không uống rượu.
  • Nhờ người thân đỡ việc nhà để mẹ ngủ bù khi con ngủ.
  • Nếu cho con bú thêm sữa khác theo chỉ dẫn, vẫn cho bú mẹ trước và vắt sữa để giữ nguồn sữa.
  • Ghi lại cữ bú, tã ướt trong tháng đầu và cân con theo lịch khám.

Hiểu lầm thường gặp

Sữa non vàng, đặc là sữa bẩn, phải vắt bỏ.
Sữa non là sữa quý nhất, rất giàu kháng thể, giúp bảo vệ con trong những ngày đầu. Hãy cho con bú sữa non càng sớm càng tốt.
Trời nóng phải cho con bú mẹ uống thêm nước kẻo khát.
Trẻ bú mẹ hoàn toàn không cần nước kể cả khi trời nóng; con khát thì sẽ đòi bú nhiều hơn. Cho uống nước làm con bú ít đi và dễ nhiễm khuẩn.
Mẹ gầy hoặc ăn uống kém thì sữa loãng, không đủ chất.
Ngay cả khi mẹ ăn uống chưa đủ, sữa mẹ vẫn đủ dinh dưỡng cho con. Điều cần là hỗ trợ mẹ ăn uống tốt hơn và tiếp tục cho bú.
Sữa công thức đắt tiền gần bằng sữa mẹ.
Không loại sữa công thức nào có kháng thể và tế bào sống như sữa mẹ. Khi cần dùng sữa công thức, các loại đều phải đạt cùng tiêu chuẩn, giá cao không có nghĩa là tốt hơn.

Bố mẹ hay hỏi

+Bú mẹ hoàn toàn có cần cho uống nước không?

Không. Trong 6 tháng đầu, sữa mẹ đã đủ nước cho con, kể cả khi trời nóng. Từ 6 tháng, khi bắt đầu ăn dặm, con có thể uống vài ngụm nước trong bữa ăn.

+Có nên cho con bú mẹ xen sữa công thức không?

Nếu không có lý do y tế, bú mẹ hoàn toàn là tốt nhất. Cho bú thêm sữa công thức trong những tuần đầu làm sữa mẹ giảm; nếu cần, hãy nhờ nhân viên y tế hướng dẫn để vẫn giữ được sữa mẹ.

+Sữa mẹ vắt ra để được bao lâu?

Ngăn mát tủ lạnh từ 4°C trở xuống dùng trong 8 ngày, ngăn đá trong tủ lạnh 2 tuần, tủ đông từ -18°C khoảng 6 tháng. Sữa con đã bú dở dùng trong 1 giờ.

+Mẹ ít sữa phải làm sao?

Cho con bú thường xuyên hơn, cả ban đêm, nhờ người xem lại cách con ngậm vú, và vắt thêm sữa sau cữ bú khi việc bú đã ổn định. Hãy xin giúp sớm thay vì tự chuyển sang sữa khác.

+Nên cho con bú mẹ đến bao giờ?

WHO khuyên tiếp tục cho bú mẹ cùng với ăn dặm đến 2 tuổi hoặc lâu hơn, tùy mẹ và con.

Nguồn tham khảo

  1. WHO recommendations on maternal and newborn care for a positive postnatal experience (2022) — WHO
  2. Acceptable medical reasons for use of breast-milk substitutes — WHO và UNICEF
  3. Benefits of breastfeeding — NHS (Anh)
  4. Why breastfeeding is critical for babies — UNICEF

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Cho con bú khi mẹ ốm

    Với phần lớn bệnh thường gặp như cảm lạnh, cúm, sốt, viêm họng, tiêu chảy hay COVID-19, mẹ vẫn nên tiếp tục cho con bú: sữa mẹ mang kháng thể giúp con chống lại bệnh, còn ngừng bú đột ngột dễ làm mất sữa và tắc tia sữa. Mẹ rửa tay trước khi bế con và đeo khẩu trang khi ho, sổ mũi. Khi cần dùng thuốc, luôn báo bác sĩ hoặc dược sĩ là mình đang cho con bú; paracetamol thường dùng được, còn aspirin, codein và thuốc thông mũi dạng uống nên tránh. Chỉ một số ít bệnh hoặc thuốc khiến mẹ phải tạm ngừng hay không cho bú, và việc đó do bác sĩ quyết định.

  • Trẻ sơ sinh bú bao nhiêu ml

    Ngày đầu sau sinh, mỗi cữ con chỉ cần khoảng một thìa cà phê sữa non. Với trẻ bú bình, tuần đầu thường khoảng 30–60 ml mỗi cữ, đến cuối tháng đầu khoảng 90–120 ml mỗi cữ, cách nhau 3–4 giờ; tính theo cân nặng, trung bình mỗi ngày khoảng 165 ml cho mỗi kg và thường không quá khoảng 960 ml. Trẻ bú mẹ thì không cần đếm ml: cho bú theo nhu cầu, ít nhất 8 lần mỗi ngày, và nhìn tã ướt, cân nặng để biết con bú đủ. Con bỏ bú, li bì hoặc hơn 6 giờ không có tã ướt thì đi khám ngay.

  • Trẻ dưới 6 tháng uống nước

    Trẻ dưới 6 tháng bú mẹ hoàn toàn không cần uống thêm nước, kể cả khi trời nóng: sữa mẹ có hơn 80% là nước, con khát thì cho bú nhiều hơn. Trẻ bú sữa công thức chỉ cần sữa pha đúng tỷ lệ; riêng khi trời nóng có thể cho thêm vài ngụm nước đun sôi để nguội ngoài các cữ sữa. Cho uống nước lọc, nước đường, nước cam thảo hay nước rau làm con bú ít sữa đi và dễ nhiễm khuẩn. Con tiêu chảy, nôn thì uống oresol theo hướng dẫn của bác sĩ; con hơn 6 giờ không có tã ướt, li bì hay bỏ bú thì đưa đi khám ngay.

  • Trẻ sơ sinh tăng cân

    Trẻ sơ sinh thường sụt cân trong 3–4 ngày đầu, không quá 10% cân nặng lúc sinh, và phần lớn lấy lại cân nặng lúc sinh trong khoảng 2 tuần, có bé đến 3 tuần. Theo chuẩn tăng trưởng của WHO, mức tăng trung bình là khoảng 0,9–1 kg trong tháng đầu, 1–1,2 kg trong tháng thứ hai, 0,7–0,8 kg trong tháng thứ ba, rồi chậm dần còn khoảng 0,4–0,5 kg mỗi tháng lúc 5–6 tháng và 0,25–0,35 kg mỗi tháng ở nửa sau năm đầu. Điều quan trọng hơn con số của một tháng là đường cân nặng của con đi đều trên biểu đồ; con sụt quá 10%, chưa lấy lại cân nặng lúc sinh sau 2 tuần, hoặc đường cân tụt qua 2 vạch thì đưa con đi khám.

  • Ăn dặm cho bé

    Tổ chức Y tế Thế giới và Viện Dinh dưỡng khuyên bắt đầu ăn dặm khi bé tròn khoảng 6 tháng, lúc bé ngồi vững có đỡ, giữ được đầu và chịu nuốt thức ăn, đồng thời vẫn cho bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn. Bắt đầu bằng cháo, bột nghiền mịn, sớm có thịt, cá, trứng; tăng dần độ thô để khoảng 1 tuổi bé ăn được đồ ăn của gia đình đã cắt nhỏ. Trẻ dưới 1 tuổi không ăn mật ong, không nêm muối, nước mắm, hạt nêm hay đường. Nếu bé bị hóc không ho, không khóc được, hoặc sưng môi, khó thở sau khi ăn, hãy sơ cứu và gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Có nên cho trẻ uống vitamin

    Trẻ khỏe mạnh, ăn đa dạng thịt cá trứng, rau quả, sữa thường không cần uống vitamin tổng hợp hằng ngày. Những trường hợp có lý do rõ: trẻ 6–36 tháng uống vitamin A liều cao 2 đợt mỗi năm tại trạm y tế, trẻ bú mẹ cần vitamin D hằng ngày theo hướng dẫn quốc tế, trẻ tiêu chảy uống kẽm, trẻ ăn chay cần vitamin B12, trẻ được xét nghiệm thiếu sắt thì uống sắt theo đơn. Vitamin A, D và sắt dùng quá liều có thể gây ngộ độc. Nếu con lỡ nuốt nhiều viên vitamin hay viên sắt, hãy đưa con đi cấp cứu ngay và mang theo vỏ lọ.

Chủ đề khác