Mẹ đi làm lại: vắt sữa, trữ sữa và giữ nguồn sữa thế nào
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng
Trả lời nhanh
Đi làm lại không có nghĩa phải cai sữa: mẹ vắt sữa ở cơ quan để người nhà cho con bú, cho con bú trực tiếp trước và sau giờ làm, ban đêm và ngày nghỉ. Vắt đều khoảng 2–3 lần trong ngày làm việc, mỗi lần ít nhất 10 phút, là cách giữ nguồn sữa tốt nhất; bỏ cữ vắt là lý do hay gặp nhất khiến sữa giảm. Sữa mới vắt cho vào tủ lạnh hoặc túi giữ lạnh có đá ngay, ngăn mát 4°C dùng tốt nhất trong 4 ngày. Theo luật, mẹ nuôi con dưới 12 tháng được nghỉ 60 phút mỗi ngày trong giờ làm để cho con bú, vắt và trữ sữa mà vẫn hưởng đủ lương.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con dưới 3 tháng có nhiệt độ từ 38°C trở lên, hoặc người lạnh dưới 36°C.
- Con li bì, khó đánh thức, bỏ cả bú mẹ lẫn bú bình, hoặc sau 48 giờ đầu hơn 6 giờ không có tã ướt.
- Con nôn liên tục, tiêu chảy nhiều lần kèm khô môi, khóc không nước mắt, thóp lõm.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Mẹ có một vùng vú sưng, đỏ, nóng, đau kèm sốt hoặc mệt như bị cúm.
- Một cục cứng ở vú không đỡ sau 1–2 ngày dù đã cho bú, vắt đều.
- Lượng sữa vắt được giảm rõ trong nhiều ngày, hoặc con tăng cân chậm, ít tã ướt hơn trước.
- Vắt sữa đau, nứt đầu ti, đầu ti bầm, phồng rộp do phễu máy hút.
- Con bỏ bú bình nhiều ngày, uống rất ít khi mẹ đi vắng.
- Mẹ kiệt sức, buồn bã, lo âu, mất ngủ kéo dài quá 2 tuần.
Chuẩn bị từ vài tuần trước khi đi làm
- Báo với cơ quan là mình đang cho con bú; hỏi chỗ vắt sữa kín đáo, sạch (không phải nhà vệ sinh), tủ lạnh để trữ sữa và giờ nghỉ cho bú.
- Tập vắt sữa bằng tay hoặc bằng máy từ vài tuần trước, khi việc bú mẹ đã ổn định; vắt sau cữ bú buổi sáng thường được nhiều.
- Trữ dần một ít sữa đông để dự phòng, không cần trữ quá nhiều.
- Tập cho con bú bình hoặc uống bằng cốc từ vài tuần trước, để người khác cho bú.
- Cho người chăm con thử trông con vài buổi trước ngày đi làm.
- Nếu được, đi làm lại vào giữa tuần để cả nhà có vài ngày làm quen trước khi vào nhịp cả tuần.
Vắt sữa ở cơ quan
- Vắt khoảng 2–3 lần trong ngày làm việc, gần đúng giờ con thường bú, mỗi lần ít nhất 10 phút, kể cả khi sữa đã ngừng chảy trước đó.
- Rửa tay bằng xà phòng trước khi vắt; dụng cụ, bình chứa phải sạch và tiệt trùng theo hướng dẫn.
- Ngồi thoải mái, nhìn ảnh con hoặc nghĩ về con, chườm khăn ấm và xoa nhẹ bầu vú trước giúp sữa xuống dễ hơn.
- Vắt bằng tay: đặt ngón cái và ngón trỏ thành hình chữ C cách đầu ti vài centimét, ngoài quầng vú, ép nhẹ rồi thả theo nhịp; không bóp đầu ti, không miết trượt trên da.
- Máy hút: tăng lực hút từ từ, chọn phễu vừa với đầu ti; máy không được làm đau, bầm hay kéo đầu ti vào trong phễu.
- Dùng thời gian nghỉ 60 phút theo luật cho việc vắt sữa; có thể chia thành nhiều lần nghỉ ngắn nếu thỏa thuận được với cơ quan.
Trữ và mang sữa về
- Cho sữa vào tủ lạnh ngay sau khi vắt. Phòng không quá 25°C thì sữa để ngoài được trong 4 giờ, nhưng ở Việt Nam phòng thường nóng hơn nên đừng để ngoài.
- Không có tủ lạnh thì để trong túi giữ lạnh có đá gel; sữa đã làm lạnh giữ trong túi được tới 24 giờ, về nhà cho vào tủ ngay.
- Ngăn mát từ 4°C trở xuống: dùng tốt nhất trong 4 ngày; không chắc tủ đủ lạnh thì dùng trong 3 ngày.
- Ngăn đá nhỏ trong tủ lạnh: khoảng 2 tuần; tủ đông hoặc ngăn đá có cửa riêng từ −18°C trở xuống: tốt nhất trong 6 tháng.
- Chia sữa thành phần nhỏ đủ một cữ, ghi ngày giờ vắt; người chăm con dùng sữa cũ trước.
- Không để túi sữa trong cốp xe máy, ô tô hay chỗ nắng chiếu khi đi đường.
Giữ nguồn sữa khi đi làm
Sữa được tạo ra theo lượng sữa lấy đi. Mỗi cữ con không bú mà mẹ cũng không vắt báo cho cơ thể làm ít sữa hơn. Bỏ cữ vắt hoặc vắt quá ngắn là lý do hay gặp nhất khiến sữa giảm khi mẹ đi làm. Máy hút cũng thường lấy được ít hơn con bú trực tiếp, nên mẹ đừng lo khi lượng vắt ra không bằng cữ con bú.
Ở nhà, cho con bú trực tiếp càng nhiều càng tốt: ngay trước khi đi làm, ngay khi về, buổi tối, ban đêm và cả ngày nghỉ, ít nhất mỗi 2–3 giờ khi ở cạnh con. Nếu sữa giảm, vắt thêm cữ ở cơ quan, mỗi lần ít nhất 10 phút, cho bú thường hơn ở nhà, và hỏi nhân viên y tế. Mẹ uống nước theo cơn khát, ăn đủ bữa và ngủ khi có thể.
Quyền của mẹ ở nơi làm việc
Theo Bộ luật Lao động 2019 và Nghị định 145/2020/NĐ-CP, lao động nữ nuôi con dưới 12 tháng tuổi được nghỉ mỗi ngày 60 phút trong giờ làm việc để cho con bú, vắt, trữ sữa, nghỉ ngơi, và vẫn được hưởng đủ lương. Cách chia thời gian nghỉ có thể thỏa thuận với người sử dụng lao động.
Nhà nước khuyến khích nơi làm việc lắp phòng vắt, trữ sữa mẹ; nơi sử dụng từ 1.000 lao động nữ trở lên thì bắt buộc phải có. Nếu cơ quan chưa có, mẹ có thể đề nghị một phòng kín đáo, sạch và một ngăn tủ lạnh riêng để trữ sữa.
Chăm sóc con tại nhà
- Chuẩn bị từ tối hôm trước: máy hút, bình hoặc túi trữ, túi giữ lạnh có đá gel, miếng lót thấm sữa, áo dự phòng.
- Cho con bú ngay trước khi đi làm và ngay khi về đến nhà.
- Đặt lịch nhắc vắt sữa ở cơ quan, không bỏ cữ.
- Rửa và tiệt trùng dụng cụ vắt sữa sau mỗi lần dùng.
- Dán bảng thời hạn trữ sữa lên tủ lạnh cho người chăm con.
- Dặn người chăm con cho bú theo dấu hiệu đói, cho bú chậm, không ép uống hết bình; sữa con bú dở dùng trong 1 giờ rồi đổ.
- Ngày nghỉ, cho con bú mẹ trực tiếp theo nhu cầu để giữ sữa.
Hiểu lầm thường gặp
- Đi làm lại thì phải cai sữa hoặc chuyển hẳn sang sữa công thức.
- Mẹ vẫn duy trì được sữa mẹ khi đi làm bằng cách vắt sữa ở cơ quan và cho con bú trực tiếp khi ở nhà. Nếu cần, có thể cho bú kết hợp mà không phải bỏ hẳn sữa mẹ.
- Sữa vắt ra để tủ lạnh mất hết chất, không bằng sữa công thức.
- Sữa mẹ trữ đúng cách vẫn giữ phần lớn chất dinh dưỡng và kháng thể. Sữa tách lớp khi để lạnh là bình thường, lắc nhẹ là dùng được.
- Vắt được ít sữa tức là mẹ đã mất sữa.
- Máy hút thường lấy được ít hơn con bú trực tiếp, nhất là khi mẹ căng thẳng. Vắt đều, đủ lâu và cho con bú nhiều khi ở nhà thường giúp sữa tăng lại.
- Uống thật nhiều nước, ăn móng giò là giữ được sữa khi đi làm.
- Điều quyết định là sữa được lấy ra đều đặn bằng cách cho bú hoặc vắt. Mẹ uống theo cơn khát và ăn đủ bữa là đủ.
Bố mẹ hay hỏi
+Mẹ đi làm nên vắt sữa mấy lần một ngày?
Thường khoảng 2–3 lần trong ngày làm việc, gần với giờ con hay bú, mỗi lần ít nhất 10 phút. Nếu sữa giảm, thêm một cữ vắt và cho con bú nhiều hơn khi ở nhà.
+Sữa vắt ở cơ quan không có tủ lạnh thì để thế nào?
Để trong túi giữ lạnh có đá gel ngay sau khi vắt; sữa đã làm lạnh giữ trong túi được tới 24 giờ. Về nhà cho vào tủ lạnh ngay, không để trong cốp xe hay chỗ nắng.
+Mẹ đi làm bao lâu trước thì nên tập vắt sữa?
Khoảng vài tuần trước ngày đi làm, khi việc bú mẹ đã ổn định. Như vậy mẹ quen tay, trữ được một ít sữa và con có thời gian tập bú bình hoặc cốc.
+Con dưới 12 tháng, mẹ được nghỉ bao nhiêu để cho con bú?
60 phút mỗi ngày trong giờ làm việc, vẫn hưởng đủ lương, để cho con bú, vắt, trữ sữa và nghỉ ngơi. Cách chia giờ nghỉ có thể thỏa thuận với cơ quan.
+Sữa vắt ra hôm nay mai mới dùng có được không?
Được, nếu cất ngay vào ngăn mát từ 4°C trở xuống; dùng tốt nhất trong 4 ngày. Không dùng sữa đã để ngoài trời nóng nhiều giờ.
Nguồn tham khảo
- Breastfeeding and going back to work — NHS (Anh)
- Expressing and storing breast milk — NHS (Anh)
- Expressing Breast Milk at Work: Tips for Nursing Parents — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Storing and Preparing Expressed Breast Milk — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Bảo quản sữa mẹ vắt ra
Sữa mẹ mới vắt để ở nhiệt độ phòng không quá 25°C nên dùng trong 4 giờ; phòng nóng hơn thì cho vào tủ lạnh hoặc túi giữ lạnh ngay. Ở ngăn mát từ 4°C trở xuống, dùng tốt nhất trong 4 ngày; ngăn đá nằm trong tủ lạnh dùng trong khoảng 2 tuần; tủ đông hoặc ngăn đá có cửa riêng từ −18°C trở xuống dùng tốt nhất trong 6 tháng. Sữa rã đông trong ngăn mát dùng trong 24 giờ, rã bằng nước ấm thì dùng ngay, và không cấp đông lại. Sữa con đã bú dở dùng trong 1 giờ rồi đổ đi; không hâm sữa bằng lò vi sóng hay đun trên bếp.
- Trẻ không chịu bú bình
Trẻ quen bú mẹ hay từ chối bình sữa vì núm bình khác vú mẹ về cảm giác, mùi và cách sữa chảy; chuyện này rất hay gặp, nhất là khi mẹ sắp đi làm lại. Thử vài lần mỗi ngày lúc con hơi đói nhưng chưa khóc, nhờ người khác cho bú, bế con gần thẳng và giữ bình gần nằm ngang để con tự mút, thường giúp con quen dần; từ khoảng 6 tháng con có thể uống sữa bằng cốc. Không ép, không bóp bình cho sữa chảy vào miệng con. Đưa con đi khám ngay nếu con bỏ cả bú mẹ lẫn bú bình, li bì, dưới 3 tháng mà sốt từ 38°C, hoặc sau 48 giờ đầu hơn 6 giờ không có tã ướt.
- Mẹ ít sữa
Rất nhiều mẹ lo mình ít sữa, nhưng phần lớn bé vẫn đang nhận đủ. Hai dấu hiệu đáng tin nhất là con tăng cân đều và đi tiểu đủ: từ ngày thứ 5, ít nhất 6 tã ướt nặng mỗi 24 giờ, nước tiểu trong hoặc vàng nhạt. Sữa mẹ tiết theo nhu cầu: cho bú sớm, bú thường xuyên 8–12 lần mỗi ngày kể cả ban đêm, ngậm bắt vú đúng và bú cả hai bên là cách gọi sữa hiệu quả nhất; cho thêm sữa ngoài hay núm vú giả quá sớm làm sữa ít đi. Đưa con đi khám ngay nếu con li bì, bú yếu, sau 48 giờ đầu mà hơn 6 giờ không có tã ướt, hoặc vàng da lan rộng.
- Tắc tia sữa
Tắc tia sữa là khi sữa ứ lại ở một vùng vú, gây một cục cứng, đau, có khi hơi đỏ. Việc quan trọng nhất là tiếp tục cho con bú theo nhu cầu, chỉnh cho con ngậm bắt vú đúng, chườm mát giữa các cữ bú, mặc áo rộng và dùng paracetamol hoặc ibuprofen đúng liều nếu đau; không xoa bóp mạnh, không day nặn, không vắt quá nhiều sữa. Nếu mẹ sốt, người ớn lạnh, đau mỏi như cúm, kèm một vùng vú đỏ, nóng, đau, đó có thể là viêm vú: đi khám trong ngày. Sốt cao rét run, lơ mơ, thở nhanh hay vùng đỏ lan nhanh thì gọi 115 hoặc 113.
- Vệ sinh, tiệt trùng bình sữa
Rửa bình, núm và dụng cụ pha sữa ngay sau mỗi cữ bằng nước nóng và nước rửa, dùng cọ riêng, tráng sạch, rồi tiệt trùng trước khi dùng lại; làm như vậy cho đến khi con ít nhất 12 tháng, dù con bú sữa công thức hay sữa mẹ vắt ra. Có thể tiệt trùng bằng máy hơi nước, dung dịch tiệt trùng theo hướng dẫn, hoặc luộc ngập trong nồi nước sôi ít nhất 10 phút. Máy rửa bát làm sạch nhưng không tiệt trùng, và không chà núm bằng muối. Nếu con nôn nhiều, tiêu chảy kèm li bì, hoặc sau 48 giờ đầu hơn 6 giờ không có tã ướt, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Dấu hiệu bé bú đủ sữa
Bé bú đủ khi từ ngày thứ 5 có ít nhất 6 tã ướt nặng mỗi 24 giờ, nước tiểu trong hoặc vàng nhạt; phân chuyển sang vàng, mềm từ khoảng ngày thứ 4–5, ít nhất 2 lần mỗi ngày trong những tuần đầu; con lấy lại cân nặng lúc sinh trước 2 tuần tuổi rồi tăng đều. Trong cữ bú, bố mẹ nghe và thấy con nuốt, sau bú con thả lỏng, thỏa mãn. Đưa con đi khám ngay nếu con li bì, bú yếu, sau 48 giờ đầu mà hơn 6 giờ không có tã ướt, hoặc vàng da lan rộng.
Chủ đề khác