Sinh viên áp lực tiền bạc, đi làm thêm: giữ sức khỏe và tránh bẫy
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Trả lời nhanh
Lo tiền học, tiền trọ, tiền ăn là gánh nặng thường gặp ở sinh viên, và nỗi lo tiền bạc với sức khỏe tâm thần hay kéo nhau đi xuống: lo âu, mất ngủ, bỏ bữa, xấu hổ không dám nói. Làm thêm vừa sức giúp được, nhưng khi giờ làm lấn vào giờ ngủ, giờ học thì cần tính lại. Bố mẹ giúp con nhiều nhất bằng cách nói thật về khả năng của gia đình, cùng con lập ngân sách, và dặn con tránh xa vay qua ứng dụng, việc nhẹ lương cao, cờ bạc. Nếu con bị đe dọa, bị giữ người, gọi công an 113; nếu con nói muốn chết, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con nói muốn chết, "không còn lối thoát", hoặc nhắn tin từ biệt vì nợ nần, tiền bạc.
- Con có vết thương tự gây ra, hoặc đang tìm cách làm hại bản thân.
- Con bị người đòi nợ đe dọa, đánh, giữ người, hoặc gia đình bị gọi điện khủng bố: gọi công an 113.
- Con bị giữ giấy tờ, bị ép làm việc không được về, hoặc được hứa việc lương cao ở nơi xa, qua biên giới rồi mất liên lạc: gọi công an 113.
- Con ngất, đau ngực, khó thở sau nhiều ngày bỏ bữa, làm ca đêm, thức trắng.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con bỏ bữa, ăn mì gói triền miên, sụt cân để tiết kiệm.
- Con mất ngủ, lo âu, buồn bã, cáu gắt kéo dài từ 2 tuần trở lên vì chuyện tiền.
- Con làm thêm đến mức bỏ học, nợ môn, ngủ dưới 6 tiếng nhiều đêm liền.
- Con vay qua ứng dụng, vay nóng, dùng thẻ tín dụng để trả các khoản nợ khác.
- Con được mời việc phải đóng tiền cọc, mua hàng trước, hoặc "làm nhiệm vụ" nạp tiền để nhận hoa hồng.
- Con giấu chuyện tiền, né các cuộc gọi của gia đình.
Tiền bạc ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần thế nào
Lo tiền có thể gây lo âu, buồn chán, mất ngủ và cảm giác xấu hổ. Ngược lại, khi tâm lý đi xuống, việc quản lý tiền cũng khó hơn: né mở tin nhắn đòi tiền, chi tiêu để tự an ủi, rồi lại lo nhiều hơn. Hai thứ này thường đi cùng nhau.
Nhiều sinh viên ở xa nhà, nhất là con nhà nông thôn lên thành phố học, thấy có lỗi khi bố mẹ vất vả gửi tiền, nên giấu khó khăn, nhịn ăn, làm thêm quá sức. Có bạn so sánh mình với bạn bè trên mạng xã hội rồi tiêu quá tay để không bị lạc lõng.
Làm thêm thế nào là vừa sức
Làm thêm vừa phải giúp con có thêm tiền, kỹ năng và sự tự tin. Đáng lo khi con làm ca đêm rồi đi học sáng, ngủ dưới 6 tiếng nhiều đêm liền, bỏ buổi học, bỏ bữa, hoặc kết quả học tập đi xuống rõ.
Cùng con xem lại: mỗi tuần con làm bao nhiêu giờ, kiếm được bao nhiêu, mất gì về giấc ngủ và việc học. Có khi giảm vài ca làm, hoặc gia đình đỡ thêm một ít trong mùa thi, lại có lợi hơn về lâu dài. Con nên chọn việc có hợp đồng hoặc thỏa thuận rõ về giờ làm, tiền công, và không bao giờ phải nộp tiền để được nhận việc.
Những cái bẫy nhắm vào sinh viên
- Việc nhẹ lương cao, tuyển cộng tác viên online, "làm nhiệm vụ" bấm thích, đánh giá sản phẩm rồi phải nạp tiền để rút hoa hồng.
- Việc làm đòi đóng tiền cọc, phí hồ sơ, phí đồng phục, hoặc giữ căn cước, bằng cấp.
- Lời mời đi làm ở nơi xa, qua biên giới, lương rất cao, bao ăn ở, không cần kinh nghiệm.
- Vay qua ứng dụng, vay nóng giải ngân nhanh, lãi rất cao, đòi quyền truy cập danh bạ để gọi điện cho người thân khi trễ hạn.
- Cá độ, cờ bạc trên mạng, sàn đầu tư hứa lời nhanh.
- Bị nhờ cho mượn, bán tài khoản ngân hàng, căn cước để lấy tiền: con có thể bị lợi dụng vào việc phạm pháp.
Bố mẹ giúp con thế nào
- Nói thật với con gia đình có thể hỗ trợ bao nhiêu mỗi tháng, để con lập kế hoạch, và để con không ngại nói khi thiếu.
- Cùng con lập ngân sách đơn giản: tiền trọ, ăn, đi lại, học tập trước; phần còn lại mới cho các khoản khác.
- Dặn con: khi thiếu tiền hay lỡ vay, nói với bố mẹ trước khi vay thêm. Nợ càng để lâu càng khó gỡ.
- Nhắc con hỏi phòng công tác sinh viên về học bổng, miễn giảm học phí, hỗ trợ cho sinh viên khó khăn và chương trình cho sinh viên vay vốn của Nhà nước.
- Gọi điện hỏi con ăn uống, ngủ nghỉ thế nào, không chỉ hỏi chuyện học và tiền.
- Nếu con lo âu, mất ngủ, buồn bã kéo dài, khuyến khích con gặp bác sĩ hoặc phòng tư vấn của trường.
Nếu bạn là sinh viên
Thiếu tiền không có gì đáng xấu hổ, và rất nhiều bạn cùng lớp đang lo giống bạn. Ghi lại chi tiêu một tuần để biết tiền đi đâu, nấu ăn chung với bạn cùng phòng, dùng thẻ sinh viên để được giảm giá. Đừng bỏ bữa để tiết kiệm; ăn đủ giúp bạn học và làm việc tốt hơn.
Không vay qua ứng dụng, không vay nóng, không nộp tiền để được nhận việc, không cho ai mượn tài khoản ngân hàng hay căn cước. Nếu đã lỡ vay hoặc bị lừa, hãy nói với gia đình và báo công an, giữ lại tin nhắn làm bằng chứng. Nếu áp lực tiền bạc khiến bạn mất ngủ, buồn chán, hay có lúc nghĩ đến chuyện làm hại bản thân, hãy gặp bác sĩ hoặc phòng tư vấn của trường, và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt. Tổng đài 111 dành cho trẻ dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, bác sĩ, chuyên gia tâm lý và phòng tư vấn của trường là nơi phù hợp hơn.
Chăm sóc con tại nhà
- Mỗi tháng cùng con xem lại ngân sách trong 10–15 phút, nhẹ nhàng, không tra hỏi.
- Gửi tiền theo lịch cố định để con chủ động chi tiêu; trả học phí, tiền nhà trực tiếp nếu con đang khó quản lý.
- Nếu con làm thêm, hỏi về giờ làm, đường đi về ban đêm và nơi làm có an toàn không.
- Khi con về nhà, chuẩn bị đồ ăn khô, đồ nấu sẵn để con mang lên phòng trọ.
- Giữ giờ ngủ ít nhất 7 tiếng mỗi đêm là điều kiện khi bàn chuyện làm thêm.
- Nhắc con lưu số công an 113 và số người thân gần nơi con ở trọ.
Hiểu lầm thường gặp
- Sinh viên tự lo được tiền mới là trưởng thành.
- Tự lập là đáng quý, nhưng làm thêm đến mức thiếu ngủ, bỏ học thì cái giá về sức khỏe và việc học lớn hơn số tiền kiếm được. Biết nhờ giúp đúng lúc cũng là trưởng thành.
- Vay qua ứng dụng nhanh gọn, trả dần là xong.
- Nhiều khoản vay qua ứng dụng có lãi và phí rất cao, trễ hạn thì nợ tăng nhanh và có thể bị đòi nợ bằng cách gọi điện cho người thân. Nói với gia đình trước khi vay.
- Việc online kiếm vài trăm nghìn mỗi ngày tại nhà là có thật, chỉ cần nạp trước một ít.
- Việc thật không bao giờ bắt người làm nạp tiền trước. Mọi lời mời phải đóng tiền, nạp tiền để nhận việc hay rút hoa hồng đều nên coi là lừa đảo.
Bố mẹ hay hỏi
+Sinh viên làm thêm bao nhiêu giờ một tuần là hợp lý?
Không có con số chung cho mọi người. Mốc dễ dùng là con vẫn ngủ đủ ít nhất 7 tiếng, không bỏ buổi học và kết quả học tập không đi xuống; nếu không được như vậy, nên giảm giờ làm.
+Con giấu chuyện nợ tiền, bố mẹ nên phản ứng thế nào?
Giữ bình tĩnh, cảm ơn con đã nói, hỏi rõ số nợ, nợ ai, lãi bao nhiêu. Nếu là vay nặng lãi kèm đe dọa, báo công an; sau đó cùng con lên kế hoạch trả và tìm nguyên nhân, như cờ bạc hay bị lừa.
+Sinh viên khó khăn có được hỗ trợ gì không?
Nhiều trường có học bổng, miễn giảm học phí và hỗ trợ sinh viên khó khăn, và Nhà nước có chương trình cho sinh viên vay vốn qua Ngân hàng Chính sách xã hội. Con nên hỏi phòng công tác sinh viên của trường để biết điều kiện cụ thể.
+Lo tiền bạc làm con mất ngủ, có cần đi khám không?
Nếu mất ngủ, lo âu, buồn bã kéo dài hơn 2 tuần hoặc ảnh hưởng đến việc học, nên gặp bác sĩ hoặc phòng tư vấn của trường. Giải quyết chuyện tiền và chăm sóc sức khỏe tâm thần cần đi cùng nhau.
+Làm sao nhận ra việc làm thêm lừa đảo?
Cảnh giác khi việc hứa lương cao mà dễ, đòi đóng tiền, nạp tiền, giữ giấy tờ, hoặc mời đi làm nơi xa không rõ công ty. Trước khi nhận việc, tìm hiểu công ty và hỏi ý kiến người lớn.
Nguồn tham khảo
- Money worries and mental health — NHS Every Mind Matters (Anh)
- Coping with financial worries — NHS (Anh)
- Student stress — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Sinh viên kiệt sức
Kiệt sức (burnout) là khi căng thẳng học tập, làm thêm kéo dài nhiều tháng khiến sinh viên cạn năng lượng, thấy chán và xa cách với việc học, và tin rằng mình học mãi cũng không ra gì. Ngủ một đêm hay nghỉ một cuối tuần không làm nó hết. Cách gỡ là giảm tải thật sự, lấy lại giấc ngủ và các khoảng nghỉ, và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nếu tình trạng kéo dài hơn 2 tuần, vì kiệt sức hay đi kèm trầm cảm và lo âu. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, hãy gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, và đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ngay trong ngày. Tổng đài 111 dành cho trẻ dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, bác sĩ và phòng tư vấn của trường là nơi phù hợp hơn.
- Sinh viên xa nhà cô đơn
Cô đơn và nhớ nhà rất thường gặp ở sinh viên năm nhất, nhất là trong vài tháng đầu ở thành phố mới, và thường dịu dần khi con có nếp sinh hoạt và vài người bạn. Đáng lo khi cô đơn kéo dài hàng tháng, con thu mình, bỏ học, ngủ li bì hoặc mất ngủ, buồn bã gần như cả ngày từ 2 tuần trở lên, vì đó có thể là trầm cảm. Bố mẹ giúp được nhiều bằng những cuộc gọi đều đặn mà không tra hỏi, và khuyến khích con tìm đến bạn bè, câu lạc bộ, phòng tư vấn của trường. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, và đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ngay trong ngày. Tổng đài 111 dành cho trẻ dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, bác sĩ và phòng tư vấn của trường là nơi phù hợp hơn.
- Trầm cảm ở sinh viên
Sinh viên bị trầm cảm thường buồn, trống rỗng hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với mọi thứ, mệt, ngủ quá nhiều hoặc mất ngủ, bỏ lớp, ít liên lạc với gia đình, kéo dài từ 2 tuần trở lên. Trầm cảm là bệnh chữa được: hãy giúp con gặp bác sĩ, bác sĩ tâm thần hoặc phòng tư vấn tâm lý của trường. Tổng đài 111 dành cho trẻ em dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, đường trợ giúp chính là bác sĩ và dịch vụ tư vấn của trường. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc nhờ người ở gần đến với con ngay.
- Con chơi cá độ, cờ bạc trên mạng
Cá độ bóng đá, tài xỉu, casino trên mạng là đánh bạc, trái pháp luật ở Việt Nam, và học sinh, sinh viên dễ bị cuốn vào qua điện thoại chỉ sau vài lần thắng nhỏ. Dấu hiệu đáng lo là con đặt cược nhiều hơn mức có thể mất, cố gỡ khi thua, vay mượn, bán đồ hoặc nói dối về tiền. Cờ bạc có thể chữa được: bố mẹ nên bình tĩnh nói chuyện, cùng con chặn đường nạp tiền và đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu con bị chủ nợ đe dọa, gọi công an 113; nếu con nói muốn chết, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt.
- Sinh viên ăn uống đủ chất
Sinh viên ăn đủ chất không cần đắt: mỗi bữa có tinh bột (cơm, bún, bánh mì), một món đạm (trứng, đậu phụ, thịt, cá) và rau, cả ngày thêm trái cây, ăn đủ ba bữa và không bỏ bữa sáng. Hạn chế mì gói, đồ chiên, trà sữa, nước ngọt; muối dưới 5 g mỗi ngày, đường tự do dưới 10% năng lượng. Bạn nữ cần chú ý sắt, bạn ăn chay cần chú ý vitamin B12. Nếu sau khi ăn hoặc uống rượu bia mà khó thở, sưng môi mặt, nôn liên tục, lơ mơ, co giật hay nhìn mờ, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Sinh viên mất ngủ
Người từ 18 tuổi cần ngủ ít nhất 7 giờ mỗi đêm. Sinh viên hay mất ngủ vì giờ giấc thất thường, thức khuya trước hạn nộp bài, dùng điện thoại trên giường, cà phê, trà sữa buổi tối và lo lắng chuyện học, tiền, các mối quan hệ. Phần lớn đỡ khi dậy cùng giờ mỗi ngày, cất điện thoại trước khi ngủ và bỏ caffeine buổi chiều tối; nếu mất ngủ đã nhiều tuần, ảnh hưởng việc học, hoặc đi kèm buồn bã, lo âu, hãy đi khám. Không tự mua thuốc ngủ. Nếu bạn hoặc con có ý nghĩ muốn chết, hãy gọi 115 hoặc 113 hoặc đến cấp cứu ngay.
Chủ đề khác