Tâm lý và cảm xúc

Sinh viên bị trầm cảm: dấu hiệu, cách giúp con và tìm trợ giúp ở đâu

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sinh viên · 18–24 tuổi

Trả lời nhanh

Sinh viên bị trầm cảm thường buồn, trống rỗng hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với mọi thứ, mệt, ngủ quá nhiều hoặc mất ngủ, bỏ lớp, ít liên lạc với gia đình, kéo dài từ 2 tuần trở lên. Trầm cảm là bệnh chữa được: hãy giúp con gặp bác sĩ, bác sĩ tâm thần hoặc phòng tư vấn tâm lý của trường. Tổng đài 111 dành cho trẻ em dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, đường trợ giúp chính là bác sĩ và dịch vụ tư vấn của trường. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc nhờ người ở gần đến với con ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nói muốn chết, muốn biến mất, "không ai cần mình", hoặc viết, đăng những dòng như vậy lên mạng.
  • Con nhắn lời từ biệt, cho đi đồ quý, hoặc đột ngột bình thản lạ thường sau thời gian rất suy sụp.
  • Con vừa tự làm hại bản thân, uống nhiều thuốc hay chất gì, hoặc nói đã có kế hoạch cụ thể.
  • Con ở xa và bố mẹ không liên lạc được sau những tin nhắn đáng lo: nhờ bạn cùng phòng, người thân gần đó hoặc nhà trường đến ngay chỗ con, gọi 115 hoặc 113 nếu con đang gặp nguy hiểm.
  • Khi có một trong các dấu hiệu trên: ở bên con hoặc nhờ người đến với con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113, hoặc đưa con đến khoa cấp cứu gần nhất.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con buồn, trống rỗng hoặc cáu gắt gần như cả ngày, hầu hết các ngày, từ 2 tuần trở lên.
  • Con bỏ những việc trước đây thích, ít gặp bạn, nằm lì trong phòng, ngủ li bì hoặc thức trắng.
  • Con bỏ lớp nhiều buổi, nợ môn, không làm bài, nói muốn bỏ học mà không có kế hoạch gì khác.
  • Con ít gọi về, trả lời cụt, hoặc ngược lại gọi về khóc nhiều, nói mình vô dụng, có lỗi, là gánh nặng.
  • Con uống rượu bia nhiều hơn, dùng chất kích thích, chơi game, cá độ thâu đêm để quên.
  • Con ăn rất ít hoặc ăn quá nhiều, sụt hay tăng cân nhanh, kêu mệt, đau đầu, đau bụng không rõ lý do.

Vì sao sinh viên dễ bị trầm cảm

Những năm đại học là lúc nhiều thứ thay đổi cùng lúc: xa nhà, tự lo ăn ở, tiền bạc, bạn bè mới, áp lực điểm và học bổng, chọn sai ngành, chuyện tình cảm, lo việc làm sau khi ra trường. Thức khuya, ngủ thất thường, ăn uống tùy tiện và rượu bia làm tâm trạng xấu đi thêm. Trầm cảm cũng có yếu tố di truyền, và hay gặp hơn ở người từng bị lo âu, từng bị trầm cảm ở tuổi teen.

Không có ai đáng trách ở đây. Trầm cảm có thể gặp ở cả những bạn học giỏi, ngoan, gia đình đầy đủ. Con không lười, không yếu đuối; con đang bị một bệnh có tên gọi và có cách chữa.

Dấu hiệu bố mẹ có thể nhận ra từ xa

  • Con gọi về ít hẳn, không nghe máy, hoặc giọng mệt mỏi, chán nản kéo dài.
  • Con không còn nhắc đến bạn bè, câu lạc bộ, việc làm thêm hay sở thích trước đây.
  • Kết quả học sa sút, con né khi được hỏi chuyện học, hoặc nhà trường báo con vắng nhiều.
  • Con về nhà dịp nghỉ chỉ nằm trong phòng, ngủ nhiều, ăn ít, không muốn gặp ai.
  • Con nói những câu như "chẳng có gì có ý nghĩa", "mình thất bại rồi", "mọi người sẽ đỡ hơn nếu không có mình".

Nói chuyện với con thế nào

Gọi điện hoặc gặp con vào lúc không vội. Nói điều bố mẹ thấy và mối lo của mình: "Dạo này mẹ thấy con ít gọi về, giọng con mệt. Mẹ lo cho con." Rồi nghe. Tránh trách con lãng phí tiền học, tránh so sánh, tránh khuyên "cố lên" hay "nghĩ tích cực". Con đã lớn, hãy hỏi con muốn được giúp thế nào và để con cùng chọn nơi tìm trợ giúp.

Nếu lo con có ý nghĩ tự hại, hãy hỏi thẳng và bình tĩnh: "Có lúc nào con nghĩ đến chuyện không muốn sống nữa không?" Hỏi như vậy không làm con nảy ra ý nghĩ ấy, nó cho con biết bố mẹ sẵn sàng nghe. Nếu con nói có, cảm ơn con đã nói, ở bên con hoặc nhờ người ở gần đến với con, và giúp con gặp bác sĩ ngay trong ngày. Sau đó giữ liên lạc đều đặn với con.

Tìm trợ giúp ở đâu

Nhiều trường đại học có phòng tư vấn tâm lý cho sinh viên, thường miễn phí và giữ kín thông tin. Con có thể bắt đầu từ đó, hoặc nhờ cố vấn học tập, giáo viên chủ nhiệm lớp chỉ đường. Con cũng có thể khám ở khoa tâm thần, khoa sức khỏe tâm thần của bệnh viện hoặc gặp bác sĩ, chuyên gia tâm lý được đào tạo.

Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 dành cho trẻ em dưới 16 tuổi. Với sinh viên, khi nguy hiểm trước mắt thì gọi 115 hoặc 113 hoặc đến khoa cấp cứu gần nhất; còn lại thì gặp bác sĩ hoặc phòng tư vấn của trường càng sớm càng tốt. Nếu con cần nghỉ để điều trị, bố mẹ có thể giúp con hỏi phòng đào tạo về thủ tục tạm dừng học, bảo lưu; con không phải chọn giữa sức khỏe và việc học.

Bác sĩ sẽ làm gì

Bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nói chuyện với con, đánh giá mức độ trầm cảm, hỏi về ý nghĩ tự hại, lo âu, rượu bia, chất kích thích, và có thể khám để loại trừ bệnh cơ thể. Bác sĩ cũng hỏi về những giai đoạn con hưng phấn bất thường, vì điều này ảnh hưởng đến cách chữa.

Trầm cảm nhẹ thường được chữa bằng trị liệu tâm lý như trị liệu nhận thức hành vi, vận động đều đặn và điều chỉnh sinh hoạt. Trầm cảm vừa và nặng thường kết hợp trị liệu với thuốc chống trầm cảm; loại thuốc và liều do bác sĩ quyết định. Thuốc thường cần vài tuần mới có tác dụng. Người dưới 25 tuổi có thể tăng ý nghĩ tự hại trong vài tuần đầu dùng thuốc hoặc khi đổi liều, nên bác sĩ sẽ hẹn gặp lại thường xuyên; nếu điều này xảy ra, báo bác sĩ ngay và không tự ý ngừng thuốc.

Nếu bạn là sinh viên

Nếu bạn thấy trống rỗng, mệt, chẳng còn muốn gì đã nhiều tuần, đó không phải lỗi của bạn và bạn không phải tự chịu một mình. Trầm cảm làm mọi thứ trông tối hơn thực tế, kể cả cách bạn nhìn chính mình. Hãy kể với một người bạn tin: bạn thân, người nhà, thầy cô, và đặt lịch gặp phòng tư vấn tâm lý của trường hoặc một bác sĩ.

Trong lúc chờ, cố giữ những việc nhỏ: ngủ và dậy giờ cố định, ăn đủ bữa, ra ngoài đi bộ một chút mỗi ngày, bớt rượu bia. Nếu bạn có ý nghĩ làm hại bản thân và thấy mình không an toàn, hãy gọi 115 hoặc 113, đến ngay khoa cấp cứu gần nhất, hoặc gọi một người ở gần đến với bạn.

Chăm sóc con tại nhà

  • Giữ liên lạc đều đặn nhưng nhẹ nhàng: một cuộc gọi ngắn hay tin nhắn hỏi thăm mỗi ngày, không chỉ hỏi chuyện học.
  • Nếu có thể, lên thăm con hoặc đón con về vài ngày; giúp con việc cụ thể như đặt lịch khám, đi cùng con buổi đầu.
  • Khuyến khích con ngủ giờ cố định, ăn đủ bữa, vận động nhẹ mỗi ngày và hạn chế rượu bia, chất kích thích.
  • Giảm áp lực điểm số, học bổng, tiền bạc trong thời gian con đang điều trị. Nói rõ với con rằng sức khỏe quan trọng hơn.
  • Nếu con ở cùng nhà, cất gọn thuốc, kể cả thuốc của người lớn, và vật có thể gây nguy hiểm.
  • Lưu số điện thoại bạn cùng phòng, người thân gần chỗ con ở, phòng công tác sinh viên của trường để liên lạc khi cần.
  • Bố mẹ cũng cần người để tâm sự. Chăm con trầm cảm từ xa rất lo lắng; hãy chia sẻ với người thân tin cậy hoặc gặp chuyên gia tâm lý cho chính mình.

Hiểu lầm thường gặp

Sinh viên trầm cảm là do yếu đuối, sướng quá, không chịu được khổ.
Trầm cảm là bệnh có thật, liên quan đến não bộ, di truyền và hoàn cảnh sống. Nó có thể gặp ở cả những bạn chăm chỉ, học giỏi.
Hỏi con có muốn chết không sẽ gợi ý cho con.
Hỏi thẳng, bình tĩnh không làm con nảy ra ý nghĩ tự tử. Nhiều bạn thấy nhẹ lòng khi có người hỏi và chịu nói ra.
Về quê nghỉ ngơi, đi chùa, đổi không khí là khỏi.
Thay đổi không khí có thể giúp con dễ chịu hơn, nhưng không thay được việc khám và điều trị khi con đã bị trầm cảm.
Uống thuốc chống trầm cảm sẽ bị nghiện, hỏng não.
Thuốc chống trầm cảm không gây nghiện như ma túy. Ngừng đột ngột có thể gây khó chịu, nên việc giảm và ngừng thuốc phải theo hướng dẫn của bác sĩ.
Uống rượu cho quên buồn.
Rượu bia và chất kích thích có thể làm trầm cảm nặng hơn. Nếu con thấy khó bỏ, bác sĩ có thể giúp.

Bố mẹ hay hỏi

+Dấu hiệu trầm cảm ở sinh viên là gì?

Buồn, trống rỗng hoặc cáu gắt kéo dài từ 2 tuần, mất hứng thú với mọi thứ, mệt, ngủ quá nhiều hoặc mất ngủ, bỏ lớp, thu mình, hay nói mình vô dụng. Có các dấu hiệu này nên gặp bác sĩ hoặc phòng tư vấn của trường.

+Sinh viên bị trầm cảm có nên nghỉ học không?

Tùy mức độ. Nhiều bạn vừa điều trị vừa học được khi giảm bớt áp lực; với trầm cảm nặng, bác sĩ có thể khuyên tạm nghỉ. Hãy hỏi phòng đào tạo về thủ tục tạm dừng học, bảo lưu.

+Sinh viên có gọi Tổng đài 111 được không?

Tổng đài 111 dành cho trẻ em dưới 16 tuổi. Sinh viên nên gặp bác sĩ hoặc phòng tư vấn tâm lý của trường; khi nguy hiểm trước mắt, gọi 115 hoặc 113 hoặc đến khoa cấp cứu gần nhất.

+Con ở xa, nói muốn chết, bố mẹ phải làm gì ngay?

Giữ con trò chuyện, hỏi con đang ở đâu, nhờ bạn cùng phòng hoặc người thân gần đó đến với con, và gọi 115 hoặc 113 nếu con đang gặp nguy hiểm. Sau đó giúp con gặp bác sĩ trong ngày.

+Trầm cảm ở sinh viên có chữa được không?

Được. Nhiều bạn cải thiện rõ khi được trị liệu tâm lý, có hoặc không kèm thuốc, cùng với sự hỗ trợ của gia đình và nhà trường.

+Con không chịu đi khám tâm lý thì sao?

Đừng ép ngay. Nói với con rằng đi khám tâm lý giống khám bất kỳ bệnh nào, đề nghị đi cùng, hoặc bắt đầu từ phòng tư vấn của trường, nơi thường miễn phí và giữ kín thông tin.

Nguồn tham khảo

  1. Depression (brochure) — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)
  2. Treatment - Depression in adults — NHS (Anh)
  3. Counselling for student mental health problems — NHS (Anh)
  4. 5 Action Steps to Help Someone Having Thoughts of Suicide — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trầm cảm ở tuổi teen

    Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Sinh viên kiệt sức

    Kiệt sức (burnout) là khi căng thẳng học tập, làm thêm kéo dài nhiều tháng khiến sinh viên cạn năng lượng, thấy chán và xa cách với việc học, và tin rằng mình học mãi cũng không ra gì. Ngủ một đêm hay nghỉ một cuối tuần không làm nó hết. Cách gỡ là giảm tải thật sự, lấy lại giấc ngủ và các khoảng nghỉ, và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nếu tình trạng kéo dài hơn 2 tuần, vì kiệt sức hay đi kèm trầm cảm và lo âu. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, hãy gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, và đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ngay trong ngày. Tổng đài 111 dành cho trẻ dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, bác sĩ và phòng tư vấn của trường là nơi phù hợp hơn.

  • Sinh viên xa nhà cô đơn

    Cô đơn và nhớ nhà rất thường gặp ở sinh viên năm nhất, nhất là trong vài tháng đầu ở thành phố mới, và thường dịu dần khi con có nếp sinh hoạt và vài người bạn. Đáng lo khi cô đơn kéo dài hàng tháng, con thu mình, bỏ học, ngủ li bì hoặc mất ngủ, buồn bã gần như cả ngày từ 2 tuần trở lên, vì đó có thể là trầm cảm. Bố mẹ giúp được nhiều bằng những cuộc gọi đều đặn mà không tra hỏi, và khuyến khích con tìm đến bạn bè, câu lạc bộ, phòng tư vấn của trường. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, và đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ngay trong ngày. Tổng đài 111 dành cho trẻ dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, bác sĩ và phòng tư vấn của trường là nơi phù hợp hơn.

  • Con có ý định tự làm hại bản thân

    Khi con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc bố mẹ thấy vết thương con tự gây ra, hãy coi đó là lời cầu cứu và đáp lại ngay trong hôm nay. Hỏi thẳng con có đang nghĩ đến chuyện tự tử không; hỏi như vậy không gieo ý nghĩ vào đầu con mà giúp con nói ra. Nếu con đã có kế hoạch, đã làm hại bản thân, hoặc bố mẹ thấy con không an toàn, hãy ở bên con, cất các vật nguy hiểm và gọi 115 hoặc 113. Trường hợp còn lại, đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý sớm, và có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được hướng dẫn.

  • Bảo lưu vì sức khỏe tâm thần

    Theo Quy chế đào tạo trình độ đại học của Bộ GD&ĐT, sinh viên được xin nghỉ học tạm thời và bảo lưu kết quả khi bị ốm phải điều trị dài ngày, có chứng nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; điều kiện và thủ tục cụ thể do quy chế của từng trường quy định. Bệnh tâm thần như trầm cảm, lo âu nặng cũng là bệnh, nên con cần đi khám để được chẩn đoán, điều trị và có giấy tờ y tế. Quyết định nghỉ nên do con, bác sĩ và gia đình cùng bàn; nghỉ học chỉ giúp khi thời gian nghỉ được dùng để chữa bệnh và hồi phục. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc nhờ người ở gần đến với con ngay.

  • Trầm cảm có phải uống thuốc

    Không phải em nào bị trầm cảm cũng cần uống thuốc. Với trẻ dưới 18 tuổi, trị liệu tâm lý (trò chuyện với chuyên gia) và thay đổi sinh hoạt là cách chữa chính; thuốc chống trầm cảm thường không được dùng riêng lẻ, mà chỉ được bác sĩ chuyên khoa cân nhắc thêm bên cạnh trị liệu khi trầm cảm ở mức vừa hoặc nặng. Thuốc cần vài tuần mới có tác dụng, phải được bác sĩ hẹn khám lại sát trong những tuần đầu và không được tự ý ngừng. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, hãy ở bên con, cất thuốc và vật nguy hiểm, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

Chủ đề khác