Sinh viên bảo lưu vì sức khỏe tâm thần: khi nào nên nghỉ, làm thế nào
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Trả lời nhanh
Theo Quy chế đào tạo trình độ đại học của Bộ GD&ĐT, sinh viên được xin nghỉ học tạm thời và bảo lưu kết quả khi bị ốm phải điều trị dài ngày, có chứng nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; điều kiện và thủ tục cụ thể do quy chế của từng trường quy định. Bệnh tâm thần như trầm cảm, lo âu nặng cũng là bệnh, nên con cần đi khám để được chẩn đoán, điều trị và có giấy tờ y tế. Quyết định nghỉ nên do con, bác sĩ và gia đình cùng bàn; nghỉ học chỉ giúp khi thời gian nghỉ được dùng để chữa bệnh và hồi phục. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc nhờ người ở gần đến với con ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con nói muốn chết, muốn biến mất, "không ai cần mình", hoặc nhắn, đăng những dòng như vậy.
- Con vừa tự làm hại bản thân, uống nhiều thuốc hay chất gì, hoặc nói đã có kế hoạch cụ thể.
- Con ở xa và bố mẹ không liên lạc được sau những tin nhắn đáng lo: nhờ bạn cùng phòng, người thân gần đó hoặc nhà trường đến ngay chỗ con, gọi 115 hoặc 113 nếu con đang gặp nguy hiểm.
- Con nghe thấy, nhìn thấy những thứ người khác không thấy, nói những điều rất lạ, hoặc nhiều đêm liền gần như không ngủ mà vẫn hưng phấn bất thường.
- Khi có một trong các dấu hiệu trên: ở bên con hoặc nhờ người đến với con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113, hoặc đưa con đến khoa cấp cứu gần nhất.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con buồn, trống rỗng, cáu gắt hoặc lo lắng gần như cả ngày, từ 2 tuần trở lên.
- Con bỏ lớp nhiều buổi, không làm được bài, sắp bị cảnh báo học vụ mà không nói với ai.
- Con ngủ li bì hoặc mất ngủ kéo dài, bỏ bữa, sụt cân, không còn chăm sóc bản thân.
- Con dùng rượu bia, thuốc ngủ tự mua hay chất kích thích để chịu đựng.
- Con nói muốn bỏ học, nghỉ học hẳn mà chưa từng đi khám hay nói chuyện với ai về sức khỏe tâm thần.
Quy chế nói gì về nghỉ học tạm thời
Quy chế đào tạo trình độ đại học (ban hành kèm Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT) cho sinh viên xin nghỉ học tạm thời và bảo lưu kết quả đã học trong một số trường hợp, trong đó có bị ốm, thai sản hoặc tai nạn phải điều trị thời gian dài, có chứng nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền. Sinh viên cũng có thể nghỉ vì lý do cá nhân khác nếu đã học ít nhất một học kỳ và không thuộc diện bị xem xét buộc thôi học, kỷ luật; thời gian nghỉ vì lý do cá nhân được tính vào thời gian học.
Quy chế cũng đặt giới hạn: tổng thời gian hoàn thành khóa học không quá 2 lần thời gian theo kế hoạch chuẩn. Điều kiện, thẩm quyền, thủ tục nghỉ và quay lại học do quy chế riêng của từng trường quy định, nên con cần đọc quy chế của trường mình hoặc hỏi phòng đào tạo, phòng công tác sinh viên. Trường cao đẳng, học viện, trường quốc tế và du học có quy định khác.
Khi nào nghỉ học có ích
Nghỉ một thời gian có thể giúp khi con đang bệnh nặng đến mức không thể đi học, không ăn ngủ được, có ý nghĩ tự hại, cần điều trị tích cực, hoặc khi môi trường học đang làm bệnh nặng thêm. Lúc đó, cố bám lớp dễ dẫn đến trượt môn, nợ tín chỉ, cảnh báo học vụ, làm con thêm tự trách.
Ngược lại, nghỉ để "ở nhà cho khỏe" mà không điều trị, không có nếp sinh hoạt, thường làm con cô lập hơn và khó quay lại. Với nhiều sinh viên, giảm số tín chỉ trong học kỳ, rút bớt môn hay hoãn thi, nếu quy chế của trường cho phép, kèm điều trị là đủ. Bác sĩ đang theo dõi con là người giúp gia đình cân nhắc điều này tốt nhất.
Các bước nên làm
- Đưa con đi khám bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc gặp chuyên gia tâm lý để được chẩn đoán, điều trị. Hỏi bác sĩ về giấy tờ y tế cần cho hồ sơ nghỉ học.
- Đọc quy chế đào tạo của trường, hỏi phòng đào tạo hoặc cố vấn học tập: cần đơn gì, giấy tờ gì, nộp trước thời điểm nào, nghỉ tối đa bao lâu, học phí kỳ đó xử lý ra sao, học bổng, ký túc xá có bị ảnh hưởng không.
- Nếu trường có phòng tư vấn tâm lý, cố vấn học tập hay phòng công tác sinh viên, hãy hỏi họ hỗ trợ được gì.
- Giữ bản sao mọi giấy tờ, quyết định của trường, và ghi lại hạn phải làm thủ tục quay lại học.
- Lập kế hoạch cho thời gian nghỉ cùng con: lịch tái khám, trị liệu, giờ ngủ, vận động, một vài việc nhẹ con thích.
Quay lại học
Trước khi quay lại, con nên tái khám để bác sĩ đánh giá đã sẵn sàng chưa, và làm thủ tục tiếp nhận lại theo quy chế trường. Học kỳ đầu nên đăng ký ít tín chỉ hơn, giữ lịch điều trị, và có sẵn kế hoạch nếu triệu chứng quay lại.
Con có thể tự chọn chia sẻ với thầy cô, bạn bè đến đâu. Bố mẹ nên hỏi ý con trước khi kể chuyện bệnh của con với người khác.
Bố mẹ nên làm gì, tránh gì
Nhiều bố mẹ lo nhất là con "chậm hơn bạn bè", phí tiền học. Nhưng nếu bệnh không được chữa, con có thể còn chậm hơn nữa, thậm chí bỏ học hẳn. Hãy nói với con rằng sức khỏe của con quan trọng hơn tấm bằng đúng hạn.
Tránh trách móc, so sánh, giục con quay lại trường sớm khi bác sĩ chưa đồng ý. Khi con về nhà, cho con không gian riêng nhưng giữ liên lạc hằng ngày, cùng con giữ nếp ăn ngủ, và để ý những dấu hiệu nguy hiểm.
Nếu bạn là sinh viên
Nếu bạn thấy mình không thể đi học, không làm được bài, mệt và trống rỗng nhiều tuần, đó là dấu hiệu bạn cần được giúp. Bạn không hề kém cỏi. Hãy gặp bác sĩ hoặc phòng tư vấn tâm lý của trường trước khi quyết định nghỉ hay bỏ học; họ có thể giúp bạn chọn giữa giảm tải, hoãn thi hay bảo lưu.
Tổng đài 111 là đường dây bảo vệ trẻ em dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, nơi giúp chính là bác sĩ, chuyên gia tâm lý và dịch vụ tư vấn của trường. Nếu bạn có ý nghĩ làm hại bản thân và thấy mình không an toàn, hãy gọi 115 hoặc 113, đến ngay khoa cấp cứu gần nhất, hoặc gọi một người ở gần đến với bạn.
Chăm sóc con tại nhà
- Nghe con kể trước khi bàn chuyện học: con đang thấy thế nào, đã khó khăn bao lâu, con muốn gì.
- Đi khám cùng con nếu con đồng ý, ghi lại những gì bác sĩ dặn.
- Cùng con đọc quy chế của trường và chuẩn bị hồ sơ, nhưng để con là người đứng tên, quyết định cuối cùng.
- Trong thời gian nghỉ, giữ giờ ngủ, giờ ăn đều, khuyến khích con ra ngoài và vận động nhẹ mỗi ngày.
- Cất bớt thuốc trong nhà, kể cả thuốc của người lớn, khi con đang có ý nghĩ tiêu cực.
- Bố mẹ cũng cần người để tâm sự; nói chuyện với bác sĩ của con về cách hỗ trợ con ở nhà.
Hiểu lầm thường gặp
- Bảo lưu vì tâm lý là yếu đuối, sau này xin việc bị đánh giá.
- Bệnh tâm thần là bệnh như mọi bệnh khác và chữa được. Nghỉ để điều trị là một quyết định có trách nhiệm với sức khỏe và việc học lâu dài của con.
- Cứ cho nghỉ ở nhà một thời gian là tự khỏi.
- Nghỉ học không thay được điều trị. Thời gian nghỉ chỉ có ích khi con được khám, trị liệu và có nếp sinh hoạt lành mạnh.
- Trường nào cũng cho bảo lưu như nhau, cứ nghỉ rồi tính.
- Mỗi trường có quy chế riêng về điều kiện, thời hạn và thủ tục. Nghỉ mà không làm đúng thủ tục có thể bị coi là tự ý bỏ học.
Bố mẹ hay hỏi
+Sinh viên bị trầm cảm có được bảo lưu không?
Quy chế đào tạo đại học cho nghỉ học tạm thời và bảo lưu khi bị ốm phải điều trị dài ngày, có chứng nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Trầm cảm là bệnh; điều kiện và giấy tờ cụ thể do quy chế từng trường quy định.
+Thời gian nghỉ vì bệnh có bị tính vào thời gian học tối đa không?
Quy chế chung ghi rõ nghỉ vì lý do cá nhân được tính vào thời gian học, còn nghỉ vì bệnh thì tùy quy chế từng trường. Hãy hỏi phòng đào tạo trước khi nộp đơn.
+Cần giấy tờ gì để bảo lưu vì sức khỏe tâm thần?
Thường cần đơn xin nghỉ và giấy chứng nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh về bệnh cần điều trị dài ngày. Danh sách cụ thể khác nhau giữa các trường.
+Có nên để con nghỉ hẳn một năm không?
Tùy mức độ bệnh và ý kiến bác sĩ. Nhiều sinh viên chỉ cần giảm tải kèm điều trị; nghỉ dài ngày phù hợp khi con không thể đi học hoặc đang có nguy cơ cao.
+Con không chịu đi khám mà chỉ đòi nghỉ học thì sao?
Nói với con rằng bố mẹ ủng hộ con nghỉ nếu cần, nhưng muốn con được khám để biết đang bị gì và có giấy tờ cho trường. Có thể bắt đầu từ phòng tư vấn tâm lý của trường.
Nguồn tham khảo
- Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT ban hành Quy chế đào tạo trình độ đại học (bản đính kèm) — Viện kiểm sát nhân dân tối cao (đăng lại văn bản của Bộ GD&ĐT)
- Student mental health — NHS (Anh)
- Depression (brochure) — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trầm cảm ở sinh viên
Sinh viên bị trầm cảm thường buồn, trống rỗng hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với mọi thứ, mệt, ngủ quá nhiều hoặc mất ngủ, bỏ lớp, ít liên lạc với gia đình, kéo dài từ 2 tuần trở lên. Trầm cảm là bệnh chữa được: hãy giúp con gặp bác sĩ, bác sĩ tâm thần hoặc phòng tư vấn tâm lý của trường. Tổng đài 111 dành cho trẻ em dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, đường trợ giúp chính là bác sĩ và dịch vụ tư vấn của trường. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc nhờ người ở gần đến với con ngay.
- Sinh viên kiệt sức
Kiệt sức (burnout) là khi căng thẳng học tập, làm thêm kéo dài nhiều tháng khiến sinh viên cạn năng lượng, thấy chán và xa cách với việc học, và tin rằng mình học mãi cũng không ra gì. Ngủ một đêm hay nghỉ một cuối tuần không làm nó hết. Cách gỡ là giảm tải thật sự, lấy lại giấc ngủ và các khoảng nghỉ, và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nếu tình trạng kéo dài hơn 2 tuần, vì kiệt sức hay đi kèm trầm cảm và lo âu. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, hãy gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, và đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ngay trong ngày. Tổng đài 111 dành cho trẻ dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, bác sĩ và phòng tư vấn của trường là nơi phù hợp hơn.
- Trầm cảm có nên nghỉ học
Con bị trầm cảm thường không cần nghỉ học hẳn. Giữ con gắn với trường, với lịch học được giảm tải và sự hỗ trợ của thầy cô, thường tốt hơn để con ở nhà dài ngày, vì càng nghỉ lâu con càng khó quay lại. Nghỉ ngắn ngày có thể cần khi con đang có ý nghĩ tự hại, không ăn ngủ được hoặc đang điều trị tích cực, và việc này nên do bác sĩ cùng gia đình quyết định. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Sinh viên chán ngành, muốn bỏ học
Chán ngành, muốn bỏ học khá thường gặp ở sinh viên, nhất là năm nhất và năm hai, và không phải lúc nào cũng có nghĩa là con chọn sai. Trước khi quyết định, bố mẹ và con nên tách bạch xem con chán ngành thật, đang kiệt sức vì quá tải, hay đang có dấu hiệu trầm cảm, vì mỗi trường hợp cần cách gỡ khác nhau. Đừng để con bỏ học trong cơn giận hay cơn buồn: hỏi cố vấn học tập, phòng đào tạo về giảm tải, nghỉ học tạm thời hay chuyển ngành theo quy chế của trường. Nếu con buồn bã, trống rỗng gần như cả ngày từ 2 tuần trở lên, hãy đưa con đến bác sĩ hoặc phòng tư vấn của trường; nếu con nói muốn chết hay tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt.
- Sinh viên xa nhà cô đơn
Cô đơn và nhớ nhà rất thường gặp ở sinh viên năm nhất, nhất là trong vài tháng đầu ở thành phố mới, và thường dịu dần khi con có nếp sinh hoạt và vài người bạn. Đáng lo khi cô đơn kéo dài hàng tháng, con thu mình, bỏ học, ngủ li bì hoặc mất ngủ, buồn bã gần như cả ngày từ 2 tuần trở lên, vì đó có thể là trầm cảm. Bố mẹ giúp được nhiều bằng những cuộc gọi đều đặn mà không tra hỏi, và khuyến khích con tìm đến bạn bè, câu lạc bộ, phòng tư vấn của trường. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, và đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ngay trong ngày. Tổng đài 111 dành cho trẻ dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, bác sĩ và phòng tư vấn của trường là nơi phù hợp hơn.
- Khi nào đưa con đi khám tâm lý
Nên đưa con đi khám tâm lý khi những thay đổi về cảm xúc hay hành vi của con kéo dài nhiều tuần, làm con hoặc cả nhà khổ sở, hoặc cản trở việc học, việc sinh hoạt ở nhà và quan hệ với bạn bè. Ví dụ: buồn bã hay cáu gắt gần như cả ngày từ 2 tuần, lo sợ đến mức không dám đi học, mất ngủ kéo dài, học sa sút rõ, thu mình, nhịn ăn, tự làm đau mình. Bố mẹ có thể bắt đầu từ bác sĩ nhi hoặc bác sĩ gia đình, phòng tư vấn tâm lý của trường, hoặc khoa tâm lý, tâm thần ở bệnh viện. Nếu con nói muốn chết, muốn làm hại mình hoặc người khác, hoặc có hành vi nguy hiểm, cần giúp ngay: ở bên con, gọi 115 hoặc 113, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
Chủ đề khác