Tâm lý và cảm xúc

Sinh viên chán ngành, muốn bỏ học: bố mẹ nên nói gì và làm gì

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sinh viên · 18–24 tuổi

Trả lời nhanh

Chán ngành, muốn bỏ học khá thường gặp ở sinh viên, nhất là năm nhất và năm hai, và không phải lúc nào cũng có nghĩa là con chọn sai. Trước khi quyết định, bố mẹ và con nên tách bạch xem con chán ngành thật, đang kiệt sức vì quá tải, hay đang có dấu hiệu trầm cảm, vì mỗi trường hợp cần cách gỡ khác nhau. Đừng để con bỏ học trong cơn giận hay cơn buồn: hỏi cố vấn học tập, phòng đào tạo về giảm tải, nghỉ học tạm thời hay chuyển ngành theo quy chế của trường. Nếu con buồn bã, trống rỗng gần như cả ngày từ 2 tuần trở lên, hãy đưa con đến bác sĩ hoặc phòng tư vấn của trường; nếu con nói muốn chết hay tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nói muốn chết, muốn biến mất, học hành thế này sống chẳng để làm gì, hoặc đăng những dòng như vậy lên mạng.
  • Con có vết thương tự gây ra, hoặc đang tìm cách làm hại bản thân.
  • Con nhắn tin từ biệt, cho đi đồ đạc, hoặc đột ngột cắt liên lạc sau một thời gian rất suy sụp, nhất là sau khi bị cảnh báo học vụ, nợ môn hay bị buộc thôi học.
  • Khi có một trong các dấu hiệu trên mà con ở xa: gọi ngay cho con, nhờ bạn cùng phòng hoặc người quen đến ở cùng con, gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con buồn bã, trống rỗng, mất hứng thú với gần như mọi thứ, không riêng việc học, kéo dài từ 2 tuần trở lên.
  • Con bỏ lên lớp nhiều tuần, nằm lì trong phòng, giấu bố mẹ chuyện nợ môn hay bị cảnh báo học vụ.
  • Con mất ngủ hoặc ngủ li bì, ăn uống thất thường, sụt cân, mệt mỏi kéo dài.
  • Con uống rượu bia, chơi game thâu đêm hoặc dùng chất gì đó để quên chuyện học.
  • Con hoảng sợ, tim đập nhanh, khó thở mỗi khi nghĩ đến chuyện đi học, đi thi.

Chán ngành, kiệt sức hay trầm cảm

Chán ngành thật: con thấy môn chuyên ngành không hợp, hình dung nghề sau này không thấy mình trong đó, nhưng vẫn hứng thú với những thứ khác, vẫn đi chơi, vẫn có năng lượng cho việc mình thích. Con thường nói rõ được mình thích gì hơn.

Kiệt sức: con đã cố quá lâu, học quá nhiều tín chỉ, đi làm thêm, thiếu ngủ, nên thấy cạn sức, hoài nghi, học mãi không vào. Nghỉ ngơi thật sự và giảm tải thường giúp con hứng thú trở lại, kể cả với chính ngành đó.

Trầm cảm: con buồn bã hoặc trống rỗng gần như cả ngày, mất hứng thú với mọi thứ chứ không riêng việc học, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, thấy mình vô dụng. Lúc này quyết định bỏ học dễ bị cảm xúc kéo đi, và con cần được bác sĩ đánh giá trước khi quyết định chuyện lớn.

Vì sao con chán ngành

  • Chọn ngành theo điểm chuẩn, theo ý bố mẹ, theo bạn bè, chứ chưa thật sự hiểu ngành học gì, làm gì.
  • Năm đầu toàn môn đại cương, chưa được học thứ liên quan đến nghề, nên con thấy vô nghĩa.
  • Điểm đầu tiên thấp, bị nợ môn, nghĩ mình không hợp.
  • Quá tải vì làm thêm, áp lực tiền bạc, chuyện tình cảm, cô đơn ở thành phố mới.
  • Thấy bạn bè cùng tuổi kiếm tiền sớm trên mạng, nghĩ học đại học không đáng.

Nói chuyện với con thế nào

Câu đầu tiên của bố mẹ quyết định con có kể tiếp hay không. Thay vì bao nhiêu tiền học rồi giờ đòi bỏ, hãy nói bố mẹ muốn hiểu con đang thấy thế nào. Hỏi con: con chán môn nào, chán từ khi nào, con có thích phần nào không, nếu không học ngành này thì con muốn làm gì.

Bố mẹ có thể nói thật nỗi lo của mình về tiền bạc, về tương lai, nhưng tránh dọa dẫm, so sánh với con nhà người ta, hoặc ép con học tiếp bằng mọi giá. Mục tiêu của cuộc nói chuyện đầu tiên là hiểu con, chưa phải chốt quyết định.

Các lựa chọn trước khi bỏ học

  • Gặp cố vấn học tập, giảng viên, hoặc anh chị khóa trên để hiểu những năm sau học gì, ra trường làm gì.
  • Thử đi thực tập, làm thêm đúng lĩnh vực, hoặc tham gia dự án, câu lạc bộ chuyên ngành; nhiều bạn chỉ thích ngành khi được làm thật.
  • Giảm số tín chỉ học kỳ tới để con lấy lại sức, nếu quy chế của trường cho phép.
  • Hỏi phòng đào tạo về nghỉ học tạm thời và bảo lưu kết quả, học song ngành, hoặc chuyển ngành, chuyển trường. Mỗi trường có điều kiện và thời hạn riêng theo quy chế đào tạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, nên hỏi sớm.
  • Nếu con quyết định thi lại hoặc học nghề khác, cùng con lập kế hoạch cụ thể: học gì, ở đâu, tiền từ đâu, bao lâu, trước khi làm thủ tục thôi học.
  • Nếu con đang có dấu hiệu trầm cảm, kiệt sức, lo âu, đưa con đi khám trước; một học kỳ nghỉ để chữa bệnh có thể quý hơn một quyết định vội. Nơi phù hợp với sinh viên là bác sĩ, khoa tâm lý ở bệnh viện và phòng tư vấn của trường; Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) dành cho trẻ em, bố mẹ có con nhỏ hơn có thể gọi khi cần.

Nếu bạn là sinh viên

Chán ngành không có nghĩa là bạn thất bại. Rất nhiều người đổi hướng ở tuổi 19, 20 và vẫn ổn. Thử viết ra: bạn chán điều gì cụ thể, môn nào bạn còn thấy hay, bạn đã thử những gì, và nếu nghỉ thì bạn sẽ làm gì vào ngày mai. Viết ra giúp bạn phân biệt bạn muốn rời ngành hay chỉ muốn thoát khỏi một giai đoạn quá mệt.

Đừng quyết định vào lúc nửa đêm hay ngay sau một bài thi tệ. Nói chuyện với cố vấn học tập, phòng tư vấn tâm lý của trường, và với bố mẹ khi bạn đã sẵn sàng. Nếu bạn thấy trống rỗng kéo dài, hoặc có lúc nghĩ đến chuyện làm hại bản thân, hãy gặp bác sĩ hoặc phòng tư vấn của trường ngay. Gọi 115 hoặc 113 nếu bạn thấy mình không an toàn.

Chăm sóc con tại nhà

  • Giữ cuộc gọi đều đặn với con, hỏi về cuộc sống chứ không chỉ hỏi điểm.
  • Nói rõ với con rằng bố mẹ thương con hơn tấm bằng, để con dám kể khi nợ môn, bị cảnh báo học vụ.
  • Cùng con tìm hiểu ngành con đang học và ngành con muốn chuyển: xem chương trình học, hỏi người đang làm nghề.
  • Cùng con đặt một mốc thời gian để quyết định, ví dụ hết học kỳ này, và những việc cần thử trước mốc đó.
  • Nếu con quá tải vì làm thêm, xem lại chuyện tiền bạc cùng con để con bớt một ca.
  • Chăm lo giấc ngủ, ăn uống, vận động của con khi con về nhà; mệt mỏi kéo dài làm mọi thứ trông tệ hơn.

Hiểu lầm thường gặp

Đã vào ngành nào thì phải học bằng được ngành đó, đổi là phí.
Học tiếp một ngành con thật sự không hợp, trong lúc kiệt sức hay trầm cảm, có thể tốn nhiều hơn. Điều quan trọng là quyết định có cân nhắc, có thông tin.
Con chán học là do lười, mắng cho tỉnh ra.
Chán học có thể là dấu hiệu kiệt sức, lo âu hay trầm cảm. Mắng nhiếc làm con giấu chuyện và xa bố mẹ hơn.
Cứ nghỉ một thời gian rồi tính, không cần làm thủ tục.
Bỏ học không làm thủ tục có thể khiến con bị buộc thôi học và mất kết quả đã học. Hỏi phòng đào tạo về nghỉ học tạm thời, bảo lưu trước khi nghỉ.

Bố mẹ hay hỏi

+Con học năm nhất đã muốn bỏ thì có nên cho bỏ không?

Đừng vội. Năm nhất toàn môn đại cương và nhiều thay đổi, nên chán là chuyện hay gặp. Cùng con thử những lựa chọn khác và đợi ít nhất đến hết học kỳ, trừ khi con có dấu hiệu trầm cảm cần đi khám.

+Sinh viên được nghỉ học tạm thời không?

Quy chế đào tạo đại học cho phép sinh viên xin nghỉ học tạm thời và bảo lưu kết quả trong một số trường hợp, trong đó có lý do sức khỏe. Điều kiện cụ thể do từng trường quy định, nên hỏi phòng đào tạo.

+Làm sao biết con chán ngành hay bị trầm cảm?

Nếu con chỉ chán việc học nhưng vẫn vui với những thứ khác, có thể là chán ngành hoặc quá tải. Nếu con mất hứng thú với gần như mọi thứ, buồn hoặc trống rỗng gần như cả ngày từ 2 tuần, hãy đưa con đi khám.

+Con muốn bỏ học đi làm kiếm tiền thì nói sao?

Hỏi con kế hoạch cụ thể: làm gì, thu nhập bao nhiêu, học thêm gì để tiến lên. Gợi ý con bảo lưu thay vì thôi học, để còn đường quay lại nếu cần.

Nguồn tham khảo

  1. Student stress — NHS (Anh)
  2. Counselling for student mental health problems — NHS (Anh)
  3. Depression — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)
  4. Thông tư số 08/2021/TT-BGDĐT ban hành Quy chế đào tạo trình độ đại học — Cổng Thông tin điện tử Chính phủ

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Con không muốn học ngành bố mẹ chọn

    Bất đồng về chọn ngành rất thường gặp ở lớp 11, lớp 12, và giải quyết được nếu cả nhà cùng tìm hiểu thay vì ép nhau. Bố mẹ nên nghe con nói lý do, cùng con tìm thông tin thật về ngành học và nghề nghiệp, và giữ quyết định cuối cùng ở mức con chấp nhận được, vì chính con là người sẽ học bốn, năm năm đó. Ép con vào ngành con không muốn dễ làm con chán học, căng thẳng kéo dài và làm quan hệ trong nhà xấu đi. Nếu căng thẳng làm con mất ngủ, bỏ ăn, nói muốn chết hoặc tự làm đau mình, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Sinh viên kiệt sức

    Kiệt sức (burnout) là khi căng thẳng học tập, làm thêm kéo dài nhiều tháng khiến sinh viên cạn năng lượng, thấy chán và xa cách với việc học, và tin rằng mình học mãi cũng không ra gì. Ngủ một đêm hay nghỉ một cuối tuần không làm nó hết. Cách gỡ là giảm tải thật sự, lấy lại giấc ngủ và các khoảng nghỉ, và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nếu tình trạng kéo dài hơn 2 tuần, vì kiệt sức hay đi kèm trầm cảm và lo âu. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, hãy gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, và đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ngay trong ngày. Tổng đài 111 dành cho trẻ dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, bác sĩ và phòng tư vấn của trường là nơi phù hợp hơn.

  • Sinh viên năm nhất khó thích nghi

    Năm nhất đại học dồn nhiều thay đổi cùng lúc: xa nhà, ở trọ hoặc ký túc xá với người lạ, tự lo tiền bạc, cách học tín chỉ khác hẳn phổ thông. Nhớ nhà, căng thẳng, lạc lõng trong vài tháng đầu rất thường gặp và thường dịu dần khi con có nếp sinh hoạt và vài người bạn. Nên tìm giúp đỡ khi con không xoay xở nổi, tự cố mà không đỡ, căng thẳng ảnh hưởng đến việc học, hoặc buồn bã, trống rỗng gần như cả ngày từ 2 tuần trở lên: bắt đầu từ phòng tư vấn tâm lý của trường, cố vấn học tập, hoặc bác sĩ. Nếu con nói muốn chết hay tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt.

  • Trầm cảm ở tuổi teen

    Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Sinh viên xa nhà cô đơn

    Cô đơn và nhớ nhà rất thường gặp ở sinh viên năm nhất, nhất là trong vài tháng đầu ở thành phố mới, và thường dịu dần khi con có nếp sinh hoạt và vài người bạn. Đáng lo khi cô đơn kéo dài hàng tháng, con thu mình, bỏ học, ngủ li bì hoặc mất ngủ, buồn bã gần như cả ngày từ 2 tuần trở lên, vì đó có thể là trầm cảm. Bố mẹ giúp được nhiều bằng những cuộc gọi đều đặn mà không tra hỏi, và khuyến khích con tìm đến bạn bè, câu lạc bộ, phòng tư vấn của trường. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, và đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ngay trong ngày. Tổng đài 111 dành cho trẻ dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, bác sĩ và phòng tư vấn của trường là nơi phù hợp hơn.

  • Bảo lưu vì sức khỏe tâm thần

    Theo Quy chế đào tạo trình độ đại học của Bộ GD&ĐT, sinh viên được xin nghỉ học tạm thời và bảo lưu kết quả khi bị ốm phải điều trị dài ngày, có chứng nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; điều kiện và thủ tục cụ thể do quy chế của từng trường quy định. Bệnh tâm thần như trầm cảm, lo âu nặng cũng là bệnh, nên con cần đi khám để được chẩn đoán, điều trị và có giấy tờ y tế. Quyết định nghỉ nên do con, bác sĩ và gia đình cùng bàn; nghỉ học chỉ giúp khi thời gian nghỉ được dùng để chữa bệnh và hồi phục. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc nhờ người ở gần đến với con ngay.

Chủ đề khác