Trẻ bị sứt môi, hở hàm ếch: cho bú thế nào, khi nào phẫu thuật
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng
Trả lời nhanh
Sứt môi, hở hàm ếch (khe hở môi, vòm miệng) là dị tật có từ khi sinh, xảy ra vì các phần của mặt chưa liền lại hết khi con còn trong bụng mẹ; phần lớn không rõ nguyên nhân và không do mẹ làm điều gì sai. Việc quan trọng nhất trong những tháng đầu là giúp con bú đủ và tăng cân, thường bằng bình bú mềm có thể bóp và núm vú phù hợp, với hướng dẫn của nhân viên y tế. Mổ môi thường làm khi con khoảng 3–6 tháng, mổ vòm miệng lúc 6–12 tháng, sau đó con được theo dõi nói, nghe, răng đến khi lớn. Đi cấp cứu ngay nếu con khó thở, tím tái, sặc rồi ngừng thở, hoặc bỏ bú, li bì.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con khó thở, thở rít, rút lõm lồng ngực, hoặc môi, lưỡi tím tái, nhất là khi nằm ngửa hay lúc bú.
- Con sặc sữa rồi ngừng thở, tím tái hoặc mềm nhũn.
- Con bỏ bú hoàn toàn, li bì, khó đánh thức; hoặc sau 48 giờ đầu, hơn 6 giờ không có tã ướt.
- Con dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
- Sau mổ, vết mổ chảy máu không cầm, hoặc con khó thở, không uống được gì.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con chưa lấy lại cân nặng lúc sinh khi được 2 tuần, hoặc tăng cân chậm qua các lần cân.
- Mỗi cữ bú kéo dài rất lâu, con mệt, vã mồ hôi khi bú mà vẫn có vẻ đói, hoặc bú được rất ít.
- Con ho, sặc nhiều khi bú, thở khò khè sau bú, hoặc sốt.
- Sau mổ, vết mổ sưng đỏ, chảy mủ, có mùi hôi, hoặc toác ra.
- Con hay chảy mủ tai, không giật mình khi có tiếng động to, hoặc lớn hơn mà nói chưa rõ, giọng nói nghe nặng giọng mũi.
Sứt môi, hở hàm ếch là gì
Sứt môi là khe hở ở môi trên, có thể ở một bên hoặc hai bên, từ một vết khuyết nhỏ đến khe rộng lên tận lỗ mũi. Hở hàm ếch là khe hở ở vòm miệng (vòm họng), có thể chỉ ở phía sau hoặc chạy suốt ra trước. Con có thể bị một trong hai hoặc cả hai. Một số khe hở vòm miệng nhỏ, nằm dưới niêm mạc, khó thấy khi nhìn bằng mắt.
Sứt môi thường được phát hiện khi siêu âm hình thái thai khoảng tuần 18–21, nhưng không phải lúc nào cũng thấy; hở hàm ếch rất khó thấy trên siêu âm. Nếu chưa phát hiện trước, bác sĩ sẽ thấy khi khám con ngay sau sinh.
Vì sao con bị, có phải lỗi của mẹ không
Phần lớn trường hợp không tìm được nguyên nhân rõ ràng và rất khó có thể do điều mẹ đã làm hay không làm khi mang thai. Một số yếu tố làm nguy cơ cao hơn: gen di truyền trong gia đình, hút thuốc hay uống rượu bia khi mang thai, béo phì, thiếu axit folic, một số thuốc như thuốc chống động kinh dùng đầu thai kỳ. Đôi khi khe hở là một phần của hội chứng có thêm dị tật khác, nên bác sĩ sẽ khám toàn thân cho con.
Phần lớn là trường hợp đơn lẻ. Nếu gia đình đã có một con bị, hoặc bố hay mẹ từng bị, khả năng con sau cũng bị tăng lên một chút, khoảng 2–8 trong 100. Trước khi có thai lần sau, mẹ nên uống axit folic theo hướng dẫn của bác sĩ và đi khám tư vấn.
Cho con bú thế nào
Con bị sứt môi đơn thuần thường vẫn bú mẹ được, mẹ có thể dùng ngón tay hoặc bầu vú che bớt khe hở để con ngậm kín hơn. Con bị hở hàm ếch thường khó tạo lực hút, nên nuốt nhiều hơi, sữa có thể trào lên mũi và con bú rất mệt. Nhiều trẻ cần bình bú loại mềm có thể bóp nhẹ để đẩy sữa theo nhịp con nuốt, hoặc núm vú dành riêng cho trẻ hở hàm ếch. Mẹ vẫn có thể vắt sữa cho con bú bình.
Bế con ở tư thế gần như ngồi thẳng khi bú, cho bú từng ít, dừng giữa chừng cho con ợ hơi và nghỉ. Sữa trào lên mũi một ít là thường gặp ở trẻ hở hàm ếch; lau nhẹ và để con tiếp tục khi con thở đều lại. Một số ít trẻ cần ăn qua ống thông mũi trong thời gian chờ mổ. Hãy nhờ nhân viên y tế hướng dẫn ngay từ những ngày đầu và cân con thường xuyên để biết con bú đủ.
Lịch điều trị thường gặp
- Từ khi sinh đến 6 tuần: hướng dẫn cho bú, kiểm tra thính lực, khám nhi toàn diện.
- Khoảng 3–6 tháng: mổ khâu môi, thường quanh 3 tháng, gây mê toàn thân. Vết sẹo nhỏ sẽ mờ dần.
- Khoảng 6–12 tháng: mổ đóng vòm miệng, để con tập nói được rõ. Sẹo nằm trong miệng.
- Từ 18 tháng đến 5 tuổi: đánh giá phát âm nhiều lần, tập nói với chuyên gia ngôn ngữ trị liệu nếu cần.
- Khoảng 8–12 tuổi: có thể ghép xương vào khe hở ở lợi để răng vĩnh viễn mọc đúng chỗ.
- Tuổi dậy thì: chỉnh nha, theo dõi xương hàm; một số trẻ cần mổ chỉnh mũi, môi hay hàm khi lớn. Thời điểm cụ thể do nhóm bác sĩ điều trị quyết định theo từng trẻ.
Tai, răng và lời nói
Trẻ hở hàm ếch dễ bị viêm tai giữa ứ dịch, làm nghe kém, nên cần được đo thính lực định kỳ. Răng cạnh khe hở có thể mọc lệch, thiếu hoặc thừa răng, và dễ sâu, vì vậy chải răng kỹ và khám răng đều đặn từ khi mọc chiếc răng đầu tiên. Sau mổ vòm miệng, phần lớn trẻ nói được bình thường; một số cần tập nói thêm hoặc mổ chỉnh nếu giọng còn nặng mũi.
Phần lớn trẻ được điều trị lớn lên khỏe mạnh, đi học, làm việc như mọi người. Điều con cần là được chăm sóc liên tục bởi một nhóm bác sĩ, và một gia đình đối xử với con như mọi đứa trẻ khác.
Chăm sóc con tại nhà
- Ghi lại số cữ bú, lượng sữa mỗi cữ và số tã ướt mỗi ngày; cân con theo lịch nhân viên y tế hẹn.
- Bế con gần như ngồi thẳng khi bú và khoảng 20–30 phút sau bú; cho con ợ hơi nhiều lần.
- Rửa và tiệt trùng bình, núm vú sau mỗi lần dùng. Không tự khoét to lỗ núm vú; hỏi nhân viên y tế loại núm phù hợp.
- Khi ngủ, đặt con nằm ngửa trên mặt phẳng, chắc, trừ khi bác sĩ dặn tư thế khác vì con khó thở.
- Sau mổ, làm đúng dặn dò về cách cho ăn, vệ sinh vết mổ và không để con cho tay, đồ chơi cứng vào miệng.
- Cho mẹ thời gian nghỉ ngơi; cả nhà cùng học cách cho con bú để chia sẻ việc chăm con.
Hiểu lầm thường gặp
- Con bị sứt môi là do mẹ ăn thịt thỏ, cua hay làm điều kiêng kỵ khi mang thai.
- Không có món ăn hay việc kiêng kỵ nào gây sứt môi. Khe hở hình thành rất sớm trong thai kỳ, phần lớn không rõ nguyên nhân, và mẹ không có lỗi.
- Trẻ hở hàm ếch không thể được ăn sữa mẹ.
- Nhiều trẻ vẫn được ăn sữa mẹ: bú trực tiếp nếu ngậm được, hoặc mẹ vắt sữa cho bú bằng bình mềm có thể bóp.
- Phải đợi con lớn mới mổ được.
- Mổ môi thường làm khi con khoảng 3–6 tháng, mổ vòm miệng trong năm đầu, trước khi con tập nói. Chờ quá lâu ảnh hưởng đến phát âm của con.
- Trẻ bị sứt môi sẽ chậm phát triển trí tuệ.
- Phần lớn trẻ bị sứt môi, hở hàm ếch có trí tuệ bình thường. Chỉ một số ít có hội chứng kèm theo, khi đó bác sĩ sẽ khám và tư vấn riêng.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ hở hàm ếch bú bình loại nào?
Thường là bình mềm có thể bóp nhẹ, hoặc núm vú dành riêng cho trẻ hở hàm ếch. Nhân viên y tế sẽ hướng dẫn loại phù hợp và cách bóp theo nhịp con nuốt.
+Sứt môi mổ lúc mấy tháng là tốt nhất?
Thường khi con khoảng 3–6 tháng, nhiều nơi làm quanh 3 tháng tuổi, nếu con đủ cân và khỏe. Vòm miệng thường mổ lúc 6–12 tháng. Nhóm bác sĩ điều trị sẽ chọn thời điểm cho từng trẻ.
+Sau mổ sứt môi có để lại sẹo không?
Có một vết sẹo nhỏ trên môi, bác sĩ cố đặt theo đường tự nhiên của môi để ít lộ. Sẹo thường mờ dần khi con lớn; một số trẻ được chỉnh thêm sau này nếu cần.
+Con sau có bị sứt môi nữa không?
Phần lớn là trường hợp đơn lẻ. Nguy cơ cho con sau tăng nhẹ, khoảng 2–8 trong 100; bác sĩ có thể tư vấn kỹ hơn nếu khe hở nằm trong một hội chứng di truyền.
+Trẻ hở hàm ếch có nói được bình thường không?
Phần lớn nói được bình thường sau mổ vòm miệng trong năm đầu. Con được đánh giá phát âm định kỳ và tập nói thêm nếu cần.
Nguồn tham khảo
- Cleft lip and palate — NHS (Anh)
- Cleft lip and palate: Treatment — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ sơ sinh tăng cân
Trẻ sơ sinh thường sụt cân trong 3–4 ngày đầu, không quá 10% cân nặng lúc sinh, và phần lớn lấy lại cân nặng lúc sinh trong khoảng 2 tuần, có bé đến 3 tuần. Theo chuẩn tăng trưởng của WHO, mức tăng trung bình là khoảng 0,9–1 kg trong tháng đầu, 1–1,2 kg trong tháng thứ hai, 0,7–0,8 kg trong tháng thứ ba, rồi chậm dần còn khoảng 0,4–0,5 kg mỗi tháng lúc 5–6 tháng và 0,25–0,35 kg mỗi tháng ở nửa sau năm đầu. Điều quan trọng hơn con số của một tháng là đường cân nặng của con đi đều trên biểu đồ; con sụt quá 10%, chưa lấy lại cân nặng lúc sinh sau 2 tuần, hoặc đường cân tụt qua 2 vạch thì đưa con đi khám.
- Dấu hiệu bé bú đủ sữa
Bé bú đủ khi từ ngày thứ 5 có ít nhất 6 tã ướt nặng mỗi 24 giờ, nước tiểu trong hoặc vàng nhạt; phân chuyển sang vàng, mềm từ khoảng ngày thứ 4–5, ít nhất 2 lần mỗi ngày trong những tuần đầu; con lấy lại cân nặng lúc sinh trước 2 tuần tuổi rồi tăng đều. Trong cữ bú, bố mẹ nghe và thấy con nuốt, sau bú con thả lỏng, thỏa mãn. Đưa con đi khám ngay nếu con li bì, bú yếu, sau 48 giờ đầu mà hơn 6 giờ không có tã ướt, hoặc vàng da lan rộng.
- Trẻ không chịu bú bình
Trẻ quen bú mẹ hay từ chối bình sữa vì núm bình khác vú mẹ về cảm giác, mùi và cách sữa chảy; chuyện này rất hay gặp, nhất là khi mẹ sắp đi làm lại. Thử vài lần mỗi ngày lúc con hơi đói nhưng chưa khóc, nhờ người khác cho bú, bế con gần thẳng và giữ bình gần nằm ngang để con tự mút, thường giúp con quen dần; từ khoảng 6 tháng con có thể uống sữa bằng cốc. Không ép, không bóp bình cho sữa chảy vào miệng con. Đưa con đi khám ngay nếu con bỏ cả bú mẹ lẫn bú bình, li bì, dưới 3 tháng mà sốt từ 38°C, hoặc sau 48 giờ đầu hơn 6 giờ không có tã ướt.
- Trẻ bị viêm tai giữa
Viêm tai giữa rất hay gặp ở trẻ dưới 3 tuổi, thường xuất hiện sau vài ngày sổ mũi: con sốt, quấy khóc nhiều về đêm, kéo hoặc dụi tai. Nhiều trường hợp tự đỡ trong 3 ngày; bác sĩ sẽ quyết định cần kháng sinh ngay hay theo dõi thêm, còn bố mẹ có thể giảm đau cho con bằng paracetamol. Trẻ dưới 1 tuổi nghi viêm tai, đau cả hai tai, hoặc tai chảy mủ, cần đi khám sớm. Sưng đỏ sau tai làm vành tai vểnh ra, cổ cứng, li bì hay méo mặt thì đến cấp cứu ngay.
- Lịch khám trẻ sơ sinh
Ngoài lần khám trước khi ra viện, trẻ sơ sinh nên được khám lại trong vòng 2–3 ngày sau khi ra viện (nhất là khi ra viện trước 72 giờ tuổi), rồi khoảng 1–2 tuần, 1 tháng và 6 tuần tuổi; sau đó khám theo các mốc tiêm chủng và lúc 6, 9, 12, 18, 24 tháng. Lịch cụ thể theo hẹn của nơi sinh và trạm y tế. Không chờ đến lịch hẹn nếu con dưới 3 tháng mà sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C, bú kém hay bỏ bú, li bì, thở nhanh, tím tái, co giật, hoặc vàng da lan xuống lòng bàn tay, bàn chân: đưa con đi cấp cứu ngay.
- Trẻ chậm nói
Mỗi trẻ biết nói sớm muộn khác nhau, nhưng có những mốc không nên chờ: 12 tháng chưa bập bẹ, chưa chỉ tay hay vẫy tay; 16–18 tháng chưa nói được từ đơn nào có nghĩa; 2 tuổi chưa tự nói được câu hai từ hoặc biết ít hơn khoảng 50 từ; 3 tuổi người trong nhà vẫn khó hiểu con nói gì. Gặp một trong các mốc này, hoặc con mất đi những từ đã biết, hãy đưa con đi khám để kiểm tra thính lực và phát triển. Phần lớn trẻ chậm nói tiến bộ tốt khi được phát hiện và hỗ trợ sớm.
Chủ đề khác