Thần kinh, xương khớp

Bàn chân khoèo bẩm sinh: điều trị sớm thế nào để con đi lại bình thường

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng

Trả lời nhanh

Bàn chân khoèo bẩm sinh là khi một hoặc cả hai bàn chân của bé vặn vào trong và chúc xuống, cứng, không đưa về vị trí bình thường được. Tật này không tự hết nhưng điều trị rất hiệu quả nếu bắt đầu sớm, thường trong vài tuần đầu sau sinh, bằng phương pháp Ponseti: nắn và bó bột thay mỗi tuần, một thủ thuật nhỏ ở gân gót, rồi đeo nẹp giày nối thanh ngang trong vài năm. Với điều trị đúng và đeo nẹp đủ giờ, phần lớn trẻ đi, chạy và chơi thể thao như các bạn.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Ngón chân thò ra ngoài bột tím tái, trắng bệch, lạnh, hoặc sưng to: đưa con đến cơ sở y tế ngay để kiểm tra bột.
  • Con khóc thét liên tục không dỗ được sau khi bó bột, hoặc bột có mùi hôi, chảy dịch, máu thấm ra ngoài.
  • Con sốt kèm sưng, nóng, đỏ vùng chân đang bó bột hoặc chỗ vừa làm thủ thuật.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Bàn chân của bé vặn vào trong hoặc chúc xuống mà bố mẹ nhẹ nhàng không đưa về được vị trí bình thường: hỏi bác sĩ nhi để được giới thiệu đến bác sĩ chấn thương chỉnh hình nhi trong vài tuần đầu.
  • Siêu âm khi mang thai đã nghi bàn chân khoèo: hẹn khám chỉnh hình nhi ngay sau sinh.
  • Bột bị tuột xuống, lỏng, nứt hoặc ngón chân thụt vào trong bột.
  • Gót chân hay tuột khỏi giày nẹp, da gót có chỗ đỏ tươi hoặc phồng rộp.
  • Sau khi ngừng nẹp, bố mẹ thấy bàn chân lại vặn vào trong, con đi bằng mép ngoài bàn chân hoặc đi kiễng gót.

Bàn chân khoèo là gì

Bàn chân khoèo (tên chuyên môn là tật bàn chân khoèo bẩm sinh) là khi các gân nối cơ cẳng chân với xương bàn chân ngắn và căng, kéo bàn chân vặn vào trong, chúc xuống, có khi lòng bàn chân quay hẳn sang bên. Khoảng một nửa số trẻ bị cả hai chân. Bé trai bị nhiều hơn bé gái.

Tật này không làm bé đau khi còn nhỏ. Nhưng nếu không điều trị, bàn chân sẽ giữ nguyên dáng vặn khi con lớn, con phải đi bằng mép ngoài bàn chân, chai sần, đau và khó đi giày.

Thường không biết vì sao bé bị. Tật này hay gặp hơn trong những gia đình đã có người bị. Một số ít trường hợp đi kèm bệnh khác như nứt đốt sống, khi đó việc điều trị có thể khó và lâu hơn.

Phân biệt với bàn chân vẹo do tư thế

Trong bụng mẹ, nhiều bé nằm co chân nên lúc mới sinh bàn chân trông hơi vẹo. Loại này mềm: bố mẹ nhẹ nhàng đưa được bàn chân về vị trí bình thường, và nó tự thẳng dần theo thời gian mà không cần bó bột.

Bàn chân khoèo thật thì cứng, có nếp nhăn sâu ở lòng bàn chân, bắp chân bên đó thường nhỏ hơn. Bố mẹ không cần tự phân biệt: hễ thấy bàn chân con khác thường, hãy cho bác sĩ xem trong lần khám sau sinh.

Phương pháp Ponseti diễn ra thế nào

  • Nắn và bó bột: khi bé được vài tuần tuổi, bác sĩ nhẹ nhàng nắn bàn chân về gần vị trí đúng rồi bó bột từ ngón chân lên đùi. Mỗi tuần thay bột một lần, mỗi lần chỉnh thêm một chút, thường trong khoảng 5–8 tuần.
  • Thủ thuật cắt gân gót: phần lớn trẻ cần một thủ thuật nhỏ cắt gân gót (gân Achilles) cho chân gập lên được. Vết cắt rất nhỏ, thường không cần khâu. Sau đó bó thêm một bột khoảng 3 tuần để gân liền lại với độ dài mới.
  • Đeo nẹp giày nối thanh ngang: sau khi tháo bột, con đeo một đôi giày mềm gắn vào thanh ngang để giữ bàn chân ở tư thế đúng. Khoảng 3 tháng đầu đeo gần như cả ngày đêm, sau đó chỉ đeo khi ngủ trưa và ngủ đêm, kéo dài nhiều năm, có khi đến 4–5 tuổi theo hẹn của bác sĩ.
  • Bàn chân khoèo rất dễ tái phát nếu bỏ nẹp sớm hoặc đeo không đủ giờ. Đây là giai đoạn quyết định kết quả, và cũng là giai đoạn nhiều gia đình bỏ dở nhất.
  • Phẫu thuật lớn ở bàn chân chỉ dùng khi bàn chân không chỉnh được bằng bó bột, hoặc tái phát nhiều lần.

Điều trị sớm thì tốt hơn

Nên bắt đầu bó bột trong vài tuần đầu sau sinh, khi gân và khớp của bé còn mềm nhất. Trẻ lớn hơn vẫn có thể điều trị bằng phương pháp này, nhưng càng chờ lâu càng khó. Đừng đợi con biết đi mới đưa đi khám.

Bác sĩ cũng sẽ khám toàn thân, xem háng, cột sống, và hỏi tiền sử gia đình; có thể cho siêu âm hoặc chụp phim háng, chân. Hãy chọn nơi có bác sĩ chỉnh hình nhi đã quen làm Ponseti, và đi tái khám đúng hẹn trong suốt thời gian đeo nẹp.

Sau điều trị con sẽ ra sao

Với điều trị đúng, phần lớn trẻ có bàn chân gần như bình thường, đi giày bình thường, chạy nhảy và chơi thể thao được. Bàn chân bên bị thường nhỏ hơn bên kia khoảng một cỡ giày, bắp chân nhỏ hơn và cổ chân hơi kém mềm. Con có thể kêu mỏi chân sớm hơn các bạn; điều này không có nghĩa là điều trị thất bại.

Khi bàn chân bắt đầu vặn lại, phát hiện sớm thường chỉ cần bó bột thêm vài lần. Vì vậy bố mẹ nên giữ lịch tái khám kể cả khi đã ngừng nẹp.

Chăm sóc con tại nhà

  • Mỗi ngày nhìn các ngón chân thò ra ngoài bột: ngón hồng, ấm, cử động được là ổn. Giữ bột khô, lau người cho con thay vì tắm ngâm nước.
  • Không tự tháo, cắt, hay nhét vật gì vào trong bột để gãi.
  • Đeo nẹp đúng số giờ bác sĩ dặn. Gắn việc đeo nẹp vào giờ ngủ để con quen nếp: cứ đặt con xuống chỗ ngủ là đeo nẹp.
  • Mấy ngày đầu đeo nẹp con có thể quấy. Chơi với con khi đang đeo, nhẹ nhàng co duỗi hai gối qua thanh ngang để con quen cử động; bọc đệm mềm quanh thanh ngang.
  • Kiểm tra da chân vài lần mỗi ngày trong những tuần đầu đeo nẹp. Không bôi kem dưỡng vào chỗ đeo nẹp. Đỏ nhẹ là bình thường; chỗ đỏ tươi hay phồng rộp ở gót thường là do gót bị tuột, cần cài lại quai cho gót chạm đáy giày và báo bác sĩ.
  • Đi tái khám đúng hẹn, kể cả khi bàn chân trông đã thẳng.

Hiểu lầm thường gặp

Bàn chân khoèo để lớn lên sẽ tự thẳng.
Bàn chân khoèo thật không tự hết. Chỉ loại vẹo do tư thế, mềm, nắn được, mới tự thẳng. Chờ đợi làm lỡ thời gian điều trị tốt nhất.
Nắn bóp, bó lá hay quấn chặt chân ở nhà cũng chữa được.
Tự nắn hay bó ở nhà không chỉnh được xương và gân, có thể làm tổn thương da và khớp của bé. Việc nắn và bó bột cần bác sĩ được đào tạo làm.
Bó bột xong chân đã thẳng thì không cần đeo nẹp nữa.
Bàn chân khoèo rất dễ quay lại tư thế cũ. Đeo nẹp đủ giờ trong nhiều năm là cách giữ kết quả; bỏ nẹp sớm là nguyên nhân tái phát hay gặp nhất.
Con bị khoèo là do mẹ nằm sai tư thế hoặc làm việc nặng khi mang thai.
Phần lớn trường hợp không tìm được nguyên nhân; yếu tố di truyền có vai trò. Bố mẹ không nên tự trách mình.

Bố mẹ hay hỏi

+Bàn chân khoèo có phải mổ không?

Phần lớn trẻ chỉ cần nắn bó bột và một thủ thuật nhỏ cắt gân gót, không phải mổ lớn. Phẫu thuật lớn chỉ dành cho số ít trường hợp không chỉnh được hoặc tái phát nhiều lần.

+Bé bị bàn chân khoèo bao lâu thì phải đi khám?

Nên được bác sĩ chỉnh hình nhi khám trong vài tuần đầu sau sinh để bắt đầu bó bột sớm. Nếu siêu âm thai đã nghi, hãy hẹn khám ngay sau sinh.

+Bàn chân khoèo có ảnh hưởng đến việc con biết đi không?

Trẻ được điều trị đúng thường biết đi trong khoảng tuổi bình thường hoặc chậm hơn một chút. Con vẫn đeo nẹp khi ngủ trong thời gian tập đi.

+Đeo nẹp đến bao giờ?

Khoảng 3 tháng đầu đeo gần như cả ngày, sau đó đeo khi ngủ trưa và ngủ đêm trong nhiều năm, thường đến 4–5 tuổi. Bác sĩ sẽ quyết định khi nào ngừng.

+Con sau này có chơi thể thao được không?

Phần lớn trẻ đã điều trị chạy nhảy và chơi thể thao được. Bàn chân bên bị thường nhỏ hơn một chút và bắp chân nhỏ hơn, con có thể mỏi chân sớm hơn bạn bè.

Nguồn tham khảo

  1. Clubfoot — NHS (Anh)
  2. Clubfoot — Viện Hàn lâm Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ (OrthoInfo)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ bị bàn chân bẹt

    Hầu hết trẻ nhỏ có bàn chân bẹt, vì xương khớp còn mềm và có lớp mỡ che vòm bàn chân; vòm thường hình thành dần trong khoảng 3 đến 10 tuổi, và chỉ khoảng 1–2 trong 10 trẻ còn bàn chân bẹt khi trưởng thành. Bàn chân bẹt mềm, không đau không cần điều trị, con vẫn chơi thể thao bình thường, và lót giày không tạo ra vòm chân. Nên đưa con đi khám khi chân đau, cứng, khó cử động, chỉ bẹt một bên, mới bị bẹt, hay bị lật chân hoặc đi lại, giữ thăng bằng khó khăn.

  • Chân vòng kiềng, chân chữ X

    Phần lớn trẻ dưới 2 tuổi có chân hơi vòng kiềng (chữ O), rồi chuyển sang chân chữ X từ khoảng 2 đến 6 tuổi, và chân thẳng dần, có khi đến 9–10 tuổi; đây là quá trình lớn bình thường và không cần nẹp, giày chỉnh hình hay bài tập. Nên đưa con đi khám khi chân cong rất nhiều, chỉ cong một bên, chân vòng kiềng nặng lên sau 2 tuổi hoặc còn rõ sau 3 tuổi, chân chữ X còn rõ sau 7 tuổi, hoặc con thấp hơn hẳn các bạn. Bác sĩ sẽ xem có còi xương hay bệnh ở sụn tăng trưởng không.

  • Trẻ chậm biết đi

    Nhiều bé chập chững những bước đầu tiên quanh sinh nhật 1 tuổi, và đa số trẻ tự đi được trong khoảng 12–15 tháng; có bé đi sớm hơn hoặc muộn hơn vài tháng mà vẫn bình thường. Nên đưa con đi khám nếu đến 18 tháng con chưa tự đi, nếu con mất kỹ năng đã có, đi khập khiễng, chỉ đi kiễng gót, hay một bên chân cử động kém. Xe tập đi không giúp con biết đi sớm hơn.

  • Trẻ đột ngột đi khập khiễng

    Trẻ đi khập khiễng thường do một chấn thương nhỏ như bong gân, vết xước, gai đâm, hoặc viêm khớp háng thoáng qua sau cảm cúm, tự hết trong 1–2 tuần. Nhưng khập khiễng không rõ lý do luôn cần được bác sĩ khám. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con sốt hoặc mệt kèm khập khiễng, không chịu dồn sức nặng lên chân, đột ngột đau háng, đùi hay gối, chân biến dạng, hoặc đau bụng dưới dữ dội; đau gối ở trẻ có thể đến từ khớp háng.

  • Trẻ chậm phát triển vận động

    Phần lớn trẻ giữ đầu vững lúc khoảng 4 tháng, lẫy lúc 6 tháng, ngồi không cần đỡ lúc 9 tháng, đứng vịn lúc 12 tháng và tự đi trước 18 tháng; có trẻ sớm hơn hoặc muộn hơn vài tuần mà vẫn bình thường. Nên đưa con đi khám sớm nếu con chậm rõ so với các mốc này, người mềm oặt hoặc cứng đờ, một bên người cử động kém hơn, hoặc mất kỹ năng đã có. Phát hiện sớm và tập vật lý trị liệu sớm giúp con tiến bộ tốt hơn nhiều so với chờ đợi.

  • Lịch khám trẻ sơ sinh

    Ngoài lần khám trước khi ra viện, trẻ sơ sinh nên được khám lại trong vòng 2–3 ngày sau khi ra viện (nhất là khi ra viện trước 72 giờ tuổi), rồi khoảng 1–2 tuần, 1 tháng và 6 tuần tuổi; sau đó khám theo các mốc tiêm chủng và lúc 6, 9, 12, 18, 24 tháng. Lịch cụ thể theo hẹn của nơi sinh và trạm y tế. Không chờ đến lịch hẹn nếu con dưới 3 tháng mà sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C, bú kém hay bỏ bú, li bì, thở nhanh, tím tái, co giật, hoặc vàng da lan xuống lòng bàn tay, bàn chân: đưa con đi cấp cứu ngay.

Chủ đề khác