Tuổi dậy thì

Trẻ dậy thì muộn: mốc tuổi cần lưu ý và khi nào nên đi khám

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Bé gái được coi là dậy thì muộn khi đã 13 tuổi mà ngực chưa nhú, bé trai khi đã 14 tuổi mà tinh hoàn chưa to lên. Phần lớn chỉ là chậm theo thể trạng gia đình, con vẫn dậy thì và đạt chiều cao bình thường, nhưng vẫn nên đưa con đi khám nội tiết nhi để loại trừ bệnh. Cũng nên khám khi bé gái 15 tuổi chưa có kinh, hoặc dậy thì đã bắt đầu rồi dừng lại. Đi cấp cứu ngay nếu con đau đầu dữ dội, nôn vọt, nhìn mờ hoặc co giật.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con đau đầu dữ dội hoặc đau đầu tăng dần, nôn vọt, nhất là vào buổi sáng.
  • Con nhìn mờ, nhìn đôi, hoặc tầm nhìn bị thu hẹp hai bên.
  • Con co giật, lơ mơ, hoặc yếu một bên tay chân.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Bé gái đã 13 tuổi mà ngực chưa nhú.
  • Bé trai đã 14 tuổi mà tinh hoàn chưa to lên.
  • Bé gái 15 tuổi chưa có kinh, hoặc đã nhú ngực 3 năm mà chưa có kinh.
  • Dậy thì đã bắt đầu nhưng dừng lại, không tiến triển thêm trong hơn 1–2 năm.
  • Con thấp hơn hẳn bạn cùng tuổi và gần như không cao thêm trong 1 năm.
  • Con chậm dậy thì kèm sụt cân, ăn kiêng nhiều, tập luyện rất nặng, tiêu chảy kéo dài, hoặc không ngửi được mùi.

Thế nào là dậy thì muộn

Bé gái thường bắt đầu dậy thì trong khoảng 8–13 tuổi, dấu hiệu đầu tiên là nhú ngực. Bé trai thường bắt đầu trong khoảng 9–14 tuổi, dấu hiệu đầu tiên là tinh hoàn to lên, da bìu sẫm và mỏng hơn. Bé gái 13 tuổi chưa nhú ngực, bé trai 14 tuổi tinh hoàn chưa to lên thì được coi là dậy thì muộn.

Ở bé trai, tinh hoàn to lên thường khó thấy từ bên ngoài, nên nhiều bố mẹ chỉ để ý vỡ giọng, ria mép, vốn đến muộn hơn trong dậy thì. Con trai 13–14 tuổi chưa vỡ giọng chưa chắc đã là dậy thì muộn; bác sĩ khám là biết con đã bắt đầu hay chưa.

Vì sao con dậy thì muộn

Nguyên nhân hay gặp nhất là chậm phát triển thể trạng (chậm dậy thì sinh lý). Con khỏe mạnh, chỉ là đồng hồ sinh học chạy chậm hơn bạn bè, và thường có người trong gia đình cũng vậy: mẹ có kinh sau 14 tuổi, bố cao vọt muộn hoặc vẫn cao thêm sau khi học hết cấp 3. Kiểu này gặp ở con trai nhiều hơn con gái. Những bạn này thường thấp hơn bạn cùng lớp vài năm, rồi bắt kịp và đạt chiều cao trưởng thành bình thường.

Một số nguyên nhân khác cần được tìm: con quá gầy do ăn kiêng, rối loạn ăn uống hoặc tập thể thao cường độ rất cao (thể dục dụng cụ, múa, bơi chuyên nghiệp); bệnh mạn tính như bệnh đường ruột kéo dài, hen nặng, bệnh thận, tiểu đường; bệnh tuyến giáp; thiếu hụt hormone của tuyến yên; bệnh của buồng trứng hay tinh hoàn, kể cả sau phẫu thuật tinh hoàn ẩn hoặc điều trị ung thư; một số bệnh di truyền như hội chứng Turner ở bé gái. Hiếm khi có khối u vùng não ảnh hưởng đến tuyến yên.

Bác sĩ sẽ khám gì

Bác sĩ nội tiết nhi sẽ hỏi về sức khỏe, ăn uống, tập luyện và tuổi dậy thì của bố mẹ, rồi đo chiều cao, cân nặng và đánh giá con đang ở giai đoạn dậy thì nào. Bố mẹ nên mang theo sổ đo chiều cao các năm trước nếu có.

Con thường được chụp X-quang bàn tay để xem tuổi xương, giúp dự đoán con còn bao nhiêu thời gian để cao. Xét nghiệm máu kiểm tra hormone dậy thì, tuyến giáp và các bệnh mạn tính. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể cho xét nghiệm nhiễm sắc thể, siêu âm hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) não.

Điều trị thế nào

Nếu con chỉ chậm theo thể trạng, thường không cần thuốc: bác sĩ theo dõi định kỳ và trấn an, dậy thì sẽ tự đến. Khi con quá lo vì khác bạn bè, bác sĩ có thể cho một đợt hormone ngắn để khởi động dậy thì; đợt ngắn này không làm giảm chiều cao trưởng thành.

Nếu có bệnh, con được điều trị bệnh đó, ví dụ ăn uống đủ để tăng cân lại khi quá gầy. Khi cơ thể không tự tạo đủ hormone, con cần dùng hormone thay thế lâu dài và tái khám đều. Loại thuốc, liều và thời gian do bác sĩ quyết định; bố mẹ không tự mua thuốc nội tiết hay thuốc tăng chiều cao cho con.

Nếu em đang đọc bài này

Bạn bè đã vỡ giọng, đã có kinh, còn em thì chưa: cảm giác lo, ngại, thậm chí bị trêu là rất thật. Mỗi người có một nhịp lớn riêng, và đa số bạn dậy thì muộn vẫn lớn bình thường, chỉ chậm hơn một chút.

Nếu em lo, hãy nói với bố mẹ hoặc cô y tế ở trường để được đi khám. Bác sĩ nói chuyện về chuyện này hằng ngày và sẽ giải thích cho em rõ ràng. Nếu bị trêu chọc ở lớp, em có quyền kể với thầy cô; không ai được phép chế giễu cơ thể của người khác.

Chăm sóc con tại nhà

  • Đo chiều cao cho con mỗi 3–6 tháng, ghi lại cùng thời điểm có dấu hiệu dậy thì đầu tiên.
  • Cho con ăn đủ bữa, đủ đạm, sữa và rau quả; không để con ăn kiêng khắt khe hay bỏ bữa để giữ dáng.
  • Nếu con tập thể thao nặng, cân đối giờ tập với ăn uống và nghỉ ngơi, trao đổi với huấn luyện viên.
  • Giữ giấc ngủ đủ, khoảng 8–10 giờ mỗi đêm ở tuổi teen.
  • Không trêu, không so sánh con với anh chị em hay bạn bè; hỏi xem con có bị bạn bè chọc ghẹo không.
  • Không tự cho con dùng thuốc nội tiết, thuốc tăng chiều cao hay thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc.

Hiểu lầm thường gặp

Dậy thì muộn thì sau này sẽ thấp.
Phần lớn trẻ chậm dậy thì theo thể trạng gia đình vẫn đạt chiều cao trưởng thành bình thường, vì xương cũng chậm khép theo. Chỉ một số ít có bệnh cần điều trị.
Cứ chờ, con trai 16–17 tuổi mới dậy thì cũng chẳng sao, không cần đi khám.
Khám từ mốc 13 tuổi ở bé gái, 14 tuổi ở bé trai giúp phát hiện sớm những bệnh cần chữa như thiếu hormone, bệnh mạn tính, và giúp con bớt lo. Đi khám không có nghĩa là con có bệnh.
Cho con uống thuốc bổ, thuốc tăng chiều cao để dậy thì nhanh hơn.
Không có thực phẩm chức năng nào được chứng minh làm dậy thì đến đúng lúc. Một số sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể chứa hormone, gây hại. Ăn đủ, ngủ đủ, vận động đều là điều bố mẹ làm được.

Bố mẹ hay hỏi

+Con trai 14 tuổi chưa vỡ giọng có phải dậy thì muộn không?

Chưa chắc. Vỡ giọng đến khá muộn trong dậy thì. Mốc cần chú ý là tinh hoàn chưa to lên khi con đã 14 tuổi; bác sĩ khám là biết.

+Con gái 14 tuổi chưa có kinh có sao không?

Nếu ngực con đã nhú chưa đến 3 năm và con khỏe, thường vẫn bình thường. Nên đi khám nếu 15 tuổi chưa có kinh, đã nhú ngực 3 năm mà chưa có kinh, hoặc 13 tuổi ngực chưa nhú.

+Dậy thì muộn có ảnh hưởng sinh con sau này không?

Chậm dậy thì theo thể trạng thì không. Nếu nguyên nhân là thiếu hormone hay bệnh buồng trứng, tinh hoàn, bác sĩ sẽ nói rõ với gia đình về khả năng sinh sản và cách điều trị.

+Dậy thì muộn nên khám ở khoa nào?

Khám chuyên khoa nội tiết nhi. Nếu chưa biết đi đâu, có thể bắt đầu từ bác sĩ nhi, bác sĩ sẽ giới thiệu tiếp.

+Con gầy, tập thể thao nhiều có làm chậm dậy thì không?

Có thể. Cơ thể quá ít mỡ, ăn không đủ so với sức tập có thể làm chậm dậy thì hoặc mất kinh. Cho con ăn đủ và nói với bác sĩ về lịch tập.

Nguồn tham khảo

  1. Delayed Puberty in Boys: Information for Parents — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. Delayed Puberty in Girls: Information for Parents — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. Early or delayed puberty — NHS (Anh)
  4. Heavy and Abnormal Periods — Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Dấu hiệu dậy thì

    Bé gái thường bắt đầu dậy thì trong khoảng 8–13 tuổi, dấu hiệu đầu tiên là nhú vú. Bé trai thường bắt đầu trong khoảng 9–14 tuổi, dấu hiệu đầu tiên là tinh hoàn to lên. Nên đưa con đi khám chuyên khoa nội tiết nhi nếu dấu hiệu dậy thì xuất hiện trước 8 tuổi ở bé gái, trước 9 tuổi ở bé trai, hoặc chưa có dấu hiệu nào khi bé gái đã 13 tuổi, bé trai đã 14 tuổi.

  • Dậy thì sớm

    Dậy thì sớm là khi bé gái có dấu hiệu dậy thì trước 8 tuổi, bé trai trước 9 tuổi: nhú vú, lông mu, tinh hoàn to lên, mùi cơ thể như người lớn, lớn vọt bất thường. Khi thấy những dấu hiệu này, nên đưa con đến bác sĩ nội tiết nhi để kiểm tra, vì phát hiện sớm giúp bảo vệ chiều cao sau này và tìm nguyên nhân nếu có. Nếu dậy thì sớm đi kèm đau đầu dữ dội, nôn vọt, nhìn mờ hoặc co giật, cần đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Kinh nguyệt lần đầu

    Phần lớn bé gái có kinh lần đầu ở khoảng 12–13 tuổi, thường khoảng 2–3 năm sau khi nhú vú. Trong vài năm đầu, ngày có kinh thường chưa đều, vòng kinh từ 21 đến 45 ngày và mỗi kỳ kéo dài 2–7 ngày; đây là bình thường. Nên nói với con về kinh nguyệt và để sẵn băng vệ sinh trong cặp từ trước. Đưa con đi khám nếu có kinh trước 10 tuổi, 15 tuổi chưa có kinh, kinh kéo dài quá 7 ngày, hoặc ra máu nhiều đến mức thay băng mỗi 1–2 giờ; đi cấp cứu ngay nếu con ra máu nhiều kèm chóng mặt, ngất.

  • Tăng chiều cao tuổi dậy thì

    Chiều cao của con phần lớn do gen quyết định; phần còn lại phụ thuộc vào ngủ đủ, ăn đủ đạm, canxi và vitamin D, vận động đều và không mắc bệnh mạn tính. Tuổi dậy thì là giai đoạn con cao nhanh nhất, nhưng khi sụn tăng trưởng đã đóng (thường khoảng 15–16 tuổi ở nữ, 17–18 tuổi ở nam) thì không còn cao thêm được nữa. Thực phẩm chức năng hay thuốc tăng chiều cao không làm trẻ khỏe mạnh cao thêm. Con nên đi khám nếu cao chưa tới 4 cm mỗi năm trước tuổi dậy thì, thấp hơn hẳn bạn cùng tuổi, hoặc dậy thì quá sớm hay quá muộn.

  • Con nhịn ăn để giảm cân

    Muốn giảm cân ở tuổi dậy thì là chuyện thường gặp, nhưng khi con bỏ bữa thường xuyên, sợ tăng cân dù đã gầy, ăn lén rồi nôn ra, hoặc tập luyện quá sức, đó có thể là rối loạn ăn uống, một bệnh lý tâm thần nghiêm trọng nhưng điều trị được. Hãy đưa con đi khám sớm, kể cả khi cân nặng của con trông vẫn bình thường. Đi cấp cứu ngay nếu con ngất, tim đập bất thường, đau ngực, nôn ra máu, lả đi không đứng dậy được, hoặc nói đến chuyện muốn chết.

  • Con tự ti về ngoại hình

    Ở tuổi dậy thì, cơ thể thay đổi nhanh, cộng với mạng xã hội và những lời trêu chọc, nên rất nhiều em thấy không hài lòng về ngoại hình. Đáng lo khi con nhịn ăn, ăn rồi tìm cách nôn, tập luyện quá sức, tự mua thuốc giảm cân, hoặc mất hàng giờ mỗi ngày soi gương, tránh ra ngoài vì một khuyết điểm. Bố mẹ giúp con nhiều nhất bằng cách thôi bình luận về cân nặng, vóc dáng của con và của người khác, và đưa con đi khám khi thấy các dấu hiệu trên. Nếu con ngất, hoặc nói muốn chết, muốn tự làm hại mình, hãy gọi 115 hoặc 113, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

Chủ đề khác