Sinh viên tăng cân năm nhất: vì sao và giữ cân thế nào cho lành mạnh
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Trả lời nhanh
Nhiều sinh viên tăng cân trong năm đầu đại học, thường vài kg, do ăn ngoài, ăn đêm, uống trà sữa, nước ngọt, rượu bia, ngủ muộn và ít vận động hơn hồi phổ thông. Cách giữ cân lành mạnh là ăn đủ ba bữa có rau và đạm, bớt đồ uống có đường, vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần và ngủ đủ, không nhịn ăn hay dùng thuốc giảm cân. Với người châu Á, chỉ số BMI từ 23 đã là thừa cân. Đi khám nếu tăng cân nhanh kèm mệt, sợ lạnh, kinh thưa, mụn và lông mọc nhiều, hoặc bạn ăn mất kiểm soát rồi tự gây nôn; gọi 115 hoặc 113 nếu khó thở, đau ngực, ngất.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Khó thở, đau ngực, tim đập rất nhanh hoặc ngất, nhất là sau khi dùng thuốc, trà hay viên giảm cân mua trên mạng.
- Tăng vài kg chỉ trong vài ngày kèm phù chân, mặt, khó thở khi nằm, tiểu ít: có thể là giữ nước do bệnh tim, thận.
- Sau khi uống rượu bia: lơ mơ, gọi không tỉnh, thở chậm hoặc không đều, co giật. Không để người đó nằm một mình; đặt nằm nghiêng nếu đã mê.
- Có ý nghĩ muốn chết hoặc tự làm hại bản thân: nói ngay với một người ở gần, gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Tăng cân nhanh mà không ăn nhiều hơn, kèm mệt mỏi, sợ lạnh, táo bón, da khô, rụng tóc, buồn chán.
- Bạn nữ tăng cân kèm kinh thưa hoặc mất kinh, mụn nhiều, lông mọc nhiều ở mặt, ngực, bụng, hoặc da cổ, nách sạm dày.
- Mặt tròn hơn, bụng to, vết rạn da màu tím rộng ở bụng, đùi, dễ bầm tím, nhất là khi đang dùng corticoid.
- Tăng cân rõ sau khi bắt đầu một thuốc mới như thuốc tránh thai, corticoid, thuốc chống trầm cảm hay thuốc tâm thần. Không tự ngừng thuốc; hỏi bác sĩ kê đơn.
- Ăn rất nhiều trong thời gian ngắn mà không dừng được, ăn lén, rồi thấy tội lỗi, hoặc nhịn ăn, tự gây nôn, dùng thuốc nhuận tràng để bù lại.
- Buồn bã, mất hứng thú, mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều kéo dài trên 2 tuần.
Tăng cân năm nhất phổ biến đến đâu
Người ta hay nói sinh viên năm nhất tăng vọt vài chục kg, nhưng thực tế mức tăng thường nhỏ hơn nhiều. Tổng hợp các nghiên cứu theo dõi sinh viên năm nhất ở nước ngoài cho thấy khoảng 6 trên 10 bạn tăng cân, trung bình chưa đến 1,5 kg trong khoảng một học kỳ; những bạn tăng thì trung bình khoảng 3 kg trong năm đầu.
Vài kg nghe không nhiều, nhưng nếu thói quen mới cứ giữ nguyên qua các năm học, cân nặng có thể tiếp tục tăng. Năm nhất là lúc dễ chỉnh thói quen nhất.
Vì sao năm nhất dễ tăng cân
- Ăn ngoài nhiều: cơm bụi, mì, đồ chiên, bánh mì, phần ăn nhiều tinh bột và dầu mỡ, ít rau.
- Ăn đêm, ăn vặt khi học khuya, chạy deadline, xem phim.
- Đồ uống có đường: trà sữa, nước ngọt, cà phê sữa đá, nước tăng lực mỗi ngày.
- Rượu bia trong các buổi liên hoan, sinh nhật, kèm đồ nhắm. Một cốc bia lớn có thể chứa hơn 200 kcal.
- Ít vận động hơn: không còn giờ thể dục, đi xe máy, ngồi học và dùng điện thoại nhiều giờ.
- Ngủ muộn, ngủ thất thường, căng thẳng vì học, tiền bạc, xa nhà; nhiều bạn ăn để thấy dễ chịu hơn.
Thế nào là thừa cân ở tuổi sinh viên
Từ 18 tuổi dùng chỉ số BMI của người lớn: cân nặng (kg) chia cho bình phương chiều cao (m). Với người châu Á, BMI 18,5–22,9 là bình thường, 23–27,4 là thừa cân, từ 27,5 là béo phì, vì người châu Á gặp bệnh tim mạch, tiểu đường ở mức BMI thấp hơn người châu Âu.
Vòng bụng cũng quan trọng: vòng eo nên nhỏ hơn một nửa chiều cao. BMI chỉ là con số tham khảo; người tập thể hình nhiều cơ có thể có BMI cao mà không thừa mỡ. Nếu băn khoăn, hãy gặp bác sĩ ở trạm y tế trường hoặc phòng khám.
Giữ cân lành mạnh mà không ăn kiêng khắc nghiệt
- Ăn đủ ba bữa, không bỏ bữa sáng; mỗi bữa có rau, một món đạm (trứng, đậu phụ, thịt, cá) và một phần tinh bột vừa phải.
- Khi ăn ngoài, chọn món luộc, hấp, canh, thêm rau; bớt đồ chiên, nước sốt béo.
- Đổi trà sữa, nước ngọt hằng ngày sang nước lọc, trà không đường; nếu thích, giữ trà sữa cho một hai lần mỗi tuần, chọn cỡ nhỏ, ít đường.
- Có sẵn đồ ăn vặt lành mạnh trong phòng: trái cây, sữa chua, ngô, khoai, hạt không muối.
- Vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần ở mức vừa (đi bộ nhanh, đạp xe, cầu lông, bơi) hoặc 75 phút mức mạnh, kèm 2 buổi tập cơ mỗi tuần; đứng dậy đi lại sau mỗi giờ ngồi học.
- Ngủ đều giờ, cất điện thoại một tiếng trước khi ngủ; tránh cà phê, nước tăng lực sau buổi chiều.
- Hạn chế rượu bia. Người dưới 18 tuổi không được uống rượu bia theo luật.
Những cách giảm cân nên tránh
Thuốc, trà, viên giảm cân bán trên mạng có thể chứa chất cấm, thuốc lợi tiểu, thuốc nhuận tràng hay chất kích thích gây hại tim, gan, thận. Nhịn ăn, chỉ uống nước ép hay ăn một món duy nhất thường làm sụt cân nhanh rồi tăng lại, kèm mệt, kém tập trung, rụng tóc, mất kinh.
Nếu ý nghĩ về cân nặng chiếm gần hết ngày của bạn, bạn sợ tăng cân dù không béo, hay ăn mất kiểm soát rồi tìm cách bù lại, đó có thể là rối loạn ăn uống. Bệnh này chữa được; hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý sớm.
Nếu bạn là sinh viên
Tăng vài kg trong năm đầu không có nghĩa là bạn thất bại hay lười. Cuộc sống thay đổi nhiều, và thói quen cần thời gian để ổn định. Bắt đầu bằng một hai việc dễ: bớt một cốc trà sữa mỗi ngày, đi bộ đến lớp, nấu một bữa mỗi tuần với bạn cùng phòng.
Nếu bạn thấy buồn, căng thẳng, mất ngủ kéo dài, hay ăn để quên chuyện gì đó, hãy tìm đến phòng tư vấn tâm lý của trường, bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Tổng đài 111 dành cho trẻ em dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, những nơi trên là chỗ phù hợp hơn; gọi 115 hoặc 113 khi có nguy hiểm trước mắt.
Chăm sóc con tại nhà
- Cân mỗi tuần một lần vào cùng giờ, ghi lại; không cần cân hằng ngày.
- Tính BMI và đo vòng eo đầu năm học để có mốc so sánh.
- Ăn sáng trước khi lên lớp, mang theo chai nước lọc thay vì mua nước ngọt.
- Chọn món có rau khi ăn ngoài; nấu ăn chung với bạn cùng phòng vài bữa mỗi tuần.
- Đi bộ hoặc đạp xe đến lớp nếu được; rủ bạn tham gia câu lạc bộ thể thao của trường.
- Đặt giờ đi ngủ cố định, kể cả mùa thi.
- Bố mẹ có thể gửi đồ ăn lành mạnh, hỏi han con về bữa ăn, giấc ngủ thay vì nhận xét về cân nặng.
Hiểu lầm thường gặp
- Lên đại học ai cũng tăng 6–7 kg, không tránh được.
- Phần lớn sinh viên tăng ít hơn nhiều, và nhiều bạn không tăng. Ăn đủ bữa, bớt đồ uống có đường, vận động và ngủ đủ giúp giữ cân tốt.
- Bỏ bữa tối hoặc nhịn ăn là cách nhanh nhất để giảm cân.
- Nhịn ăn làm bạn đói, ăn bù nhiều hơn vào bữa sau hoặc ăn đêm, lại dễ mệt, kém tập trung. Giảm dần khẩu phần và chọn món lành mạnh bền hơn.
- Thuốc giảm cân, trà giảm cân thảo dược thì an toàn.
- Nhiều sản phẩm bán trên mạng không rõ thành phần, có thể chứa thuốc cấm hoặc chất gây hại tim, gan. Không dùng khi chưa có bác sĩ khám.
- Ăn chay, ăn kiêng tinh bột là chắc chắn gầy.
- Đồ chay chiên, mì, bánh ngọt vẫn nhiều năng lượng. Điều quan trọng là tổng lượng ăn, đủ rau và đạm, không phải bỏ hẳn một nhóm thức ăn.
Bố mẹ hay hỏi
+Sinh viên năm nhất tăng bao nhiêu kg là đáng lo?
Không có con số cố định. Đáng để ý khi BMI vượt 23 với người châu Á, vòng eo lớn hơn nửa chiều cao, hoặc tăng nhanh kèm mệt, sợ lạnh, kinh thưa, mụn và lông mọc nhiều; khi đó nên đi khám.
+Ở ký túc xá không nấu ăn được thì ăn sao cho lành mạnh?
Chọn quán có cơm, canh, rau, món luộc hoặc hấp; mua thêm trái cây, sữa chua, ngô khoai để làm bữa phụ. Bớt mì gói và đồ chiên, chỉ dùng nửa gói gia vị nếu ăn mì.
+Uống trà sữa có làm tăng cân không?
Trà sữa có nhiều đường và chất béo, uống hằng ngày dễ làm tăng cân. Giữ cho một hai lần mỗi tuần, chọn cỡ nhỏ, ít đường, ít topping.
+Thức khuya có làm tăng cân không?
Thức khuya thường kéo theo ăn đêm, uống đồ ngọt và ngủ bù, ít vận động ban ngày. Ngủ đều giờ giúp bạn kiểm soát cân và học tốt hơn.
+Có nên uống thuốc giảm cân không?
Không tự mua thuốc giảm cân. Nếu bạn béo phì hoặc có bệnh kèm theo, bác sĩ sẽ khám và quyết định có cần thuốc hay không.
Nguồn tham khảo
- Overweight and obesity — NHS (Anh)
- Physical activity guidelines for adults aged 19 to 64 — NHS (Anh)
- Calories in alcohol — NHS (Anh)
- Weight gain – unintentional — MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Sinh viên ăn uống đủ chất
Sinh viên ăn đủ chất không cần đắt: mỗi bữa có tinh bột (cơm, bún, bánh mì), một món đạm (trứng, đậu phụ, thịt, cá) và rau, cả ngày thêm trái cây, ăn đủ ba bữa và không bỏ bữa sáng. Hạn chế mì gói, đồ chiên, trà sữa, nước ngọt; muối dưới 5 g mỗi ngày, đường tự do dưới 10% năng lượng. Bạn nữ cần chú ý sắt, bạn ăn chay cần chú ý vitamin B12. Nếu sau khi ăn hoặc uống rượu bia mà khó thở, sưng môi mặt, nôn liên tục, lơ mơ, co giật hay nhìn mờ, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Sinh viên năm nhất khó thích nghi
Năm nhất đại học dồn nhiều thay đổi cùng lúc: xa nhà, ở trọ hoặc ký túc xá với người lạ, tự lo tiền bạc, cách học tín chỉ khác hẳn phổ thông. Nhớ nhà, căng thẳng, lạc lõng trong vài tháng đầu rất thường gặp và thường dịu dần khi con có nếp sinh hoạt và vài người bạn. Nên tìm giúp đỡ khi con không xoay xở nổi, tự cố mà không đỡ, căng thẳng ảnh hưởng đến việc học, hoặc buồn bã, trống rỗng gần như cả ngày từ 2 tuần trở lên: bắt đầu từ phòng tư vấn tâm lý của trường, cố vấn học tập, hoặc bác sĩ. Nếu con nói muốn chết hay tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt.
- Con tự mua thuốc giảm cân
Viên uống, trà, cà phê, kẹo giảm cân bán trên mạng thường không rõ nguồn gốc, và nhiều sản phẩm từng bị phát hiện trộn chất cấm như sibutramin (đã bị rút khỏi thị trường vì làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ), thuốc nhuận tràng, thuốc lợi tiểu. Tuổi teen không nên tự dùng bất kỳ sản phẩm giảm cân nào; thuốc điều trị béo phì chỉ do bác sĩ kê và theo dõi. Bố mẹ bình tĩnh hỏi con, giữ lại vỏ hộp và đưa con đi khám, vì tự mua thuốc giảm cân có thể là dấu hiệu sớm của rối loạn ăn uống. Đi cấp cứu ngay nếu con đau ngực, tim đập rất nhanh hoặc không đều, ngất, co giật, hoặc nói đến chuyện muốn chết.
- Con nhịn ăn để giảm cân
Muốn giảm cân ở tuổi dậy thì là chuyện thường gặp, nhưng khi con bỏ bữa thường xuyên, sợ tăng cân dù đã gầy, ăn lén rồi nôn ra, hoặc tập luyện quá sức, đó có thể là rối loạn ăn uống, một bệnh lý tâm thần nghiêm trọng nhưng điều trị được. Hãy đưa con đi khám sớm, kể cả khi cân nặng của con trông vẫn bình thường. Đi cấp cứu ngay nếu con ngất, tim đập bất thường, đau ngực, nôn ra máu, lả đi không đứng dậy được, hoặc nói đến chuyện muốn chết.
- Sinh viên mất ngủ
Người từ 18 tuổi cần ngủ ít nhất 7 giờ mỗi đêm. Sinh viên hay mất ngủ vì giờ giấc thất thường, thức khuya trước hạn nộp bài, dùng điện thoại trên giường, cà phê, trà sữa buổi tối và lo lắng chuyện học, tiền, các mối quan hệ. Phần lớn đỡ khi dậy cùng giờ mỗi ngày, cất điện thoại trước khi ngủ và bỏ caffeine buổi chiều tối; nếu mất ngủ đã nhiều tuần, ảnh hưởng việc học, hoặc đi kèm buồn bã, lo âu, hãy đi khám. Không tự mua thuốc ngủ. Nếu bạn hoặc con có ý nghĩ muốn chết, hãy gọi 115 hoặc 113 hoặc đến cấp cứu ngay.
- Cách tính BMI cho trẻ
BMI bằng cân nặng (kg) chia cho bình phương chiều cao (m). Với trẻ và học sinh 5–19 tuổi, con số này phải đặt lên biểu đồ BMI theo tuổi và giới của Tổ chức Y tế Thế giới, không dùng mốc 18,5–23 hay 25 của người lớn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, BMI trên đường +1 độ lệch chuẩn là thừa cân, trên +2 là béo phì, dưới −2 là gầy. Trẻ dưới 5 tuổi dùng cân nặng theo chiều cao, nên để bác sĩ hoặc nhân viên y tế đánh giá.
Chủ đề khác