Tiết niệu và sinh dục

Trẻ bị giãn đài bể thận, thận ứ nước: có nguy hiểm không, theo dõi thế nào

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng

Trả lời nhanh

Giãn đài bể thận (thận ứ nước) là khi phần chứa nước tiểu trong thận giãn rộng, thường được phát hiện qua siêu âm thai, gặp ở khoảng 1–2 trong 100 thai kỳ. Đến 8 trên 10 trường hợp là giãn nhẹ, thoáng qua, do em bé tạo nhiều nước tiểu ở cuối thai kỳ, tự hết trước hoặc sau sinh và không cần điều trị. Một số ít do tắc chỗ nối bể thận với niệu quản hoặc nước tiểu trào ngược từ bàng quang lên, cần theo dõi bằng siêu âm và có khi phải mổ. Sau sinh, con cần được siêu âm lại theo hẹn; bé có giãn đài bể thận mà sốt không rõ nguyên nhân cần được khám ngay để thử nước tiểu.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
  • Sau 48 giờ đầu, con hơn 6 giờ không có tã ướt.
  • Bé trai tiểu tia rất yếu, nhỏ giọt, phải rặn, hoặc bụng dưới căng phồng.
  • Con li bì, khó đánh thức, bỏ bú, hoặc nôn tất cả các cữ bú.
  • Đang sốt mà nhiệt độ tụt xuống dưới 36°C, tay chân lạnh, da tái hoặc nổi vân tím.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con sốt từ 38°C ở bất kỳ tuổi nào mà không thấy ho, sổ mũi, tiêu chảy hay lý do rõ ràng: đi khám trong ngày để thử nước tiểu.
  • Con quấy khóc khi đi tiểu, nước tiểu đục, hôi hoặc có máu.
  • Con bú kém, nôn trớ nhiều, chậm tăng cân.
  • Trẻ lớn đau từng cơn ở hông lưng hoặc bụng, có khi kèm nôn, nhất là sau khi uống nhiều nước.
  • Đã đến hoặc quá hẹn siêu âm lại mà con chưa được khám.

Giãn đài bể thận là gì

Nước tiểu do thận tạo ra được gom vào các đài thận và bể thận, rồi chảy theo niệu quản xuống bàng quang. Khi nước tiểu chảy chậm hoặc bị ứ lại, bể thận và có khi cả đài thận giãn rộng ra; bác sĩ gọi là giãn đài bể thận hay thận ứ nước. Bệnh có thể ở một hoặc cả hai bên thận.

Phần lớn trường hợp được phát hiện ở lần siêu âm thai khoảng tuần thứ 20 hoặc ở ba tháng cuối, khi mẹ và bé không có dấu hiệu gì. Bé trai gặp nhiều hơn bé gái. Sau sinh, đa số trẻ cũng không có biểu hiện; bệnh chỉ được biết qua siêu âm.

Vì sao con bị

  • Giãn nhẹ thoáng qua: hay gặp nhất, do em bé tạo nhiều nước tiểu ở cuối thai kỳ. Thường tự hết trong thai kỳ hoặc trong những tháng đầu sau sinh.
  • Hẹp, tắc chỗ nối bể thận với niệu quản: nguyên nhân bệnh lý hay gặp nhất, bé trai nhiều hơn bé gái, hay ở bên trái.
  • Trào ngược bàng quang – niệu quản: nước tiểu chảy ngược từ bàng quang lên thận, làm con dễ bị nhiễm trùng tiểu có sốt.
  • Ít gặp hơn: niệu quản giãn to, nang niệu quản, van niệu đạo sau ở bé trai (tia tiểu yếu, bàng quang căng to), thường làm giãn cả hai bên và cần bác sĩ chuyên khoa theo dõi sát từ khi mới sinh.

Sau sinh cần làm gì

Mang theo kết quả siêu âm thai khi đi sinh và khi đưa con đi khám. Bác sĩ thường hẹn siêu âm thận, bàng quang cho con sau 48 giờ đầu đời, vì trong hai ngày đầu bé tiểu ít nên siêu âm sớm quá có thể làm giãn trông nhẹ hơn thực tế. Nếu giãn cả hai thận, con chỉ có một thận, hoặc mẹ bị thiểu ối, con cần được siêu âm ngay sau sinh.

Bác sĩ đo đường kính bể thận, xem đài thận, niệu quản, độ dày nhu mô thận và bàng quang để phân độ. Không có một con số duy nhất quyết định mọi việc; bác sĩ kết hợp nhiều chỉ số và so sánh các lần siêu âm, tốt nhất làm ở cùng một nơi.

Khi giãn vừa hoặc nặng, con có thể được chụp bàng quang khi đi tiểu để tìm trào ngược, nhất là khi con bị nhiễm trùng tiểu, có niệu quản giãn, bàng quang bất thường hay bé trai giãn hai bên; và chụp xạ hình thận sau khoảng 4–6 tuần tuổi để xem mỗi thận làm việc bao nhiêu phần trăm và nước tiểu thoát ra có tốt không.

Khi nào cần điều trị

Giãn nhẹ thường chỉ cần siêu âm lại theo hẹn cho đến khi hết. Một số trẻ có nguy cơ nhiễm trùng tiểu cao, như giãn nặng hay niệu quản giãn, có thể được bác sĩ kê kháng sinh liều thấp hằng ngày để phòng; có dùng hay không, thuốc gì, bao lâu do bác sĩ quyết định.

Phẫu thuật được cân nhắc khi chức năng thận bên giãn thấp hoặc giảm dần qua các lần chụp, nước tiểu thoát ra kém, giãn tăng dần, hoặc con bị nhiễm trùng tiểu có sốt, đau hông lưng tái lại. Cách mổ hay gặp là tạo hình chỗ nối bể thận – niệu quản. Được theo dõi và mổ đúng lúc, phần lớn trẻ giữ được thận làm việc tốt.

Nhận biết nhiễm trùng tiểu ở bé

Trẻ có giãn đài bể thận dễ bị nhiễm trùng tiểu hơn. Ở trẻ nhỏ, dấu hiệu nhiều khi chỉ là sốt không rõ nguyên nhân, quấy khóc, bú kém, nôn; nước tiểu có thể đục, hôi.

Khi con sốt mà không thấy lý do rõ ràng, đừng chỉ cho hạ sốt rồi chờ. Đưa con đi khám trong ngày, nói với bác sĩ con có giãn đài bể thận, để con được thử nước tiểu và điều trị sớm, tránh để lại sẹo ở thận.

Chăm sóc con tại nhà

  • Giữ đầy đủ giấy tờ siêu âm thai và các lần siêu âm sau sinh trong một tập, mang theo mỗi lần khám.
  • Đưa con siêu âm và tái khám đúng hẹn, kể cả khi con khỏe mạnh, bú tốt.
  • Cho con bú mẹ theo nhu cầu; trẻ dưới 6 tháng bú mẹ hoàn toàn không cần uống thêm nước.
  • Nếu con được kê kháng sinh phòng ngừa, cho uống đúng giờ mỗi ngày, không tự ngừng hay tự đổi thuốc.
  • Thay tã thường xuyên; với bé gái, lau vùng kín từ trước ra sau. Không kéo tuột bao quy đầu của bé trai.
  • Đo nhiệt độ khi con quấy, bú kém, nóng người; con sốt không rõ lý do thì đi khám để thử nước tiểu.
  • Khi con lớn hơn, chữa táo bón và nhắc con đi tiểu đều, không nhịn lâu.

Hiểu lầm thường gặp

Siêu âm thai thấy giãn đài bể thận là thận của con bị hỏng.
Phần lớn trường hợp là giãn nhẹ, tự hết và thận vẫn làm việc bình thường. Chỉ một số ít cần theo dõi sát hoặc mổ.
Con giãn đài bể thận phải cho uống thật nhiều nước cho thận thông.
Trẻ dưới 6 tháng chỉ cần bú mẹ theo nhu cầu; cho uống thêm nước làm con bú ít đi. Uống nhiều không làm hết chỗ tắc.
Cho con uống thuốc lá, thuốc bổ thận là hết giãn.
Không có thuốc nào làm bể thận hết giãn. Phần lớn tự hết theo thời gian; khi có tắc thật, cách chữa là phẫu thuật.
Siêu âm sau sinh thấy bình thường rồi thì không cần khám lại.
Siêu âm trong vài ngày đầu có thể làm giãn trông nhẹ hơn thực tế. Hãy làm theo lịch hẹn của bác sĩ cho đến khi bác sĩ nói không cần theo dõi nữa.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ bị giãn đài bể thận có tự hết không?

Phần lớn giãn nhẹ tự hết, trong thai kỳ hoặc trong những tháng, năm đầu sau sinh. Con cần siêu âm lại theo hẹn để bác sĩ chắc chắn.

+Giãn đài bể thận vài milimét có nguy hiểm không?

Giãn vài milimét thường là mức nhẹ và hay tự hết. Bác sĩ đánh giá dựa trên nhiều chỉ số cùng lúc và so sánh qua các lần siêu âm, vì vậy hãy hỏi bác sĩ về con số cụ thể của con.

+Bé bị giãn đài bể thận có phải uống kháng sinh không?

Không phải bé nào cũng cần. Bác sĩ chỉ kê kháng sinh phòng ngừa cho một số trẻ có nguy cơ nhiễm trùng tiểu cao; nếu được kê, cho uống đều đặn và không tự ngừng.

+Khi nào trẻ giãn đài bể thận phải mổ?

Khi thận bên giãn làm việc kém hoặc giảm dần, nước tiểu thoát ra kém, giãn tăng dần, hoặc con bị nhiễm trùng tiểu có sốt, đau lưng tái lại. Bác sĩ tiết niệu nhi sẽ quyết định dựa trên siêu âm và xạ hình thận.

+Mẹ siêu âm thấy con giãn đài bể thận có cần sinh mổ không?

Giãn đài bể thận thường không phải lý do để sinh mổ hay sinh sớm. Hãy trao đổi với bác sĩ sản và báo kết quả cho bác sĩ nhi để hẹn siêu âm cho con sau sinh.

Nguồn tham khảo

  1. Hydronephrosis — NHS (Anh)
  2. Bilateral hydronephrosis — Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus)
  3. Urinary tract infections (UTIs) — NHS (Anh)
  4. Detecting Urinary Tract Infections — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Nhiễm trùng đường tiểu

    Nhiễm trùng đường tiểu là bệnh nhiễm khuẩn hay gặp ở trẻ, nhất là bé gái. Trẻ lớn thường tiểu buốt, tiểu nhiều lần, đau bụng dưới, đái dầm trở lại; trẻ dưới 2 tuổi nhiều khi chỉ sốt mà không có dấu hiệu gì khác, nên trẻ nhỏ sốt không rõ nguyên nhân cần được khám và thử nước tiểu sớm. Bệnh cần kháng sinh do bác sĩ kê để tránh tổn thương thận. Trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C, hoặc trẻ sốt cao kèm rét run, nôn, đau hông lưng, li bì thì đưa đi cấp cứu ngay.

  • Trẻ dưới 3 tháng bị sốt

    Trẻ dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên cần được bác sĩ khám ngay, kể cả khi con vẫn bú, vẫn ngoan. Ở tuổi này, nhiễm trùng nặng như nhiễm trùng huyết, viêm màng não, nhiễm trùng đường tiểu có thể chỉ biểu hiện bằng sốt. Đừng tự cho con uống thuốc hạ sốt rồi chờ; nới bớt quần áo, đo lại ở nách bằng nhiệt kế điện tử và đưa con đến cơ sở y tế có khám nhi. Nhiệt độ dưới 36°C, bú kém, li bì hay thở nhanh cũng là lý do đi ngay.

  • Trẻ sơ sinh đi tiểu ít, tã có vệt đỏ cam

    Trong 48 giờ đầu, trẻ sơ sinh thường chỉ có 2–3 tã ướt vì mẹ còn ít sữa non; từ ngày thứ 5, con nên có ít nhất 6 tã ướt nặng mỗi 24 giờ, nước tiểu trong hoặc vàng nhạt. Vệt hồng, đỏ cam hay đỏ gạch trên tã trong vài ngày đầu thường là nước tiểu cô đặc, chưa đáng lo, nhưng nếu vẫn còn sau những ngày đầu thì con có thể chưa bú đủ và cần được khám. Sau 48 giờ đầu, nếu con hơn 6 giờ không có tã ướt, hoặc đi tiểu ít kèm bú yếu, li bì, môi khô, thóp lõm, hãy đưa con đi khám ngay.

  • Nước tiểu của trẻ đục, có mùi

    Nước tiểu vàng sẫm, khai nồng hoặc hơi đục thường chỉ là con uống ít nước, nhất là buổi sáng hay ngày nắng nóng; uống thêm nước, màu và mùi sẽ nhạt đi trong ngày. Nước tiểu đục và hôi kèm sốt, tiểu buốt, quấy khóc khi tiểu, hay đái dầm trở lại có thể là nhiễm trùng đường tiểu, cần thử nước tiểu. Trẻ dưới 2 tuổi nhiễm trùng tiểu nhiều khi chỉ có sốt. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con dưới 3 tháng sốt từ 38°C, li bì, bỏ bú, hơn 6 giờ không đi tiểu, hoặc sốt cao rét run kèm nôn, đau hông lưng.

  • Trẻ dưới 6 tháng uống nước

    Trẻ dưới 6 tháng bú mẹ hoàn toàn không cần uống thêm nước, kể cả khi trời nóng: sữa mẹ có hơn 80% là nước, con khát thì cho bú nhiều hơn. Trẻ bú sữa công thức chỉ cần sữa pha đúng tỷ lệ; riêng khi trời nóng có thể cho thêm vài ngụm nước đun sôi để nguội ngoài các cữ sữa. Cho uống nước lọc, nước đường, nước cam thảo hay nước rau làm con bú ít sữa đi và dễ nhiễm khuẩn. Con tiêu chảy, nôn thì uống oresol theo hướng dẫn của bác sĩ; con hơn 6 giờ không có tã ướt, li bì hay bỏ bú thì đưa đi khám ngay.

  • Con bị sốt

    Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.

Chủ đề khác