Thần kinh, xương khớp

Não úng thủy ở trẻ: dấu hiệu, điều trị và khi nào phải đi cấp cứu

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng

Trả lời nhanh

Não úng thủy là khi dịch não tủy ứ lại trong não, làm tăng áp lực đè lên não. Ở trẻ nhỏ, dấu hiệu hay gặp là đầu to nhanh hơn bình thường, thóp phồng căng, da đầu mỏng bóng nổi rõ tĩnh mạch, hai mắt hay nhìn xuống dưới, kèm bú kém, nôn, quấy hoặc li bì. Bệnh được điều trị bằng phẫu thuật, thường là đặt van dẫn lưu dịch não tủy hoặc nội soi mở thông não thất. Trẻ đã đặt van mà đau đầu, nôn, li bì, thóp phồng, co giật, hay sốt kèm đỏ dọc đường van thì phải đi cấp cứu ngay vì van có thể bị tắc hoặc nhiễm trùng.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Thóp phồng căng cả khi con nằm yên, đầu to lên nhanh, da đầu căng bóng, hai mắt luôn nhìn xuống dưới.
  • Con nôn nhiều lần, li bì khó đánh thức, khóc thét the thé, hoặc bỏ bú.
  • Con co giật.
  • Con đã đặt van mà đau đầu, nôn, buồn ngủ bất thường, lú lẫn, nhìn mờ hoặc nhìn đôi, đi loạng choạng: van có thể bị tắc.
  • Con đã đặt van mà sốt, đỏ hoặc đau dọc đường van, cổ cứng, đau bụng, quấy hoặc li bì; hoặc vết mổ rỉ dịch.
  • Con dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Vòng đầu trên +2 độ lệch chuẩn, hoặc giữa hai lần đo tăng vượt hẳn lên các đường cao hơn trên biểu đồ tăng trưởng.
  • Siêu âm thai báo giãn não thất: hẹn khám nhi hoặc thần kinh nhi sớm sau sinh để theo dõi.
  • Con chậm phát triển vận động, mắt lác, ít nhìn theo đồ vật, hoặc chân hay cứng, co giật nhẹ.
  • Trẻ lớn hay đau đầu, nôn vào buổi sáng, đỡ hơn khi ngồi dậy một lúc: đi khám trong ngày.
  • Con đã đặt van mà quấy, mệt, đau đầu nhẹ khác thường dù chưa có dấu hiệu nặng: gọi cho bác sĩ phẫu thuật thần kinh trong ngày.

Não úng thủy là gì

Não và tủy sống được bao quanh bởi dịch não tủy. Dịch này bảo vệ não, mang chất dinh dưỡng đến và mang chất thải đi. Mỗi ngày não tạo ra dịch mới, còn dịch cũ được hấp thu vào máu. Khi đường lưu thông bị tắc, dịch không được hấp thu, hoặc được tạo ra quá nhiều, dịch ứ lại và đè lên não.

Não úng thủy có thể có từ khi sinh (bẩm sinh) hoặc xuất hiện sau sinh (mắc phải). Nếu không điều trị, áp lực tăng làm tổn thương não và có thể gây tử vong, nên đây là bệnh cần được bác sĩ phẫu thuật thần kinh xử trí sớm.

Vì sao trẻ bị

  • Bẩm sinh: hay đi kèm tật nứt đốt sống (cột sống không đóng kín lúc thai phát triển); một số bất thường di truyền; mẹ nhiễm một số virus khi mang thai như rubella.
  • Sau sinh: chảy máu trong não ở trẻ sinh non; viêm màng não, viêm não; u ở não hoặc tủy sống; chấn thương đầu.
  • Một số trường hợp không tìm được nguyên nhân rõ.

Dấu hiệu theo tuổi

Ở trẻ sơ sinh và trẻ còn thóp: đầu to bất thường hoặc to lên nhanh qua các lần đo, thóp trước phồng căng, các đường khớp sọ giãn rộng, da đầu mỏng bóng nổi rõ tĩnh mạch, hai mắt nhìn xuống dưới để lộ lòng trắng phía trên (dấu hiệu mặt trời lặn). Con có thể bú kém, nôn, quấy, ngủ li bì, co giật, chân cứng.

Ở trẻ lớn đã kín thóp, đầu không to ra được nữa nên dấu hiệu chủ yếu là đau đầu, thường nặng hơn buổi sáng, buồn nôn, nôn, buồn ngủ, nhìn mờ hoặc nhìn đôi, đi lại khó, thay đổi tính tình, học sút, có khi tiểu không tự chủ.

Chẩn đoán và điều trị

Bác sĩ đo vòng đầu nhiều lần và so trên biểu đồ tăng trưởng, khám thóp, mắt và thần kinh. Với trẻ còn thóp, siêu âm qua thóp là cách đơn giản để xem não thất; chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ cho hình ảnh rõ hơn. Đôi khi não úng thủy được phát hiện từ khi siêu âm thai.

Cách điều trị hay dùng nhất là đặt van dẫn lưu: một ống nhỏ mềm đặt trong não thất, chạy dưới da xuống bụng để dịch thừa được hấp thu ở đó. Van nằm dưới da đầu, sờ thấy như một cục nhỏ. Một số trẻ có thể được nội soi mở thông sàn não thất ba, tạo một lỗ nhỏ cho dịch thoát ra mà không cần đặt van. Bác sĩ phẫu thuật thần kinh chọn cách phù hợp với từng bé.

Sống với van dẫn lưu

Phần lớn trẻ cần van suốt đời. Van có thể bị tắc, nhiễm trùng hoặc trở nên ngắn khi con lớn, khi đó cần mổ sửa hoặc thay. Nhiễm trùng hay gặp nhất trong vài tháng đầu sau mổ; tắc van có thể xảy ra bất cứ lúc nào, kể cả nhiều năm sau. Lỗ thông sau nội soi cũng có thể bị bít lại.

Trẻ não úng thủy cần được khám định kỳ về phát triển, thị lực, học tập và co giật. Nhiều trẻ đi học và sinh hoạt gần như bình thường; một số cần hỗ trợ thêm ở trường. Hãy dặn cô giáo và người trông con về những dấu hiệu tắc van cần gọi cấp cứu.

Phòng ngừa từ trước khi mang thai

  • Mẹ uống axit folic từ trước khi có thai và trong những tháng đầu thai kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ, giúp giảm nguy cơ tật nứt đốt sống.
  • Tiêm vắc xin sởi – rubella trước khi mang thai nếu chưa tiêm; khám thai và siêu âm thai đúng lịch.
  • Cho con tiêm chủng đủ theo lịch, gồm các vắc xin phòng những vi khuẩn gây viêm màng não.

Chăm sóc con tại nhà

  • Giữ một tờ tóm tắt bệnh: loại van hay cách mổ, ngày mổ, nơi mổ, số điện thoại của nhóm phẫu thuật thần kinh; mang theo mỗi khi đi khám, đi cấp cứu.
  • Học thuộc các dấu hiệu tắc van và nhiễm trùng van, dán ở nhà, dặn ông bà, người trông và cô giáo.
  • Đo vòng đầu cho con theo lịch hẹn và mang sổ theo dõi khi đi khám.
  • Không tự ấn, bơm hay nắn vào van dưới da đầu, trừ khi bác sĩ đã hướng dẫn cụ thể.
  • Sau mổ giữ vết mổ khô sạch, theo dõi đỏ, sưng, rỉ dịch; tái khám đúng hẹn.
  • Trước khi con chụp cộng hưởng từ hay làm bất kỳ thủ thuật nào, báo cho bác sĩ con đang có van dẫn lưu.

Hiểu lầm thường gặp

Đầu to là con thông minh, bụ bẫm, không sao.
Phần lớn trẻ đầu hơi to là bình thường, nhưng đầu to lên nhanh qua các lần đo, nhất là kèm thóp phồng, nôn, mắt nhìn xuống, cần được khám ngay.
Đắp lá, chườm hay xoa đầu sẽ làm xẹp thóp.
Không có cách nào ở nhà làm giảm dịch trong não. Thóp phồng căng là lý do đi cấp cứu, không nên chờ.
Đặt van rồi là khỏi hẳn, không cần theo dõi.
Van có thể bị tắc hoặc nhiễm trùng bất cứ lúc nào. Con cần khám định kỳ và cả nhà cần biết các dấu hiệu tắc van.

Bố mẹ hay hỏi

+Não úng thủy có chữa khỏi được không?

Phẫu thuật giúp giảm áp lực trong não và bảo vệ não, nhưng phần lớn trẻ cần van suốt đời và cần theo dõi lâu dài. Kết quả phụ thuộc nhiều vào nguyên nhân và mức độ tổn thương não trước khi điều trị.

+Van dẫn lưu có phải thay không?

Có thể. Van có thể bị tắc, nhiễm trùng hoặc trở nên ngắn khi con lớn, khi đó bác sĩ sẽ mổ sửa hoặc thay.

+Siêu âm thai thấy giãn não thất có phải là não úng thủy không?

Chưa chắc. Có trường hợp giãn nhẹ và không tiến triển. Bác sĩ sản và nhi sẽ theo dõi qua các lần siêu âm và khám con sau sinh.

+Con có van dẫn lưu có đi học, chơi thể thao được không?

Phần lớn trẻ đi học bình thường và tham gia nhiều hoạt động. Hỏi bác sĩ phẫu thuật thần kinh những môn nên tránh, và luôn đội mũ bảo hiểm khi đi xe.

+Con có van đau đầu thì làm sao?

Đau đầu kèm nôn, buồn ngủ, nhìn mờ hay đi loạng choạng có thể là tắc van, cần đi cấp cứu ngay. Đau đầu nhẹ khác thường cũng nên gọi cho bác sĩ trong ngày.

Nguồn tham khảo

  1. Hydrocephalus — NHS (Anh)
  2. Hydrocephalus: complications — NHS (Anh)
  3. Hydrocephalus — MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ)
  4. Spina bifida — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Vòng đầu to hoặc nhỏ bất thường

    Việt Nam dùng chuẩn tăng trưởng của Tổ chức Y tế Thế giới cho cả vòng đầu. Lúc mới sinh, vòng đầu trung bình khoảng 34,5 cm ở bé trai và 33,9 cm ở bé gái; nằm trong khoảng từ −2 đến +2 độ lệch chuẩn là bình thường, và điều quan trọng hơn một lần đo là đầu con lớn đều theo đường của mình. Nên đưa con đi khám khi vòng đầu dưới −2 hoặc trên +2, hay tăng vọt hoặc chững lại so với các lần đo trước. Đi cấp cứu ngay nếu đầu to nhanh kèm thóp phồng căng, nôn, bú kém, li bì, mắt nhìn xuống dưới hoặc co giật.

  • Thóp của trẻ

    Thóp là chỗ mềm trên đầu trẻ, nơi các xương sọ chưa liền. Thóp sau thường đóng khi con khoảng 1–2 tháng, thóp trước đóng trong khoảng 7 đến 19 tháng tuổi. Bình thường thóp phẳng hoặc hơi lõm nhẹ, có thể đập phập phồng theo nhịp tim, và phồng lên một chút khi con khóc. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu thóp phồng căng cả khi con nằm yên hoặc được bế thẳng, nhất là kèm sốt, nôn, li bì, co giật; hoặc thóp lõm sâu kèm môi khô, ít tã ướt.

  • Viêm màng não

    Viêm màng não là tình trạng nhiễm trùng lớp màng bọc não và tủy sống, do virus hoặc vi khuẩn. Dấu hiệu hay gặp là sốt, đau đầu dữ dội, nôn, cổ cứng, sợ ánh sáng, li bì khó đánh thức; trẻ nhỏ thường chỉ bỏ bú, quấy khóc thét, thóp phồng hoặc mềm nhũn. Nếu con có những dấu hiệu này, hoặc nổi chấm đỏ tím không mất màu khi ấn cốc thủy tinh lên, gọi 115 hoặc 113 hay đưa con đi cấp cứu ngay, không chờ đủ mọi triệu chứng. Viêm màng não do vi khuẩn có thể nặng lên trong vài giờ.

  • Chăm sóc trẻ sinh non tại nhà

    Trẻ sinh non (sinh trước 37 tuần) về nhà cần được giữ ấm, ôm da kề da càng nhiều giờ càng tốt, bú mẹ thường xuyên hơn trẻ đủ tháng, ngủ ngửa trong cũi hoặc nôi riêng, và đi tái khám đúng hẹn, kể cả khám mắt và nghe. Phát triển của con được tính theo tuổi hiệu chỉnh đến khoảng 2 tuổi. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con có lúc ngừng thở, tím tái, li bì, bỏ bú, sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C dù đã ủ ấm.

  • Trẻ chậm phát triển vận động

    Phần lớn trẻ giữ đầu vững lúc khoảng 4 tháng, lẫy lúc 6 tháng, ngồi không cần đỡ lúc 9 tháng, đứng vịn lúc 12 tháng và tự đi trước 18 tháng; có trẻ sớm hơn hoặc muộn hơn vài tuần mà vẫn bình thường. Nên đưa con đi khám sớm nếu con chậm rõ so với các mốc này, người mềm oặt hoặc cứng đờ, một bên người cử động kém hơn, hoặc mất kỹ năng đã có. Phát hiện sớm và tập vật lý trị liệu sớm giúp con tiến bộ tốt hơn nhiều so với chờ đợi.

  • Trẻ bị động kinh

    Động kinh là bệnh của não khiến con lên những cơn co giật lặp lại khi không sốt; cơn có thể là giật cả người, ngã, hoặc chỉ ngẩn người vài giây. Phần lớn trẻ kiểm soát được cơn nhờ uống thuốc đều theo đơn, và khoảng hai phần ba trẻ hết cơn khi đến tuổi thiếu niên. Khi con lên cơn: đặt con nằm nghiêng ở chỗ an toàn, không cho gì vào miệng, không ghì giữ và bấm giờ. Gọi 115 hoặc 113 nếu cơn kéo dài quá 5 phút (hoặc lâu hơn mức bác sĩ đã dặn), con không tỉnh lại giữa các cơn, khó thở, tím tái, hoặc đây là lần đầu con co giật.

Chủ đề khác