Nứt đốt sống bẩm sinh và lúm đồng tiền ở xương cùng: khi nào cần lo
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng
Trả lời nhanh
Nứt đốt sống là khi cột sống của thai nhi không khép kín hoàn toàn. Dạng kín (nứt đốt sống ẩn) rất hay gặp, có da che phủ và phần lớn không gây triệu chứng gì; dạng hở thường được phát hiện khi siêu âm thai và cần phẫu thuật sau sinh. Một lúm nhỏ ngay trên khe mông, đáy nhìn thấy, không kèm dấu hiệu gì khác thường vô hại; lúm nằm cao hơn khe mông, hoặc kèm túm lông, cục mỡ, mẩu da thừa, vết bớt ở giữa lưng thì cần cho con khám sớm, tốt nhất trước 8 tuần tuổi để siêu âm. Uống axit folic 400 microgam mỗi ngày từ trước khi mang thai đến hết 12 tuần đầu giúp giảm nguy cơ nứt đốt sống.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Trẻ sơ sinh có khối phồng, túi dịch hoặc chỗ hở trên lưng, nhất là khi rỉ dịch: che bằng gạc sạch ẩm, không ấn, không bôi gì và đưa con đến bệnh viện ngay.
- Con dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên, nhất là khi lúm ở lưng rỉ dịch, sưng đỏ.
- Con li bì, bỏ bú, nôn nhiều, thóp phồng căng, hoặc co giật.
- Con đột ngột yếu hoặc không cử động được chân, hoặc bí tiểu.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Lúm ở lưng nằm cao hơn khe mông (cách hậu môn hơn khoảng 2,5 cm), to, sâu, hoặc không nằm ở đường giữa.
- Ở giữa lưng có túm lông, cục mỡ mềm dưới da, mẩu da thừa, vết bớt đỏ hay tím, vết lõm, hoặc có nhiều lúm.
- Lúm ở lưng có mủ, rỉ dịch hoặc sưng đỏ xung quanh.
- Con ít cử động một chân, hai bàn chân hình dạng khác nhau, bàn chân vẹo, hoặc tiểu rỉ liên tục, tia tiểu yếu.
- Trẻ lớn hơn đã biết đi vệ sinh lại đái dầm, són tiểu, táo bón nặng, đi lại yếu dần hay đau lưng, chân mà không rõ lý do.
Nứt đốt sống là gì
Trong những tuần đầu của thai kỳ, ống thần kinh khép lại để thành tủy sống và não. Khi một đoạn ống không khép kín, các đốt sống ở đó để lại khe hở: đó là nứt đốt sống. Đoạn hay gặp nhất là thắt lưng và xương cùng.
Có hai nhóm chính. Nứt đốt sống kín có da che phủ; dạng nhẹ nhất là nứt đốt sống ẩn, chỉ có một khe nhỏ ở xương mà tủy sống bình thường. Nứt đốt sống hở là khi tủy sống và màng tủy lộ ra hoặc phồng thành túi trên lưng, gây yếu liệt chân, rối loạn tiểu tiện, đại tiện và thường kèm não úng thủy.
Nứt đốt sống ẩn: hay gặp và thường vô hại
Nhiều người có nứt đốt sống ẩn mà không biết, chỉ tình cờ thấy khi chụp X-quang lưng vì lý do khác. Phần lớn không có triệu chứng và không cần điều trị gì.
Một số ít trẻ có kèm bất thường bên dưới như tủy sống bị bám dính, kéo căng (hội chứng tủy bám thấp) hoặc khối mỡ trong ống sống. Những trẻ này có thể dần dần đau lưng, yếu chân, bàn chân biến dạng, đái dầm, són tiểu hay táo bón khi lớn. Dấu hiệu trên da ở giữa lưng là manh mối giúp bác sĩ phát hiện sớm.
Lúm đồng tiền ở lưng em bé: phân biệt lúm đơn giản và lúm cần khám
- Lúm đơn giản: nhỏ, nằm ngay trên hoặc trong khe mông, gần hậu môn, ở đường giữa, nhìn thấy đáy, da xung quanh bình thường. Loại này rất hay gặp và thường không cần chụp chiếu gì.
- Lúm cần cho con khám: nằm cao hơn khe mông, cách hậu môn hơn khoảng 2,5 cm; hoặc đi kèm túm lông, cục mỡ, mẩu da thừa, vết bớt mạch máu, vết lõm hay nhiều lúm; hoặc trẻ có cử động chân, đi tiểu, đi ngoài bất thường.
- Không chắc thì hỏi bác sĩ khi khám sau sinh hoặc khám định kỳ. Bác sĩ có thể cho siêu âm cột sống, nên làm trước khoảng 8 tuần tuổi khi xương còn mềm, siêu âm còn nhìn rõ; sau đó thường phải chụp cộng hưởng từ.
Bác sĩ chẩn đoán và điều trị thế nào
Nứt đốt sống hở thường được phát hiện khi siêu âm hình thái thai khoảng tuần 18–22. Gia đình được tư vấn trước sinh, và em bé thường được phẫu thuật đóng chỗ hở trong vài ngày đầu sau sinh, sau đó theo dõi lâu dài với bác sĩ phẫu thuật thần kinh, tiết niệu, chỉnh hình và phục hồi chức năng.
Dạng kín thường không thấy trên siêu âm thai. Với trẻ có lúm hay dấu hiệu trên da đáng ngờ, bác sĩ khám thần kinh, siêu âm hoặc chụp cộng hưởng từ cột sống. Nếu có tủy bám thấp gây triệu chứng, bác sĩ phẫu thuật thần kinh có thể mổ để giải phóng tủy; quyết định mổ và thời điểm mổ do bác sĩ chuyên khoa đưa ra.
Phòng nứt đốt sống từ trước khi mang thai
- Uống axit folic 400 microgam mỗi ngày, lý tưởng từ khoảng 3 tháng trước khi có thai, hoặc ngay khi biết có thai, đến hết 12 tuần đầu. Uống tiếp sau 12 tuần cũng không hại cho em bé.
- Mẹ hoặc bố từng có con, bản thân hay người thân bị dị tật ống thần kinh, mẹ bị tiểu đường, bệnh máu như thalassemia, hoặc đang dùng thuốc chống động kinh: hỏi bác sĩ trước khi có thai vì có thể cần liều axit folic cao hơn theo đơn.
- Mẹ đang dùng thuốc chống động kinh như valproat muốn có thai: không tự ngừng thuốc, hãy gặp bác sĩ để được tư vấn đổi thuốc trước khi mang thai.
- Ăn nhiều rau lá xanh đậm, đậu đỗ, ngũ cốc; nhưng chỉ ăn uống thì thường không đủ, vẫn cần viên axit folic.
- Khám thai đúng lịch, nhất là siêu âm hình thái thai giữa thai kỳ.
Chăm sóc con tại nhà
- Khi tắm cho con, nhìn dọc giữa lưng xuống khe mông; nếu thấy lúm, túm lông, cục mỡ hay vết bớt, chụp ảnh và hỏi bác sĩ ở lần khám gần nhất, tốt nhất trước khi con 8 tuần tuổi.
- Giữ sạch, khô vùng lúm ở khe mông khi thay tã; không chọc, nặn hay bôi thuốc vào lúm.
- Để ý con có đạp đều hai chân không, có tã ướt đều trong ngày không, tia tiểu có mạnh không.
- Mang theo kết quả siêu âm thai và giấy ra viện khi đi khám để bác sĩ đối chiếu.
- Nếu gia đình định sinh thêm con, mẹ bắt đầu uống axit folic từ trước khi có thai.
Hiểu lầm thường gặp
- Lúm đồng tiền ở mông em bé nghĩa là con bị nứt đốt sống.
- Phần lớn lúm nhỏ, gần hậu môn, nhìn thấy đáy là vô hại. Chỉ những lúm nằm cao, to, sâu hoặc kèm dấu hiệu khác trên da mới cần chụp chiếu.
- Chụp X-quang thấy nứt đốt sống ẩn là phải mổ.
- Nứt đốt sống ẩn đơn thuần không có triệu chứng thì không cần mổ. Bác sĩ chỉ can thiệp khi có bất thường tủy sống gây triệu chứng.
- Ăn nhiều rau là đủ axit folic, không cần uống thêm.
- Thức ăn thường không cung cấp đủ trong giai đoạn cần nhất. Viên axit folic 400 microgam mỗi ngày từ trước khi có thai là cách phòng được khuyến cáo.
- Biết có thai rồi mới uống axit folic vẫn kịp như nhau.
- Ống thần kinh khép lại rất sớm, thường trước khi mẹ biết mình có thai. Uống từ trước khi mang thai bảo vệ tốt nhất; nếu chưa uống thì bắt đầu ngay khi biết có thai.
Bố mẹ hay hỏi
+Lúm ở xương cùng của bé có tự hết không?
Lúm thường không mất đi nhưng ít rõ hơn khi con lớn. Lúm đơn giản không cần xử trí gì; lúm có dấu hiệu đáng ngờ cần siêu âm sớm, không chờ xem có hết không.
+Nứt đốt sống ẩn có ảnh hưởng gì khi con lớn không?
Phần lớn không. Một số ít trẻ có tủy bám thấp kèm theo có thể đái dầm, són tiểu, yếu chân, đau lưng khi lớn; khi đó cần khám chuyên khoa.
+Siêu âm thai có phát hiện được nứt đốt sống không?
Siêu âm hình thái giữa thai kỳ thường phát hiện được dạng hở. Dạng kín, nhất là nứt đốt sống ẩn, thường không thấy khi siêu âm thai.
+Uống axit folic bao nhiêu là đủ?
Liều thường dùng là 400 microgam mỗi ngày từ trước khi có thai đến hết 12 tuần đầu. Người có nguy cơ cao cần liều cao hơn do bác sĩ kê.
+Bé có lúm ở lưng có được bế, mặc tã bình thường không?
Được. Chỉ cần giữ vùng đó sạch, khô và cho con khám nếu lúm có dấu hiệu cần khám hoặc rỉ dịch, sưng đỏ.
Nguồn tham khảo
- Spina bifida — NHS (Anh)
- Pregnancy vitamins and supplements — NHS (Anh)
- Sacral dimples: advice for referrers — NHS Scotland (Royal Hospital for Children Glasgow)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Lịch khám trẻ sơ sinh
Ngoài lần khám trước khi ra viện, trẻ sơ sinh nên được khám lại trong vòng 2–3 ngày sau khi ra viện (nhất là khi ra viện trước 72 giờ tuổi), rồi khoảng 1–2 tuần, 1 tháng và 6 tuần tuổi; sau đó khám theo các mốc tiêm chủng và lúc 6, 9, 12, 18, 24 tháng. Lịch cụ thể theo hẹn của nơi sinh và trạm y tế. Không chờ đến lịch hẹn nếu con dưới 3 tháng mà sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C, bú kém hay bỏ bú, li bì, thở nhanh, tím tái, co giật, hoặc vàng da lan xuống lòng bàn tay, bàn chân: đưa con đi cấp cứu ngay.
- Loạn sản khớp háng ở trẻ
Loạn sản khớp háng (còn gọi là trật khớp háng bẩm sinh) là khi chỏm xương đùi nằm lỏng trong ổ khớp và dễ trượt ra ngoài. Bệnh thường không đau nên bố mẹ khó tự nhận ra; bé được bác sĩ khám háng sau sinh và ở các lần khám định kỳ, bé có nguy cơ cao như sinh ngôi mông hay nhà có người bị nên được siêu âm háng. Phát hiện sớm thì đeo đai mềm vài tháng thường cho kết quả tốt; phát hiện muộn sau khi biết đi thì điều trị phức tạp hơn. Nếu quấn con, chỉ quấn phần thân để hông và chân con co, dạng tự do.
- Trẻ đái dầm
Đái dầm ban đêm là bình thường ở trẻ dưới 5 tuổi và vẫn gặp ở khoảng 15 trong 100 trẻ 5–7 tuổi; đến 15 tuổi chỉ còn chưa tới 1 trong 100 trẻ, vì phần lớn tự khô đêm khi lớn. Nguyên nhân thường là cơ thể tiết nhiều nước tiểu về đêm, bàng quang nhỏ, ngủ sâu khó tỉnh, và hay có tính gia đình, không phải do con lười hay hư. Con nên đi khám khi đã khô đêm 6 tháng rồi đái dầm lại, đái dầm kèm són tiểu ban ngày, tiểu buốt, táo bón, ngáy to, hoặc khi con từ 5 tuổi trở lên và con hay bố mẹ muốn điều trị. Nếu con đột nhiên khát nhiều, đi tiểu nhiều, sụt cân kèm nôn, thở nhanh sâu, li bì, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Trẻ bị táo bón
Trẻ bị táo bón khi đi ngoài ít hơn 3 lần một tuần, phân cứng, to, khó đi hoặc đau khi đi. Phần lớn táo bón ở trẻ không do bệnh, mà do uống ít nước, ăn ít rau quả, hoặc con nhịn đi vệ sinh vì sợ đau, và cải thiện khi điều chỉnh ăn uống, thói quen đi vệ sinh. Cần đưa con đi khám ngay nếu con nôn ra dịch xanh, bụng chướng căng, đau bụng dữ dội, hoặc trẻ sơ sinh táo bón ngay từ những ngày đầu sau sinh.
- Trẻ chậm biết đi
Nhiều bé chập chững những bước đầu tiên quanh sinh nhật 1 tuổi, và đa số trẻ tự đi được trong khoảng 12–15 tháng; có bé đi sớm hơn hoặc muộn hơn vài tháng mà vẫn bình thường. Nên đưa con đi khám nếu đến 18 tháng con chưa tự đi, nếu con mất kỹ năng đã có, đi khập khiễng, chỉ đi kiễng gót, hay một bên chân cử động kém. Xe tập đi không giúp con biết đi sớm hơn.
- Bàn chân khoèo bẩm sinh
Bàn chân khoèo bẩm sinh là khi một hoặc cả hai bàn chân của bé vặn vào trong và chúc xuống, cứng, không đưa về vị trí bình thường được. Tật này không tự hết nhưng điều trị rất hiệu quả nếu bắt đầu sớm, thường trong vài tuần đầu sau sinh, bằng phương pháp Ponseti: nắn và bó bột thay mỗi tuần, một thủ thuật nhỏ ở gân gót, rồi đeo nẹp giày nối thanh ngang trong vài năm. Với điều trị đúng và đeo nẹp đủ giờ, phần lớn trẻ đi, chạy và chơi thể thao như các bạn.
Chủ đề khác