Phòng HIV cho người trẻ: bao cao su, PrEP, PEP trong 72 giờ
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
THPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi
Trả lời nhanh
HIV lây chủ yếu qua quan hệ tình dục đường âm đạo, hậu môn hay miệng không dùng bao cao su và qua dùng chung kim tiêm; không lây qua ôm, hôn, ăn uống chung hay dùng chung nhà vệ sinh. Cách phòng chính là bao cao su mọi lần, không dùng chung kim tiêm, và với người có nguy cơ cao là PrEP: thuốc uống trước khi phơi nhiễm, có hiệu quả khoảng 99% khi dùng đúng, hiện có tại nhiều cơ sở y tế ở Việt Nam. Nếu vừa có nguy cơ, như quan hệ không được bảo vệ, bao cao su rách hoặc bị xâm hại, hãy đến cơ sở y tế ngay: thuốc dự phòng sau phơi nhiễm (PEP) nên bắt đầu trong 24 giờ và không muộn hơn 72 giờ.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Vừa quan hệ không dùng bao cao su với người có thể nhiễm HIV, bao cao su rách hoặc tuột, hoặc dùng chung kim tiêm: đến cơ sở y tế ngay, PEP càng sớm càng tốt, tốt nhất trong 24 giờ và không muộn hơn 72 giờ.
- Con bị ép quan hệ, bị xâm hại hoặc bị chuốc rượu, thuốc: giữ con an toàn, gọi 111 hoặc 113, đưa con đến cơ sở y tế ngay để được dự phòng HIV, tránh thai khẩn cấp và khám bệnh lây truyền.
- Bị kim tiêm đã dùng đâm vào da: rửa ngay dưới vòi nước chảy với xà phòng, không nặn, không chà xát vết thương, rồi đến cơ sở y tế trong ngày.
- Con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân sau khi biết mình có nguy cơ hoặc nhiễm HIV: ở bên con, cất vật nguy hiểm, gọi 115 hoặc 113 nếu con không an toàn.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con có nguy cơ cách đây hơn 72 giờ: đi xét nghiệm HIV và các bệnh lây qua đường tình dục, và hỏi về PrEP.
- Khoảng 2–6 tuần sau một lần có nguy cơ, con sốt, đau họng, nổi hạch, đau mỏi người, phát ban: đi xét nghiệm HIV.
- Con có biểu hiện bệnh lây qua đường tình dục: ra dịch lạ, đau khi đi tiểu, vết loét, mụn ở vùng kín hay hậu môn.
- Người yêu của con nhiễm HIV, hoặc con thường quan hệ không dùng bao cao su với người không rõ tình trạng HIV.
- Con là nam quan hệ tình dục với nam, có nhiều bạn tình, từng mắc bệnh lây qua đường tình dục hoặc dùng chất kích thích: nên đi tư vấn PrEP.
- Con đang dùng PrEP hoặc PEP mà bị nôn, tiêu chảy nhiều, hay quên thuốc, hoặc muốn ngừng thuốc.
HIV lây và không lây thế nào
HIV lây khi máu, tinh dịch, dịch âm đạo hoặc dịch hậu môn của người nhiễm HIV đi vào máu người khác. Đường lây hay gặp nhất ở người trẻ là quan hệ tình dục đường âm đạo, hậu môn hoặc miệng không dùng bao cao su. HIV còn lây qua dùng chung kim tiêm, dụng cụ tiêm chích, và từ mẹ sang con khi mang thai, sinh con.
HIV không lây qua ôm, hôn, bắt tay, ăn uống chung, dùng chung cốc chén hay nhà vệ sinh. Nhiều người nhiễm HIV không có triệu chứng trong nhiều năm, nên nhìn bên ngoài không thể biết ai có HIV. Người nhiễm HIV điều trị đều đặn đến mức không còn phát hiện được vi rút trong máu thì gần như không lây cho bạn tình.
Những cách phòng HIV
- Bao cao su mọi lần quan hệ, từ đầu đến cuối, kể cả quan hệ bằng miệng và hậu môn. Đây là cách duy nhất vừa phòng HIV, vừa phòng các bệnh lây qua đường tình dục khác và tránh thai. Chỉ dùng chất bôi trơn gốc nước; dầu, kem dưỡng, vaseline làm bao cao su dễ rách.
- Không dùng chung kim tiêm, ống tiêm hay dụng cụ tiêm chích.
- PrEP cho người có nguy cơ cao: uống thuốc đều đặn trước khi có thể phơi nhiễm.
- PEP khi vừa có nguy cơ: uống thuốc trong 28 ngày, bắt đầu trong vòng 72 giờ.
- Xét nghiệm HIV và các bệnh lây truyền khi có bạn tình mới, và cùng bạn tình đi xét nghiệm.
- Tránh rượu bia, chất kích thích trước khi quan hệ, vì chúng làm con khó giữ an toàn. Tiêm vắc xin viêm gan B và HPV để phòng hai bệnh lây qua đường tình dục khác.
PrEP: uống trước để phòng
PrEP (điều trị dự phòng trước phơi nhiễm) là thuốc kháng HIV dành cho người chưa nhiễm HIV nhưng có nguy cơ cao, như có bạn tình nhiễm HIV, nam quan hệ tình dục với nam, người thường quan hệ không dùng bao cao su với bạn tình không rõ tình trạng HIV, người tiêm chích, người bán dâm. Dùng đúng hằng ngày, PrEP giảm nguy cơ nhiễm HIV khoảng 99%. Với quan hệ đường âm đạo, cần uống đều khoảng 7 ngày thì mới được bảo vệ đầy đủ. PrEP không phòng được các bệnh lây truyền khác và không tránh thai.
PrEP phải được bác sĩ kê sau khi xét nghiệm HIV âm tính, kiểm tra chức năng thận và viêm gan B; người dùng được hẹn xét nghiệm lại khoảng 3 tháng một lần. Cách uống, uống hằng ngày hay theo từng đợt, do bác sĩ quyết định. Ở Việt Nam, PrEP được triển khai từ năm 2017 tại các phòng khám ngoại trú HIV, trung tâm y tế, trung tâm kiểm soát bệnh tật và phòng khám cộng đồng ở nhiều tỉnh thành, và đang được mở rộng cho người trẻ, sinh viên. Hỏi trung tâm kiểm soát bệnh tật của tỉnh, thành phố hoặc cơ sở y tế gần nhất để biết nơi cấp PrEP và chi phí. Không mua thuốc kháng HIV trôi nổi trên mạng để tự uống.
PEP: khi vừa có nguy cơ
PEP (điều trị dự phòng sau phơi nhiễm) là thuốc kháng HIV uống trong 28 ngày sau một lần có nguy cơ. Thuốc càng bắt đầu sớm càng hiệu quả: tốt nhất trong 24 giờ, và không muộn hơn 72 giờ. Sau 72 giờ, PEP không còn được khuyên dùng, nhưng con vẫn cần đi xét nghiệm.
PEP có tại các cơ sở điều trị HIV, khoa cấp cứu và khoa truyền nhiễm của nhiều bệnh viện. Nhân viên y tế sẽ hỏi về lần phơi nhiễm, xét nghiệm HIV ban đầu, kê thuốc, hẹn xét nghiệm lại sau khi uống xong. Uống đủ 28 ngày, đúng giờ; nếu con vẫn có nguy cơ thường xuyên, hãy hỏi về chuyển sang PrEP khi kết thúc PEP.
Nói chuyện với con về HIV
Nói với con về HIV không khuyến khích con quan hệ sớm. Con cần biết đường lây, cách phòng và nhất là mốc 72 giờ, vì khi có chuyện, con thường sợ bị mắng mà giấu đến lúc quá muộn. Hãy nói rõ: dù chuyện gì xảy ra, con cứ nói với bố mẹ hoặc đến cơ sở y tế, bố mẹ sẽ giúp chứ không trách.
Xét nghiệm và điều trị HIV ở Việt Nam được giữ bí mật. Nếu con nhiễm HIV, điều trị bằng thuốc kháng vi rút giúp con sống lâu, khỏe mạnh, đi học, đi làm và có gia đình như mọi người; điều con cần là được điều trị sớm và không bị kỳ thị.
Nếu em đang đọc bài này
Nếu em vừa quan hệ không dùng bao cao su, bao cao su bị rách, hoặc bị ai ép, hãy đến cơ sở y tế ngay, đừng chờ: PEP chỉ có tác dụng nếu bắt đầu trong 72 giờ. Nhân viên y tế sẽ giữ kín chuyện của em.
Nếu em thường có nguy cơ, PrEP là một lựa chọn an toàn khi được bác sĩ theo dõi. Bao cao su vẫn cần dùng mọi lần để phòng các bệnh khác. Nếu em bị ép buộc hay đe dọa, Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) hỗ trợ trẻ em dưới 16 tuổi; nếu em từ 16 tuổi, hãy gặp bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc phòng tư vấn của trường; gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm.
Chăm sóc con tại nhà
- Nói với con về đường lây HIV và mốc 72 giờ trước khi con có người yêu, bằng giọng bình thường, không dọa.
- Dạy con dùng bao cao su đúng cách: còn hạn, dùng cái mới mỗi lần, đeo từ đầu, chỉ dùng chất bôi trơn gốc nước.
- Nhắc con không dùng chung kim tiêm, ống tiêm; nếu con muốn xăm hay xỏ khuyên, chọn nơi dùng kim mới, vô trùng.
- Cho con tiêm đủ vắc xin viêm gan B và HPV.
- Nếu con đang dùng PrEP hoặc PEP, giúp con đặt báo thức giờ uống thuốc cố định và đi tái khám đúng hẹn.
- Lưu sẵn số 115, 113 và 111 trong điện thoại của con.
Hiểu lầm thường gặp
- Nhìn người khỏe mạnh, sạch sẽ là biết không có HIV.
- Nhiều người nhiễm HIV không có triệu chứng trong nhiều năm và chính họ cũng không biết. Chỉ xét nghiệm mới biết.
- HIV lây qua ăn chung, ôm, hôn hay dùng chung nhà vệ sinh.
- HIV không lây qua những tiếp xúc hằng ngày này. Hiểu đúng giúp con không sợ hãi và không kỳ thị người nhiễm HIV.
- Đã uống PrEP thì không cần bao cao su.
- PrEP chỉ phòng HIV, không phòng giang mai, lậu, chlamydia, viêm gan và không tránh thai. Vẫn nên dùng bao cao su.
- Quan hệ một lần thì không sao, đợi vài tuần đi xét nghiệm là được.
- Nếu có nguy cơ, PEP phải bắt đầu trong 72 giờ mới có tác dụng. Đi khám ngay thay vì chờ.
- Nhiễm HIV là hết tương lai.
- Với điều trị sớm và đều đặn, phần lớn người nhiễm HIV sống lâu, khỏe mạnh và gần như không lây cho bạn tình.
Bố mẹ hay hỏi
+PrEP là gì, ai nên dùng?
PrEP là thuốc kháng HIV uống trước khi có nguy cơ, dành cho người chưa nhiễm HIV nhưng có nguy cơ cao. Bác sĩ sẽ đánh giá nguy cơ, xét nghiệm rồi mới kê.
+Học sinh, sinh viên có được dùng PrEP không?
Người trẻ có nguy cơ cao có thể được tư vấn PrEP; ở Việt Nam chương trình đang mở rộng cho người trẻ và sinh viên. Hỏi trung tâm kiểm soát bệnh tật hoặc cơ sở y tế gần nhất về điều kiện và nơi cấp thuốc.
+Sau quan hệ không an toàn bao lâu thì phải uống thuốc phòng HIV?
Càng sớm càng tốt, tốt nhất trong 24 giờ và không muộn hơn 72 giờ. Thuốc uống đủ 28 ngày.
+Sau bao lâu thì xét nghiệm HIV cho kết quả chính xác?
Xét nghiệm có thể chưa phát hiện được nếu làm quá sớm sau lần có nguy cơ, nên nhân viên y tế thường hẹn làm lại sau vài tuần. Hãy làm theo lịch họ hẹn.
+Xét nghiệm HIV có bị báo về nhà, về trường không?
Kết quả xét nghiệm HIV được giữ bí mật. Con có thể hỏi trước nhân viên y tế về cách họ giữ thông tin.
Nguồn tham khảo
- HIV and AIDS — NHS (Anh)
- Who can and cannot take Pre-Exposure Prophylaxis (PrEP) — NHS (Anh)
- Guidelines for HIV post-exposure prophylaxis (2024) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Mở rộng độ bao phủ dự phòng trước phơi nhiễm để giảm thiểu số người nhiễm mới HIV — Tiếng Chuông (chinhphu.vn), số liệu Cục Phòng, chống HIV/AIDS
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Bệnh lây qua đường tình dục tuổi teen
Bệnh lây qua đường tình dục như chlamydia, lậu, giang mai, sùi mào gà (HPV), mụn rộp sinh dục, trùng roi, HIV và viêm gan B có thể lây qua quan hệ đường âm đạo, hậu môn hay miệng mà không dùng bao cao su. Nhiều bệnh không có triệu chứng, nên chỉ xét nghiệm mới biết chắc; phần lớn chữa được hoặc kiểm soát được nếu phát hiện sớm. Cách phòng là bao cao su mọi lần, tiêm vắc xin HPV và viêm gan B, và xét nghiệm khi có bạn tình mới. Nếu vừa quan hệ không được bảo vệ hoặc bị xâm hại, đến cơ sở y tế ngay: thuốc dự phòng HIV phải bắt đầu trong vòng 72 giờ.
- Tránh thai tuổi vị thành niên
Bao cao su là biện pháp cần có cho mọi người trẻ đã quan hệ, vì đây là cách duy nhất vừa tránh thai vừa phòng bệnh lây qua đường tình dục. Để tránh thai chắc hơn, nên dùng bao cao su cùng một biện pháp hiệu quả cao: que cấy và vòng tránh thai có hiệu quả trên 99%, thuốc tiêm khoảng 94%, thuốc uống hằng ngày khoảng 91% khi dùng trong thực tế. Xuất tinh ra ngoài và tính ngày có hiệu quả thấp, nhất là ở tuổi teen. Nếu đã quan hệ không được bảo vệ, tránh thai khẩn cấp càng sớm càng tốt, trong 3–5 ngày tùy loại; con nên được bác sĩ tư vấn để chọn cách phù hợp.
- Thuốc tránh thai khẩn cấp
Thuốc tránh thai khẩn cấp dùng sau một lần quan hệ không được bảo vệ, bao cao su rách hoặc quên thuốc: có loại phải uống trong 3 ngày, có loại uống được đến 5 ngày, và uống càng sớm càng hiệu quả. Vòng tránh thai đồng đặt trong 5 ngày là cách tránh thai khẩn cấp hiệu quả nhất. Thuốc không phá thai, không phòng được HIV và bệnh lây qua đường tình dục, và Bộ Y tế khuyên không lạm dụng, không dùng quá 2 lần trong một tháng. Nếu có nguy cơ HIV, đến cơ sở y tế trong 72 giờ; nếu kinh chậm quá 7 ngày sau khi uống, hãy thử thai.
- Con quan hệ tình dục sớm
Khi biết con đã quan hệ tình dục, việc đầu tiên là giữ bình tĩnh và hỏi ba điều: con có bị ép không, có dùng bao cao su không, chuyện xảy ra cách đây bao lâu. Nếu quan hệ không được bảo vệ, đưa con đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt: tránh thai khẩn cấp hiệu quả nhất khi dùng sớm (có cách dùng được đến 5 ngày), thuốc dự phòng HIV phải bắt đầu trong vòng 72 giờ. Nếu con bị ép, bị xâm hại hay bị đe dọa bằng hình ảnh, giữ con an toàn và gọi 111 hoặc 113. Sau đó, điều con cần nhất là bố mẹ vẫn là người con dám tìm đến.
- Trẻ bị xâm hại tình dục
Kẻ xâm hại tình dục trẻ em thường là người con quen biết, và nhiều trẻ bị xâm hại không có dấu hiệu rõ ràng. Bố mẹ cần để ý khi con đột nhiên sợ một người hay một nơi, gặp ác mộng, đái dầm trở lại, có hành vi hoặc hiểu biết về tình dục không hợp tuổi, hoặc đau, chảy máu vùng kín. Nếu con kể, hãy tin con, nói rằng đó không phải lỗi của con, giữ con tránh xa người bị nghi và gọi Tổng đài 111 hoặc công an 113. Nếu việc xâm hại vừa xảy ra, đưa con đến cơ sở y tế ngay, tốt nhất trong vòng 72 giờ.
- Sinh viên bị quấy rối tình dục
Quấy rối tình dục là mọi lời nói, tin nhắn, hình ảnh hay hành động mang tính tình dục mà người bị nhắm đến không muốn, và đó luôn là lỗi của người quấy rối. Con nên giữ lại bằng chứng (tin nhắn, ảnh chụp màn hình, thời gian, nhân chứng), báo nhà trường hoặc nơi làm thêm, và báo công an 113 khi bị đe dọa, bị động chạm hay tấn công. Nếu con vừa bị xâm hại tình dục, hãy đưa con đến cơ sở y tế ngay: thuốc dự phòng HIV cần bắt đầu trong vòng 72 giờ, tránh thai khẩn cấp càng sớm càng tốt. Bố mẹ hãy tin con và không trách con.
Chủ đề khác