Giấc ngủ

Sinh viên làm thêm ca đêm: ảnh hưởng sức khỏe và cách giữ an toàn

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sinh viên · 18–24 tuổi

Trả lời nhanh

Làm thêm ca đêm khiến sinh viên vừa ngủ ít vừa ngủ lệch giờ: giấc ngủ ban ngày thường ngắn và chập chờn, nên dễ mệt, khó tập trung, cáu gắt, rối loạn tiêu hóa, và rủi ro lớn nhất là ngủ gật khi đi xe máy về lúc rạng sáng. Người từ 18 tuổi vẫn cần ít nhất 7 giờ ngủ mỗi ngày; nếu phải làm đêm, hãy giữ một khung ngủ cố định trong phòng tối, yên tĩnh, ngừng cà phê 3–4 giờ trước khi ngủ, và tránh nhận ca đêm sát ngày thi. Thấy buồn ngủ khi đang chạy xe thì dừng lại ở chỗ an toàn, không cố về. Nếu suýt gây tai nạn, ngất, đau ngực, hoặc có ý nghĩ muốn chết, hãy gọi 115 hoặc 113.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Ngủ gật hoặc suýt gây tai nạn khi đang đi xe máy: dừng lại ngay ở chỗ an toàn, không tự chạy tiếp; nhờ người đón hoặc đi xe khác về.
  • Bị ngã xe, va chạm giao thông có đập đầu: đến cấp cứu ngay, kể cả khi thấy mình vẫn bình thường.
  • Ngất, đau ngực, tim đập rất nhanh, khó thở sau nhiều đêm thức trắng hoặc uống nhiều cà phê, nước tăng lực.
  • Lú lẫn, nói năng lộn xộn, nghe thấy hoặc nhìn thấy những thứ người khác không thấy sau nhiều đêm không ngủ.
  • Có ý nghĩ muốn chết, muốn biến mất, hoặc đã làm hại bản thân: ở bên cạnh, cất vật nguy hiểm, gọi 115 hoặc 113 hoặc đến cấp cứu ngay.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Mất ngủ khi cần ngủ, hoặc buồn ngủ rũ rượi lúc thức, kéo dài từ khoảng một tháng dù đã cố ngủ đủ giờ.
  • Buồn bã, trống rỗng, lo âu, cáu gắt, mất hứng thú kéo dài hơn 2 tuần.
  • Hay đau dạ dày, ợ chua, táo bón hoặc tiêu chảy, ăn rất ít hoặc ăn vô độ, sụt hoặc tăng cân nhanh.
  • Ngủ gục trong giảng đường, bỏ học, nợ môn, kết quả học sa sút từ khi đi làm đêm.
  • Phải dùng thuốc ngủ, rượu bia, nước tăng lực hay chất kích thích mới ngủ được hoặc mới thức được.

Ca đêm ảnh hưởng đến cơ thể thế nào

Cơ thể có một đồng hồ sinh học khiến ta buồn ngủ về đêm và tỉnh vào ban ngày. Làm ca đêm là thức đúng lúc cơ thể muốn ngủ, rồi ngủ khi trời sáng, ồn ào, nên giấc ngủ ban ngày thường ngắn và hay bị gián đoạn. Nhiều người làm đêm bị thiếu ngủ kéo dài mà không nhận ra.

Thiếu ngủ làm giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và phản xạ, dễ cáu gắt, buồn chán, và tăng nguy cơ sai sót, tai nạn. Lâu ngày, ngủ lệch giờ còn liên quan đến các vấn đề tiêu hóa, chuyển hóa và tim mạch. Với sinh viên, điều dễ thấy nhất là học kém đi: ngủ gật trên lớp, quên bài, nợ môn.

Rủi ro lớn nhất: đường về lúc rạng sáng

  • Nhiều vụ tai nạn do buồn ngủ xảy ra trong khoảng nửa đêm đến 6 giờ sáng, đúng giờ tan ca đêm. Thức liền khoảng 18 giờ làm phản xạ kém đi gần như khi đã uống rượu bia.
  • Dấu hiệu phải dừng xe: ngáp liên tục, mí mắt nặng, gật gù, không nhớ đoạn đường vừa đi, lạng lách, đi chệch làn.
  • Mở to nhạc, hít gió hay tát nước vào mặt không chống được buồn ngủ. Cách an toàn duy nhất là dừng lại ở chỗ an toàn, nghỉ, hoặc nhờ người đón.
  • Nếu biết sẽ rất mệt sau ca, sắp xếp đi chung với đồng nghiệp, đi xe buýt, xe công nghệ, hoặc nghỉ lại chỗ làm nếu có nơi an toàn.
  • Luôn đội mũ bảo hiểm cài quai, không đeo tai nghe khi chạy xe máy, xe đạp điện, và không uống rượu bia sau ca.

Ngủ ban ngày sao cho đủ

  • Chọn một khung ngủ cố định và giữ cả những ngày không đi làm, đủ ít nhất 7 giờ. Có thể ngủ một giấc dài ngay khi về, hoặc chia thành một giấc khi về và một giấc trước ca sau.
  • Phòng ngủ tối, yên tĩnh và mát: rèm dày chắn sáng, bịt mắt, nút tai. Báo cho bạn cùng phòng, người nhà biết giờ ngủ của mình.
  • Ngừng cà phê, trà, trà sữa, nước tăng lực khoảng 3–4 giờ trước giờ định ngủ. Nếu uống, uống vào đầu ca.
  • Không dùng rượu bia để dễ ngủ: rượu làm giấc ngủ chập chờn hơn.
  • Trong giờ nghỉ của ca, một giấc ngắn 15–20 phút giúp tỉnh hơn; ngủ lâu hơn dễ dậy mệt, lờ đờ.
  • Ăn bữa nhẹ trước khi ngủ, không ăn no nê hay đồ nhiều dầu mỡ sát giờ ngủ. Không tự mua thuốc ngủ.

Cà phê, nước tăng lực và ăn uống khi làm đêm

Người lớn khỏe mạnh không nên quá 400 mg caffeine mỗi ngày, và không quá khoảng 200 mg trong một lần. Một lon nước tăng lực 250 ml có khoảng 80 mg, một ly cà phê phin đậm có thể hơn 100 mg, nên vài ly trong một ca đêm đã chạm mức này. Caffeine giúp tỉnh vài giờ, rồi cơn buồn ngủ quay lại, và làm giấc ngủ ban ngày khó hơn.

Mang theo nước lọc và bữa ăn nhẹ có cơm, rau, đạm thay vì chỉ ăn mì gói, đồ ngọt. Ăn đúng một bữa chính trước ca giúp đỡ đói giữa đêm và đỡ đau dạ dày.

Nếu bạn là sinh viên

Nếu được chọn, ưu tiên ca tối kết thúc trước nửa đêm thay vì ca thâu đêm, hạn chế số đêm làm liền nhau, và không nhận ca đêm trong tuần thi. Tính thử: tiền làm thêm của một đêm có đáng với một môn phải học lại không.

Hãy nói với bố mẹ hoặc người thân nếu bạn đi làm đêm vì áp lực tiền bạc; bạn cũng có thể hỏi phòng công tác sinh viên của trường về học bổng, hỗ trợ hay việc làm thêm ban ngày. Nếu bạn mệt mỏi, buồn bã kéo dài, hãy gặp bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc phòng tư vấn của trường. Tổng đài 111 dành cho trẻ em dưới 16 tuổi; khi nguy hiểm trước mắt, gọi 115 hoặc 113.

Bố mẹ giúp được gì

Hỏi con về giờ làm, đường về và chỗ ngủ với thái độ quan tâm, không trách móc. Thống nhất với con một quy tắc an toàn: buồn ngủ là không chạy xe, gọi bố mẹ hoặc đi xe khác về, chi phí bố mẹ lo.

Để ý những thay đổi như con sụt cân, hay cáu gắt, nói chuyện học hành chán nản, bỏ học. Nếu con làm đêm vì thiếu tiền, cùng con tính lại chi tiêu và tìm cách khác trước khi sức khỏe và việc học của con bị ảnh hưởng.

Chăm sóc con tại nhà

  • Giữ một khung ngủ cố định mỗi ngày, ít nhất 7 giờ, kể cả ngày nghỉ.
  • Làm phòng ngủ tối và yên tĩnh bằng rèm dày, bịt mắt, nút tai.
  • Uống cà phê, nước tăng lực, nếu có, vào đầu ca; ngừng 3–4 giờ trước khi ngủ; cả ngày không quá 400 mg caffeine.
  • Ngủ ngắn 15–20 phút trong giờ nghỉ giữa ca nếu được phép.
  • Lên trước kế hoạch về nhà an toàn khi quá mệt: đi chung, xe buýt, xe công nghệ, hoặc người nhà đón.
  • Ghi lại số giờ ngủ trong một tuần để thấy mình có đang thiếu ngủ không.

Hiểu lầm thường gặp

Ngủ ban ngày bao nhiêu tiếng cũng bằng ngủ ban đêm.
Giấc ngủ ban ngày thường ngắn và hay bị gián đoạn hơn. Cần phòng tối, yên tĩnh và một giờ ngủ cố định mới gần bù được.
Buồn ngủ khi chạy xe thì bật nhạc to, mở kính, rửa mặt là tỉnh.
Những mẹo này không chống được buồn ngủ. Chỉ có dừng lại nghỉ hoặc nhờ người khác chở mới an toàn.
Một ly rượu sau ca giúp ngủ ngon.
Rượu bia làm giấc ngủ chập chờn, dậy vẫn mệt, và tuyệt đối không được uống rồi chạy xe.
Uống thêm nước tăng lực là làm được cả đêm lẫn đi học sáng hôm sau.
Caffeine chỉ giúp tỉnh vài giờ rồi cơn buồn ngủ quay lại, còn thức trắng làm phản xạ kém như người say.

Bố mẹ hay hỏi

+Làm ca đêm thì nên ngủ lúc nào?

Chọn một khung cố định, ví dụ ngủ ngay khi về đến trưa, hoặc chia thành một giấc khi về và một giấc chiều trước ca. Quan trọng là đủ ít nhất 7 giờ và giữ giờ đó cả ngày nghỉ.

+Làm ca đêm có bị hại sức khỏe lâu dài không?

Làm đêm kéo dài, thiếu ngủ thường xuyên liên quan đến mệt mỏi, rối loạn tiêu hóa, chuyển hóa, tim mạch và tâm trạng. Ngủ đủ, ăn uống đều và hạn chế số đêm làm giúp giảm phần lớn ảnh hưởng.

+Sinh viên làm ca đêm mấy buổi một tuần là được?

Không có con số chung. Nếu bạn ngủ không đủ 7 giờ, ngủ gật trên lớp hay học sa sút, đó là dấu hiệu đang làm quá sức và cần bớt ca.

+Uống bao nhiêu cà phê khi làm đêm là an toàn?

Người lớn khỏe mạnh không nên quá 400 mg caffeine mỗi ngày và khoảng 200 mg một lần, tức khoảng 2 ly cà phê phin đậm hoặc ít hơn cho cả ngày.

+Có nên uống thuốc ngủ để ngủ ban ngày không?

Không tự mua thuốc ngủ. Nếu đã làm đúng các cách trên mà vẫn mất ngủ hơn một tháng, hãy đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân và chọn cách điều trị.

Nguồn tham khảo

  1. Shift Work Disorder — Sleep Foundation
  2. How to Sleep During the Day: Tips for Shift Workers — Sleep Foundation
  3. Drowsy Driving — Sleep Foundation
  4. Caffeine — Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Sinh viên mất ngủ

    Người từ 18 tuổi cần ngủ ít nhất 7 giờ mỗi đêm. Sinh viên hay mất ngủ vì giờ giấc thất thường, thức khuya trước hạn nộp bài, dùng điện thoại trên giường, cà phê, trà sữa buổi tối và lo lắng chuyện học, tiền, các mối quan hệ. Phần lớn đỡ khi dậy cùng giờ mỗi ngày, cất điện thoại trước khi ngủ và bỏ caffeine buổi chiều tối; nếu mất ngủ đã nhiều tuần, ảnh hưởng việc học, hoặc đi kèm buồn bã, lo âu, hãy đi khám. Không tự mua thuốc ngủ. Nếu bạn hoặc con có ý nghĩ muốn chết, hãy gọi 115 hoặc 113 hoặc đến cấp cứu ngay.

  • Sinh viên kiệt sức

    Kiệt sức (burnout) là khi căng thẳng học tập, làm thêm kéo dài nhiều tháng khiến sinh viên cạn năng lượng, thấy chán và xa cách với việc học, và tin rằng mình học mãi cũng không ra gì. Ngủ một đêm hay nghỉ một cuối tuần không làm nó hết. Cách gỡ là giảm tải thật sự, lấy lại giấc ngủ và các khoảng nghỉ, và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nếu tình trạng kéo dài hơn 2 tuần, vì kiệt sức hay đi kèm trầm cảm và lo âu. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, hãy gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, và đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ngay trong ngày. Tổng đài 111 dành cho trẻ dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, bác sĩ và phòng tư vấn của trường là nơi phù hợp hơn.

  • Cà phê, nước tăng lực khi ôn thi

    Nước tăng lực không được khuyến cáo cho trẻ em và tuổi teen. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên trẻ em tốt nhất không dùng caffeine; nếu học sinh vẫn uống, Bộ Y tế Canada đặt giới hạn 2,5 mg cho mỗi kg cân nặng mỗi ngày (con nặng 45 kg là khoảng 110 mg, chưa tới một ly cà phê phin); giữ dưới khoảng 100 mg và không uống sau 15 giờ là mức an toàn dễ nhớ. Người lớn khỏe mạnh không nên quá 400 mg mỗi ngày. Caffeine giúp tỉnh trong chốc lát nhưng làm mất ngủ, mà ngủ mới là lúc não ghi nhớ bài. Nếu sau khi uống con đau ngực, tim đập rất nhanh hoặc loạn nhịp, khó thở, ngất hay co giật, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Sinh viên áp lực tiền bạc

    Lo tiền học, tiền trọ, tiền ăn là gánh nặng thường gặp ở sinh viên, và nỗi lo tiền bạc với sức khỏe tâm thần hay kéo nhau đi xuống: lo âu, mất ngủ, bỏ bữa, xấu hổ không dám nói. Làm thêm vừa sức giúp được, nhưng khi giờ làm lấn vào giờ ngủ, giờ học thì cần tính lại. Bố mẹ giúp con nhiều nhất bằng cách nói thật về khả năng của gia đình, cùng con lập ngân sách, và dặn con tránh xa vay qua ứng dụng, việc nhẹ lương cao, cờ bạc. Nếu con bị đe dọa, bị giữ người, gọi công an 113; nếu con nói muốn chết, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt.

  • Ngủ bù cuối tuần

    Ngủ bù cuối tuần giúp con đỡ mệt phần nào nhưng không trả hết được giấc ngủ thiếu trong tuần. Ngủ đến trưa còn làm đồng hồ sinh học lùi lại, nên tối Chủ nhật con khó ngủ và sáng thứ Hai mệt hơn. Cách tốt hơn là giữ giờ dậy cuối tuần gần với ngày đi học, chỉ ngủ thêm khoảng 1 giờ, cộng một giấc trưa ngắn nếu cần, và sửa giờ ngủ trong tuần để con ngủ đủ 8–10 giờ mỗi đêm (từ 18 tuổi ít nhất 7 giờ). Nếu con ngủ rất nhiều mà vẫn mệt, ngủ gục ban ngày, hãy cho con đi khám.

  • Mới đi xe máy

    Theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, đủ 16 tuổi được lái xe gắn máy (xe xăng đến 50 cm3 hoặc xe điện công suất không quá 4 kW, tốc độ thiết kế không quá 50 km/h), còn xe máy trên 50 cm3 phải đủ 18 tuổi và có giấy phép lái xe hạng A1 hoặc A. Mỗi lần lên xe, người lái và người ngồi sau đều phải đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn, cài quai; luật cấm lái xe khi trong máu hoặc hơi thở có cồn, dù chỉ một chút, cấm cầm điện thoại khi xe đang chạy và cấm dùng tai nghe. Sau va chạm có va đầu, dù vẫn tỉnh và thấy bình thường, hãy đi cấp cứu; gọi 115 hoặc 113 nếu có người bất tỉnh, chảy máu nhiều hay đau cổ, lưng.

Chủ đề khác