Sinh viên lo lắng về tương lai, việc làm: khi nào cần giúp đỡ
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Trả lời nhanh
Lo về việc làm, ra trường, chọn đúng ngành là chuyện rất thường gặp ở sinh viên, nhất là năm cuối. Nỗi lo giúp con chuẩn bị khi nó thúc con hành động; nó cần được giúp khi con lo gần như mọi lúc, về đủ thứ chuyện, khó kiểm soát, mất ngủ, khó tập trung, kéo dài nhiều tuần. Bố mẹ giúp con bằng cách lắng nghe, không so sánh, cùng con chia tương lai thành những bước nhỏ, và khuyến khích con gặp bác sĩ hoặc phòng tư vấn của trường khi nỗi lo ảnh hưởng đến cuộc sống. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con nói muốn chết, "tương lai chẳng có gì", "mình là gánh nặng", hoặc nhắn tin từ biệt.
- Con có vết thương tự gây ra, hoặc đang tìm cách làm hại bản thân.
- Con có cơn hồi hộp, đau ngực, khó thở, tê tay chân lần đầu, hoặc kèm ngất: đi cấp cứu để loại trừ bệnh tim phổi.
- Khi con ở xa mà có một trong các dấu hiệu trên: gọi cho con, nhờ bạn cùng phòng hoặc người quen gần đó đến ở cùng con, gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con lo lắng gần như mỗi ngày, về nhiều chuyện khác nhau, và không tự dừng được.
- Con mất ngủ, khó tập trung, bồn chồn, cáu gắt, mệt mỏi kéo dài nhiều tuần.
- Con buồn, trống rỗng, mất hứng thú với mọi thứ gần như cả ngày từ 2 tuần trở lên.
- Con né tránh: không dám nộp đơn xin việc, bỏ phỏng vấn, trì hoãn đồ án tốt nghiệp.
- Con có những cơn hoảng sợ đột ngột: tim đập nhanh, khó thở, sợ mình sắp chết.
- Con dùng rượu bia, thuốc ngủ tự mua hoặc chất kích thích để bớt lo.
Vì sao sinh viên hay lo về tương lai
Năm cuối đại học là lúc nhiều thứ cùng đến: đồ án, thực tập, tìm việc, chuyện có học tiếp hay không, có ở lại thành phố hay về quê. Nhiều bạn nghe tin ngành mình khó xin việc, lo công nghệ thay đổi làm mất việc, hay thấy bạn bè trên mạng xã hội đã có việc tốt, lương cao.
Có bạn chọn ngành theo ý gia đình và giờ không chắc mình muốn làm nghề đó. Có bạn mang cảm giác phải trả ơn bố mẹ đã nuôi ăn học, nên coi một công việc chưa tốt là thất bại của cả nhà. Những áp lực này cộng dồn có thể khiến nỗi lo vượt quá sức.
Lo lắng bình thường và rối loạn lo âu
Lo trước một buổi phỏng vấn, một kỳ thi là bình thường và thường dịu đi sau đó. Rối loạn lo âu lan tỏa là khi con lo rất nhiều, về nhiều chuyện khác nhau, phần lớn thời gian, khó kiểm soát, thường kéo dài nhiều tháng. Con có thể bồn chồn, cáu gắt, khó tập trung, khó ngủ, hồi hộp, tim đập mạnh.
Lo âu kéo dài hay đi kèm trầm cảm. Khi con buồn hoặc trống rỗng gần như cả ngày, mất hứng thú, kéo dài từ 2 tuần trở lên, cần đi khám. Rối loạn lo âu chữa được: bác sĩ thường đề nghị trò chuyện trị liệu, hay dùng nhất là liệu pháp nhận thức hành vi, trước khi cân nhắc thuốc. Thuốc nào, dùng hay không, do bác sĩ quyết định.
Biến nỗi lo thành những bước nhỏ
- Viết ra điều con đang lo, rồi tách thành hai cột: việc mình làm được ngay và việc mình không kiểm soát được.
- Với cột làm được, chọn một bước nhỏ cho tuần này: sửa hồ sơ xin việc, hỏi thầy cô về thực tập, đăng ký một buổi hội chợ việc làm.
- Hỏi trung tâm hỗ trợ sinh viên hoặc trung tâm việc làm của trường về tư vấn nghề nghiệp, thực tập, kết nối doanh nghiệp.
- Nói chuyện với anh chị khóa trước đang đi làm để biết công việc thật trông như thế nào.
- Đặt giờ "lo" cố định 15 phút mỗi ngày để viết ra nỗi lo, ngoài giờ đó thì gác lại và làm việc khác.
- Giảm thời gian lướt mạng xã hội, nhất là trước khi ngủ, nếu việc so sánh với người khác làm con lo hơn.
Bố mẹ nói gì cho có ích
Câu "Lo gì, rồi cũng có việc" thường làm con thấy không được hiểu. Câu "Con đang lo chuyện gì nhất?" và lắng nghe đến cùng giúp được nhiều hơn. Tránh so sánh con với con nhà người ta đã có việc, đã đi du học.
Hãy để con biết rằng công việc đầu tiên không quyết định cả cuộc đời, nhiều người đổi việc, đổi nghề nhiều lần, và gia đình vẫn đứng sau con dù con chọn hướng nào. Nếu gia đình có thể, nói rõ con có thể về nhà ở một thời gian trong lúc tìm việc. Khi con lo đến mức mất ngủ, né tránh mọi thứ, khuyến khích con gặp bác sĩ hoặc phòng tư vấn của trường.
Nếu bạn là sinh viên
Không ai biết chắc tương lai, kể cả những người trông rất tự tin trên mạng. Bạn không cần có kế hoạch cho mười năm tới; bạn chỉ cần bước tiếp theo. Ngủ đủ 7–9 tiếng, vận động đều, hạn chế cà phê, nước tăng lực, và tránh dùng rượu bia để bớt lo, vì những thứ đó làm lo âu nặng hơn.
Nếu nỗi lo chiếm gần hết thời gian của bạn, làm bạn mất ngủ hay né tránh mọi việc, hãy gặp bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc phòng tư vấn của trường. Tổng đài 111 dành cho trẻ dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, đó là những nơi phù hợp hơn. Nếu có lúc bạn nghĩ đến chuyện làm hại bản thân, hãy nói ngay với người ở gần và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt.
Chăm sóc con tại nhà
- Giữ giờ ngủ, giờ dậy cố định; tắt màn hình khoảng 1 tiếng trước khi ngủ.
- Vận động 20–30 phút mỗi ngày: đi bộ, đạp xe, chơi thể thao.
- Hạn chế cà phê, trà đặc, nước tăng lực; không dùng rượu bia để bớt lo.
- Mỗi ngày làm một việc nhỏ cho mục tiêu nghề nghiệp, thay vì nghĩ về tất cả cùng lúc.
- Giữ liên lạc với bạn bè, gia đình; kể ra nỗi lo thường làm nó nhẹ bớt.
- Khi lo dâng lên, thử thở chậm: hít vào bằng mũi, thở ra bằng miệng, mỗi hơi đếm đều từ 1 đến 5 nếu được, làm ít nhất 5 phút.
Hiểu lầm thường gặp
- Lo lắng nhiều chứng tỏ con có trách nhiệm, không cần can thiệp.
- Một chút lo giúp con chuẩn bị. Lo triền miên, mất ngủ, né tránh mọi việc lại làm con kém đi và có thể là rối loạn lo âu cần được chữa.
- Ra trường không có việc ngay là thất bại.
- Nhiều người cần vài tháng hoặc hơn để tìm được việc phù hợp, và rất nhiều người đổi việc, đổi nghề sau đó. Công việc đầu tiên chỉ là một bước.
- Đi gặp bác sĩ tâm lý là có bệnh tâm thần nặng.
- Gặp bác sĩ hay chuyên gia tâm lý vì lo âu cũng giống đi khám khi đau dạ dày kéo dài. Được giúp sớm thường hồi phục nhanh hơn.
Bố mẹ hay hỏi
+Con năm cuối lúc nào cũng lo không xin được việc, có sao không?
Lo trước khi ra trường rất thường gặp. Nên để ý nếu con lo gần như mọi lúc, mất ngủ, khó tập trung, né tránh nộp đơn hay phỏng vấn kéo dài nhiều tuần; khi đó nên gặp bác sĩ hoặc phòng tư vấn của trường.
+Bố mẹ có nên định hướng việc làm cho con?
Bố mẹ có thể chia sẻ kinh nghiệm và các mối quen biết, nhưng nên để con quyết định. Áp đặt một hướng đi mà con không muốn thường làm con lo và chán hơn.
+Rối loạn lo âu có cần uống thuốc không?
Thường bác sĩ đề nghị trò chuyện trị liệu, như liệu pháp nhận thức hành vi, trước. Có dùng thuốc hay không do bác sĩ quyết định sau khi khám; không tự mua thuốc an thần, thuốc ngủ.
+Con thấy học ngành này sai rồi, có nên bỏ ngang?
Đừng quyết định khi đang rất lo hay rất buồn. Hãy để con nói chuyện với thầy cô, người đi trước và phòng tư vấn của trường, cân nhắc chuyển ngành, học thêm hay hoàn thành rồi đổi hướng.
Nguồn tham khảo
- Generalised anxiety disorder in adults — NHS (Anh)
- Student stress — NHS (Anh)
- Depression — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Sinh viên chán ngành, muốn bỏ học
Chán ngành, muốn bỏ học khá thường gặp ở sinh viên, nhất là năm nhất và năm hai, và không phải lúc nào cũng có nghĩa là con chọn sai. Trước khi quyết định, bố mẹ và con nên tách bạch xem con chán ngành thật, đang kiệt sức vì quá tải, hay đang có dấu hiệu trầm cảm, vì mỗi trường hợp cần cách gỡ khác nhau. Đừng để con bỏ học trong cơn giận hay cơn buồn: hỏi cố vấn học tập, phòng đào tạo về giảm tải, nghỉ học tạm thời hay chuyển ngành theo quy chế của trường. Nếu con buồn bã, trống rỗng gần như cả ngày từ 2 tuần trở lên, hãy đưa con đến bác sĩ hoặc phòng tư vấn của trường; nếu con nói muốn chết hay tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt.
- Con không muốn học ngành bố mẹ chọn
Bất đồng về chọn ngành rất thường gặp ở lớp 11, lớp 12, và giải quyết được nếu cả nhà cùng tìm hiểu thay vì ép nhau. Bố mẹ nên nghe con nói lý do, cùng con tìm thông tin thật về ngành học và nghề nghiệp, và giữ quyết định cuối cùng ở mức con chấp nhận được, vì chính con là người sẽ học bốn, năm năm đó. Ép con vào ngành con không muốn dễ làm con chán học, căng thẳng kéo dài và làm quan hệ trong nhà xấu đi. Nếu căng thẳng làm con mất ngủ, bỏ ăn, nói muốn chết hoặc tự làm đau mình, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Trầm cảm ở sinh viên
Sinh viên bị trầm cảm thường buồn, trống rỗng hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với mọi thứ, mệt, ngủ quá nhiều hoặc mất ngủ, bỏ lớp, ít liên lạc với gia đình, kéo dài từ 2 tuần trở lên. Trầm cảm là bệnh chữa được: hãy giúp con gặp bác sĩ, bác sĩ tâm thần hoặc phòng tư vấn tâm lý của trường. Tổng đài 111 dành cho trẻ em dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, đường trợ giúp chính là bác sĩ và dịch vụ tư vấn của trường. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc nhờ người ở gần đến với con ngay.
- Rối loạn hoảng sợ
Cơn hoảng sợ là những đợt sợ hãi dữ dội đến đột ngột, kèm tim đập nhanh, khó thở, run, chóng mặt, cảm giác sắp chết; phần lớn cơn kéo dài 5–20 phút rồi tự qua và không gây hại cho cơ thể. Con bị rối loạn hoảng sợ khi các cơn lặp lại không báo trước và con sống trong nỗi sợ cơn tiếp theo từ một tháng trở lên. Lần đầu có cơn, nhất là khi kèm đau ngực hay ngất, hãy đưa con đi khám để loại trừ bệnh tim phổi. Bệnh chữa được, thường bằng trị liệu nhận thức hành vi; nếu con nói muốn chết, ở bên con và gọi 115 hoặc 113, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Sinh viên kiệt sức
Kiệt sức (burnout) là khi căng thẳng học tập, làm thêm kéo dài nhiều tháng khiến sinh viên cạn năng lượng, thấy chán và xa cách với việc học, và tin rằng mình học mãi cũng không ra gì. Ngủ một đêm hay nghỉ một cuối tuần không làm nó hết. Cách gỡ là giảm tải thật sự, lấy lại giấc ngủ và các khoảng nghỉ, và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nếu tình trạng kéo dài hơn 2 tuần, vì kiệt sức hay đi kèm trầm cảm và lo âu. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, hãy gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, và đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ngay trong ngày. Tổng đài 111 dành cho trẻ dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, bác sĩ và phòng tư vấn của trường là nơi phù hợp hơn.
- Sinh viên mất ngủ
Người từ 18 tuổi cần ngủ ít nhất 7 giờ mỗi đêm. Sinh viên hay mất ngủ vì giờ giấc thất thường, thức khuya trước hạn nộp bài, dùng điện thoại trên giường, cà phê, trà sữa buổi tối và lo lắng chuyện học, tiền, các mối quan hệ. Phần lớn đỡ khi dậy cùng giờ mỗi ngày, cất điện thoại trước khi ngủ và bỏ caffeine buổi chiều tối; nếu mất ngủ đã nhiều tuần, ảnh hưởng việc học, hoặc đi kèm buồn bã, lo âu, hãy đi khám. Không tự mua thuốc ngủ. Nếu bạn hoặc con có ý nghĩ muốn chết, hãy gọi 115 hoặc 113 hoặc đến cấp cứu ngay.
Chủ đề khác