Tâm lý và cảm xúc

Con bị rối loạn hoảng sợ, lên cơn hoảng loạn: nhận biết và xử trí

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi

Trả lời nhanh

Cơn hoảng sợ là những đợt sợ hãi dữ dội đến đột ngột, kèm tim đập nhanh, khó thở, run, chóng mặt, cảm giác sắp chết; phần lớn cơn kéo dài 5–20 phút rồi tự qua và không gây hại cho cơ thể. Con bị rối loạn hoảng sợ khi các cơn lặp lại không báo trước và con sống trong nỗi sợ cơn tiếp theo từ một tháng trở lên. Lần đầu có cơn, nhất là khi kèm đau ngực hay ngất, hãy đưa con đi khám để loại trừ bệnh tim phổi. Bệnh chữa được, thường bằng trị liệu nhận thức hành vi; nếu con nói muốn chết, ở bên con và gọi 115 hoặc 113, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con đau ngực, nhất là khi đang gắng sức, hoặc đau lan ra tay, hàm, lưng.
  • Con ngất, lả đi, gọi hỏi không tỉnh táo, hoặc co giật.
  • Khó thở không đỡ sau 15–20 phút ngồi nghỉ, môi tím, hoặc con có hen, bệnh tim đã biết.
  • Tim đập rất nhanh hoặc loạn nhịp kèm choáng váng, lần đầu xảy ra mà không rõ lý do.
  • Con đã uống nhiều thuốc, rượu bia hay chất kích thích rồi lơ mơ, vật vã, hoặc tim đập rất nhanh.
  • Con nói muốn chết hoặc định làm hại bản thân: ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con đã có từ 2 cơn trở lên mà không rõ lý do, ở bất kỳ đâu.
  • Con lo sợ cơn tiếp theo, hoặc thay đổi sinh hoạt để tránh cơn, kéo dài từ một tháng trở lên.
  • Con bắt đầu né đi xe buýt, vào lớp đông, siêu thị, thang máy, hoặc không dám ra khỏi nhà một mình.
  • Con nghỉ học, bỏ tiết, hoặc không đi thi được vì sợ lên cơn.
  • Con uống nhiều cà phê, nước tăng lực, hoặc đã tự tìm thuốc an thần, rượu bia để 'cho bình tĩnh'.
  • Con buồn bã kéo dài, mất ngủ, mất hứng thú với mọi thứ.

Cơn hoảng sợ diễn ra thế nào

Cơn đến rất nhanh, có khi đang ngồi học, đang ngủ hay đang đi đường. Tim đập mạnh, thở dồn dập, tức ngực, run, vã mồ hôi, buồn nôn, chóng mặt, tê hoặc kiến bò ở đầu ngón tay, có em thấy như mình tách khỏi cơ thể. Nhiều em sợ mình sắp ngất, sắp chết hoặc sắp phát điên.

Đây là phản ứng báo động của cơ thể, giống như khi gặp nguy hiểm thật, chỉ là bật lên sai lúc. Phần lớn cơn kéo dài khoảng 5–20 phút rồi dịu dần. Dù rất đáng sợ, bản thân cơn hoảng sợ không làm tổn thương tim hay não. Biết trước điều này giúp nhiều em bớt hoảng khi cơn đến.

Một cơn hoảng sợ và rối loạn hoảng sợ

Một hai cơn hoảng sợ trong đời, nhất là lúc thi cử, mất ngủ hay căng thẳng nhiều, khá hay gặp và không có nghĩa là con bị bệnh. Xem thêm bài về hoảng loạn khi thi.

Rối loạn hoảng sợ là khi các cơn lặp lại, thường không báo trước, và sau đó con lo lắng liên tục từ một tháng trở lên về cơn tiếp theo, hoặc thay đổi cách sống để tránh nó. Nếu không được giúp, nhiều em né dần chỗ đông, phương tiện công cộng, thậm chí không dám ra khỏi nhà (chứng sợ khoảng trống). Bệnh hay bắt đầu ở cuối tuổi teen và đầu tuổi trưởng thành.

Phân biệt với bệnh cần đi khám

Lần đầu con có cơn, đưa con đi khám để bác sĩ loại trừ bệnh tim (rối loạn nhịp), hen, cường giáp, hạ đường huyết, thiếu máu. Bác sĩ có thể nghe tim phổi, đo điện tim, xét nghiệm máu. Đừng cho rằng 'chắc chỉ là tâm lý' khi con đau ngực lúc gắng sức hay ngất.

Cà phê, trà đặc, nước tăng lực, thuốc lá điện tử và một số chất kích thích gây run, hồi hộp rất giống cơn hoảng sợ, và có thể khởi phát cơn. Một số thuốc giảm cân, thuốc 'tăng tập trung' mua trên mạng cũng vậy. Hỏi con đã dùng gì là bước đơn giản mà hay bị bỏ qua.

Khi con đang lên cơn

  • Ở bên con, giữ giọng chậm và nhỏ: 'Bố mẹ ở đây. Đây là cơn hoảng sợ, nó sẽ qua.' Không quát, không bảo con 'bình tĩnh đi'.
  • Đưa con đến chỗ yên tĩnh, thoáng, cho con ngồi, nới cổ áo.
  • Thở chậm cùng con: hít vào bằng mũi khoảng 4 giây, thở ra từ từ khoảng 6 giây, cho đến khi con dịu lại.
  • Giúp con chú ý vào xung quanh: hai chân chạm sàn, gọi tên vài đồ vật con nhìn thấy.
  • Không cho con thở vào túi giấy, không cho uống thuốc an thần hay thuốc của người khác.
  • Nếu con đau ngực, khó thở không đỡ sau 15–20 phút, ngất, hoặc con có hen, bệnh tim: gọi 115 hoặc 113.

Nếu em đang đọc bài này

Nếu em từng có cơn như vậy và giờ sợ nó quay lại, em không yếu đuối và không bị 'điên'. Rối loạn hoảng sợ là tình trạng có tên gọi, chữa được, và nhiều người đã khỏe lại.

Khi cơn đến, ở yên chỗ nếu an toàn, tự nhắc: 'Đây là cơn hoảng sợ. Nó sẽ qua trong vài phút. Mình không gặp nguy hiểm.' Thở ra dài hơn hít vào. Đừng vội chạy ra khỏi nơi đó, vì mỗi lần trốn đi, não càng tin chỗ đó nguy hiểm. Bớt cà phê, nước tăng lực, ngủ đủ, vận động đều. Hãy kể với bố mẹ, thầy cô, phòng tư vấn của trường, hoặc gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

Bác sĩ sẽ làm gì

Sau khi khám và loại trừ bệnh cơ thể, bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý sẽ hỏi về các cơn, nỗi lo giữa các cơn, những chỗ con né tránh, và hỏi về trầm cảm, các dạng lo âu khác.

Trị liệu nhận thức hành vi (CBT) là cách chữa chính: con học hiểu cơn hoảng, đổi cách nghĩ 'mình sắp chết', tập chịu những cảm giác trong cơ thể và quay lại dần những chỗ đã né. Thuốc được cân nhắc khi bệnh nặng hoặc trị liệu chưa đủ, do bác sĩ chuyên khoa kê và theo dõi; thuốc chống trầm cảm thường mất vài tuần mới có tác dụng và không được tự ngừng. Bố mẹ không tự mua thuốc an thần cho con.

Chăm sóc con tại nhà

  • Ghi lại ngày giờ, hoàn cảnh, những gì con đã ăn uống trước mỗi cơn để mang theo khi đi khám.
  • Tập thở chậm cùng con mỗi tối khi con đang bình tĩnh, để kỹ năng sẵn sàng khi cơn đến.
  • Giảm cà phê, trà đặc, nước tăng lực, đồ uống nhiều đường; không để con dùng thuốc lá điện tử, rượu bia.
  • Giữ giờ ngủ đều, không thức khuya liên tục; khuyến khích con vận động mỗi ngày.
  • Đừng làm thay hay cho con né mọi chỗ con sợ; khuyến khích con quay lại từng bước, có người đi cùng lúc đầu.
  • Lưu số Tổng đài 111 và nói với con rằng con có thể gọi bất cứ lúc nào.

Hiểu lầm thường gặp

Lên cơn hoảng loạn có thể làm con ngừng tim hoặc chết.
Cơn hoảng sợ rất đáng sợ nhưng không làm hại cơ thể. Dù vậy, lần đầu có cơn hoặc khi kèm đau ngực, ngất, vẫn cần đi khám để loại trừ bệnh tim.
Thở vào túi giấy sẽ hết cơn.
Cách này không còn được khuyên dùng và có thể nguy hiểm nếu khó thở do bệnh khác. Thở chậm, thở ra dài là đủ.
Con hoảng loạn là do yếu bóng vía, cứng rắn lên là hết.
Rối loạn hoảng sợ là bệnh có thật, gặp cả ở những em mạnh mẽ, học giỏi. Trách mắng làm con sợ hơn và giấu triệu chứng.
Cứ tránh những chỗ con hay lên cơn là ổn.
Né tránh làm danh sách chỗ con sợ dài ra. Quay lại dần, có hỗ trợ, mới giúp não học rằng nơi đó an toàn.

Bố mẹ hay hỏi

+Cơn hoảng loạn kéo dài bao lâu?

Phần lớn cơn kéo dài khoảng 5–20 phút rồi dịu dần. Nếu con đau ngực, hoặc khó thở không đỡ sau 15–20 phút ngồi nghỉ, hãy đưa con đi cấp cứu.

+Làm sao phân biệt cơn hoảng sợ với bệnh tim?

Rất khó tự phân biệt, nhất là lần đầu. Đau ngực khi gắng sức, ngất, tim đập loạn kèm choáng là lý do đi khám ngay; bác sĩ sẽ đo điện tim và khám để loại trừ.

+Rối loạn hoảng sợ có chữa khỏi được không?

Nhiều người cải thiện rõ với trị liệu nhận thức hành vi, có khi kết hợp thuốc do bác sĩ kê. Tìm trợ giúp sớm giúp con không né tránh dần việc học và cuộc sống.

+Con lên cơn hoảng sợ ban đêm có sao không?

Một số người bị cơn hoảng sợ đánh thức giữa đêm. Nếu lặp lại, nên cho con đi khám để loại trừ bệnh khác và được trị liệu; giữ giờ ngủ đều, bớt cà phê buổi chiều tối.

+Có nên cho con uống thuốc an thần khi lên cơn không?

Không tự dùng. Thuốc an thần có thể gây buồn ngủ, phụ thuộc và nguy hiểm khi dùng cùng rượu bia; chỉ bác sĩ mới quyết định sau khi khám.

Nguồn tham khảo

  1. Panic disorder — NHS (Anh)
  2. Panic Disorder: When Fear Overwhelms — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)
  3. Breathing exercises for stress — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Hoảng loạn khi thi

    Run tay, tim đập nhanh, khó thở, đầu óc trống rỗng khi cầm đề là phản ứng báo động của cơ thể trước căng thẳng, thường gọi là cơn hoảng sợ (cơn hoảng loạn). Cơn này đáng sợ nhưng không nguy hiểm, phần lớn kéo dài khoảng 5–20 phút rồi dịu dần, và thở chậm giúp nó qua nhanh hơn. Nếu con đau ngực khi gắng sức, ngất, hoặc khó thở không đỡ sau khi nghỉ, cần đi cấp cứu để loại trừ bệnh tim phổi. Nếu cơn hoảng loạn lặp lại nhiều lần hoặc làm con né tránh đi học, đi thi, nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

  • Lo âu ở tuổi teen

    Lo lắng trước bài kiểm tra hay khi vào lớp mới là bình thường. Con có thể đang bị rối loạn lo âu khi nỗi lo quá mức so với hoàn cảnh, kéo dài nhiều tuần, và làm con né tránh đi học, gặp bạn, hoặc gây đau bụng, đau đầu, mất ngủ lặp lại. Rối loạn lo âu là bệnh hay gặp ở tuổi teen và chữa được, thường bằng trị liệu tâm lý. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Rối loạn lo âu xã hội

    Rối loạn lo âu xã hội (ám ảnh sợ xã hội) là nỗi sợ bị người khác nhìn, đánh giá hay chê cười, mạnh đến mức con né tránh phát biểu, lên bảng, ăn trước mặt bạn, gặp người lạ, và nỗi sợ kéo dài nhiều tháng. Bệnh hay bắt đầu ở tuổi teen, khác với nhút nhát ở chỗ nó làm con khổ sở và cản trở việc học, bạn bè. Bệnh chữa được, cách được khuyên đầu tiên là trị liệu nhận thức hành vi (CBT). Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Học sinh ngất xỉu

    Phần lớn học sinh ngất ở trường là ngất phản xạ (ngất phế vị), do đứng lâu dưới nắng, nhịn ăn sáng, uống ít nước, thiếu ngủ hoặc sợ hãi, đau đột ngột; con thường tỉnh lại trong vòng 1 phút. Khi con ngất, đặt con nằm ngửa và nâng hai chân lên cao. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con ngất khi đang chạy, chơi thể thao hay đang nằm, không tỉnh sau 1 phút, khó thở, đau ngực, tim đập loạn, co giật, hoặc bị thương khi ngã. Con đã tỉnh và khỏe lại vẫn nên đi khám sau lần ngất đầu tiên.

  • Cà phê, nước tăng lực khi ôn thi

    Nước tăng lực không được khuyến cáo cho trẻ em và tuổi teen. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên trẻ em tốt nhất không dùng caffeine; nếu học sinh vẫn uống, Bộ Y tế Canada đặt giới hạn 2,5 mg cho mỗi kg cân nặng mỗi ngày (con nặng 45 kg là khoảng 110 mg, chưa tới một ly cà phê phin); giữ dưới khoảng 100 mg và không uống sau 15 giờ là mức an toàn dễ nhớ. Người lớn khỏe mạnh không nên quá 400 mg mỗi ngày. Caffeine giúp tỉnh trong chốc lát nhưng làm mất ngủ, mà ngủ mới là lúc não ghi nhớ bài. Nếu sau khi uống con đau ngực, tim đập rất nhanh hoặc loạn nhịp, khó thở, ngất hay co giật, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Trầm cảm ở tuổi teen

    Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

Chủ đề khác