Tâm lý và cảm xúc

Sinh viên mất động lực, sống không mục tiêu: khi nào là bình thường

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sinh viên · 18–24 tuổi

Trả lời nhanh

Chưa biết mình muốn gì, có những tháng học cho xong, là chuyện nhiều sinh viên trải qua, nhất là sau khi thoát khỏi nhịp ôn thi căng thẳng. Đáng lo hơn khi con mất hứng thú với gần như mọi thứ, buồn, trống rỗng, ngủ và ăn thay đổi, bỏ lớp kéo dài từ 2 tuần: đó có thể là trầm cảm hoặc kiệt sức, cần gặp bác sĩ hoặc phòng tư vấn tâm lý của trường. Bố mẹ giúp nhiều nhất bằng cách hỏi han không phán xét, cùng con chia việc thành bước nhỏ và giữ nếp sinh hoạt. Tổng đài 111 dành cho trẻ dưới 16 tuổi; với sinh viên, khi con nói muốn chết hay tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nói muốn chết, muốn biến mất, "sống chẳng để làm gì", hoặc đăng những dòng như vậy lên mạng.
  • Con có vết thương tự gây ra, hoặc đang tìm cách làm hại bản thân.
  • Con nhắn lời từ biệt, cho đi đồ quý, hoặc mất liên lạc nhiều ngày khi đang rất suy sụp.
  • Khi có những dấu hiệu trên: nếu ở gần, đến với con và không để con một mình; nếu ở xa, nhờ bạn cùng phòng, người thân gần nhất đến ngay; gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt. Nếu con đang du học, gọi số cấp cứu nơi con ở.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con buồn, trống rỗng hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với cả những việc từng thích, kéo dài từ 2 tuần.
  • Con ngủ li bì hoặc mất ngủ, bỏ ăn hoặc ăn quá nhiều, mệt mỏi dù không làm gì nhiều.
  • Con bỏ lớp nhiều buổi, nợ môn, có nguy cơ bị cảnh báo học tập mà không nói với ai.
  • Con ít liên lạc với gia đình, bạn bè, ở lì trong phòng.
  • Con uống rượu bia, chơi game, cá cược hay lướt mạng thâu đêm để lấp khoảng trống.
  • Con hay nói "mình vô dụng", "chẳng có gì đáng để cố".

Mất động lực hay đang có vấn đề sức khỏe tinh thần

Nhiều sinh viên chưa biết mình muốn gì sau khi ra trường, học một ngành chưa thấy hứng thú, hay có những giai đoạn chỉ học cho qua. Nếu con vẫn đi học, vẫn gặp bạn, vẫn có những việc con thấy vui, và thỉnh thoảng có ngày hăng hái lại, thì đây thường là giai đoạn tìm hướng đi, cần thời gian và vài thay đổi nhỏ.

Khác với trạng thái đó, trầm cảm làm con mất hứng thú với gần như mọi thứ, buồn hoặc trống rỗng hầu hết thời gian, mệt, khó tập trung, ngủ và ăn thay đổi, kéo dài từ 2 tuần trở lên. Kiệt sức đến sau nhiều tháng căng thẳng học tập, làm thêm, khiến con cạn năng lượng và xa cách với việc học. Hai tình trạng này cần được bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý đánh giá, không chỉ cần "cố lên".

Vì sao sinh viên dễ mất động lực

  • Suốt những năm phổ thông, mục tiêu là đỗ đại học. Khi đã đỗ, nhiều em mất đi mục tiêu rõ ràng duy nhất mình từng có.
  • Chọn ngành theo điểm, theo ý bố mẹ hoặc theo bạn bè, nên chưa thấy ngành gắn với mình.
  • Lớp đông, ít ai nhắc, tự quản lý thời gian lần đầu; một lần bỏ lớp dễ thành nhiều lần.
  • Ngủ thức thất thường, thức khuya với điện thoại, ăn uống thất thường, ít vận động.
  • So sánh với bạn bè trên mạng xã hội: ai cũng có vẻ giỏi, có kế hoạch, có thành tích.
  • Áp lực tiền bạc, làm thêm nhiều giờ, xa nhà, cô đơn, chuyện tình cảm.

Bố mẹ nói chuyện với con thế nào

Bắt đầu bằng sự quan tâm, không bằng điểm số: "Dạo này bố mẹ thấy con có vẻ mệt. Con thấy thế nào". Nghe nhiều hơn nói. Tránh những câu như "Bố mẹ vất vả nuôi con ăn học mà con thế này" hay "Bằng tuổi con bố mẹ đã...", vì chúng làm con thấy có lỗi và càng khó nói thật.

Nếu con thừa nhận đang chán, hỏi thêm con chán việc học, chán ngành, hay chán gần như mọi thứ, và từ bao giờ. Câu trả lời giúp bố mẹ biết con cần một thay đổi trong cách học, một cuộc nói chuyện với cố vấn học tập, hay cần đi khám. Nếu nghi con có ý nghĩ tự hại, có thể hỏi thẳng con có nghĩ đến chuyện làm hại bản thân không; hỏi như vậy không làm ý nghĩ đó nặng thêm.

Từng bước lấy lại nhịp

  • Giữ giờ đi ngủ, thức dậy đều, kể cả cuối tuần. Ngủ đủ là nền cho mọi thứ khác.
  • Đặt mục tiêu rất nhỏ, làm được ngay trong ngày: đi đủ một buổi học, làm 30 phút một bài tập, ghi lại một việc đã xong.
  • Chia việc lớn thành phần nhỏ, ghi hạn nộp vào lịch, làm từng phần một.
  • Vận động đều: đi bộ, đạp xe, chơi một môn thể thao với bạn.
  • Thử những việc mới ngoài lớp: câu lạc bộ, tình nguyện, thực tập ngắn, làm thêm đúng ngành. Hứng thú thường đến sau khi bắt tay làm, không phải trước.
  • Gặp cố vấn học tập hoặc giảng viên nếu đang nợ môn, để biết các lựa chọn như giảm tải, học lại, nghỉ học tạm thời theo quy chế của trường.
  • Giảm rượu bia, cà phê, và những giờ lướt mạng làm con thấy mình thua kém.

Nếu bạn là sinh viên

Không biết mình muốn gì ở tuổi này không có nghĩa là bạn hỏng. Phần lớn mọi người tìm ra hướng đi bằng cách thử, sai rồi chỉnh, chứ không phải ngồi nghĩ cho đến khi chắc chắn. Hãy bắt đầu bằng một việc nhỏ hôm nay, và nói với một người bạn tin về những gì đang diễn ra.

Nếu bạn thấy trống rỗng, mất hứng thú với gần như mọi thứ từ 2 tuần trở lên, hãy đến phòng tư vấn tâm lý của trường, trạm y tế hoặc bác sĩ. Tổng đài 111 dành cho trẻ em dưới 16 tuổi, nên với bạn, bác sĩ, chuyên gia tâm lý và dịch vụ tư vấn của trường là nơi phù hợp. Nếu có lúc bạn nghĩ đến chuyện làm hại bản thân, hãy gọi cho một người ở gần ngay, hoặc gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt.

Bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý sẽ làm gì

Bác sĩ hỏi về tâm trạng, giấc ngủ, ăn uống, việc học, các mối quan hệ, việc dùng rượu bia, và có thể khám để loại trừ bệnh cơ thể gây mệt mỏi kéo dài. Trò chuyện trị liệu, trong đó có trị liệu nhận thức hành vi, giúp nhiều sinh viên. Nếu cần, bác sĩ có thể kê thuốc; loại thuốc, liều và thời gian dùng do bác sĩ quyết định và theo dõi.

Chăm sóc con tại nhà

  • Gọi điện hoặc nhắn tin đều đặn, hỏi về cuộc sống của con chứ không chỉ hỏi điểm.
  • Khi con về nhà, rủ con cùng làm một việc nhẹ: nấu ăn, đi bộ, làm vườn.
  • Không thay con quyết định ngành hay việc làm; cùng con liệt kê các lựa chọn và hỏi con nghiêng về đâu.
  • Nếu con nói muốn đi khám, ủng hộ và giúp con đặt lịch, kể cả lo chi phí nếu cần.
  • Lưu số điện thoại một người bạn hoặc bạn cùng phòng của con để liên lạc khi cần gấp.
  • Để ý những dấu hiệu lạ khi con ở xa: không nghe máy nhiều ngày, nói chuyện chán nản, nhắc đến cái chết.

Hiểu lầm thường gặp

Mất động lực là do lười, cứ ép là được.
Có khi đúng là thiếu thói quen, nhưng mất hứng thú kéo dài cũng là dấu hiệu chính của trầm cảm. Ép và trách mắng thường làm con thu mình hơn.
Phải tìm được đam mê rồi mới bắt đầu cố gắng.
Với nhiều người, hứng thú đến sau khi bắt tay làm và thấy mình tiến bộ. Những bước nhỏ, đều đặn thường giúp hơn chờ cảm hứng.
Đi gặp chuyên gia tâm lý là có bệnh nặng.
Phòng tư vấn của trường dành cho mọi sinh viên đang gặp khó khăn về học tập, tình cảm, căng thẳng, không chỉ người có bệnh. Đi sớm thường giúp gỡ nhanh hơn.

Bố mẹ hay hỏi

+Sinh viên mất động lực học tập phải làm sao?

Bắt đầu từ giấc ngủ đều, mục tiêu rất nhỏ mỗi ngày và chia việc lớn thành phần nhỏ. Nếu tình trạng kéo dài từ 2 tuần kèm buồn, trống rỗng, mất hứng thú với mọi thứ, hãy gặp bác sĩ hoặc phòng tư vấn của trường.

+Làm sao biết con mất động lực hay bị trầm cảm?

Trầm cảm làm con buồn hoặc trống rỗng gần như cả ngày, mất hứng thú với gần như mọi thứ, ngủ và ăn thay đổi, kéo dài từ 2 tuần. Nếu con chỉ chán việc học nhưng vẫn vui với bạn bè và sở thích, đó thường là chuyện hướng đi.

+Con không biết sau này muốn làm gì, có đáng lo không?

Rất nhiều sinh viên như vậy. Thực tập, làm thêm, tham gia câu lạc bộ và nói chuyện với người đi trước giúp con thử và thu hẹp lựa chọn.

+Con bỏ học nhiều buổi, bố mẹ ở xa nên làm gì?

Gọi cho con, hỏi han nhẹ nhàng, không trách. Khuyến khích con gặp cố vấn học tập để biết các lựa chọn, và nếu con có dấu hiệu trầm cảm, giúp con đến phòng tư vấn của trường hoặc bác sĩ.

+Sinh viên có gọi được Tổng đài 111 không?

Tổng đài 111 là đường dây bảo vệ trẻ em dưới 16 tuổi. Sinh viên nên tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc dịch vụ tư vấn của trường; khi nguy hiểm trước mắt, gọi 115 hoặc 113.

Nguồn tham khảo

  1. Student stress — NHS (Vương quốc Anh)
  2. Counselling for student mental health problems — NHS (Vương quốc Anh)
  3. Depression — Viện Sức khỏe Tâm thần Hoa Kỳ (NIMH)
  4. 5 Action Steps to Help Someone Having Thoughts of Suicide — Viện Sức khỏe Tâm thần Hoa Kỳ (NIMH)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Sinh viên kiệt sức

    Kiệt sức (burnout) là khi căng thẳng học tập, làm thêm kéo dài nhiều tháng khiến sinh viên cạn năng lượng, thấy chán và xa cách với việc học, và tin rằng mình học mãi cũng không ra gì. Ngủ một đêm hay nghỉ một cuối tuần không làm nó hết. Cách gỡ là giảm tải thật sự, lấy lại giấc ngủ và các khoảng nghỉ, và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nếu tình trạng kéo dài hơn 2 tuần, vì kiệt sức hay đi kèm trầm cảm và lo âu. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, hãy gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, và đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ngay trong ngày. Tổng đài 111 dành cho trẻ dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, bác sĩ và phòng tư vấn của trường là nơi phù hợp hơn.

  • Trầm cảm ở sinh viên

    Sinh viên bị trầm cảm thường buồn, trống rỗng hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với mọi thứ, mệt, ngủ quá nhiều hoặc mất ngủ, bỏ lớp, ít liên lạc với gia đình, kéo dài từ 2 tuần trở lên. Trầm cảm là bệnh chữa được: hãy giúp con gặp bác sĩ, bác sĩ tâm thần hoặc phòng tư vấn tâm lý của trường. Tổng đài 111 dành cho trẻ em dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, đường trợ giúp chính là bác sĩ và dịch vụ tư vấn của trường. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc nhờ người ở gần đến với con ngay.

  • Sinh viên chán ngành, muốn bỏ học

    Chán ngành, muốn bỏ học khá thường gặp ở sinh viên, nhất là năm nhất và năm hai, và không phải lúc nào cũng có nghĩa là con chọn sai. Trước khi quyết định, bố mẹ và con nên tách bạch xem con chán ngành thật, đang kiệt sức vì quá tải, hay đang có dấu hiệu trầm cảm, vì mỗi trường hợp cần cách gỡ khác nhau. Đừng để con bỏ học trong cơn giận hay cơn buồn: hỏi cố vấn học tập, phòng đào tạo về giảm tải, nghỉ học tạm thời hay chuyển ngành theo quy chế của trường. Nếu con buồn bã, trống rỗng gần như cả ngày từ 2 tuần trở lên, hãy đưa con đến bác sĩ hoặc phòng tư vấn của trường; nếu con nói muốn chết hay tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt.

  • Sinh viên lo lắng về tương lai

    Lo về việc làm, ra trường, chọn đúng ngành là chuyện rất thường gặp ở sinh viên, nhất là năm cuối. Nỗi lo giúp con chuẩn bị khi nó thúc con hành động; nó cần được giúp khi con lo gần như mọi lúc, về đủ thứ chuyện, khó kiểm soát, mất ngủ, khó tập trung, kéo dài nhiều tuần. Bố mẹ giúp con bằng cách lắng nghe, không so sánh, cùng con chia tương lai thành những bước nhỏ, và khuyến khích con gặp bác sĩ hoặc phòng tư vấn của trường khi nỗi lo ảnh hưởng đến cuộc sống. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt.

  • Sinh viên xa nhà cô đơn

    Cô đơn và nhớ nhà rất thường gặp ở sinh viên năm nhất, nhất là trong vài tháng đầu ở thành phố mới, và thường dịu dần khi con có nếp sinh hoạt và vài người bạn. Đáng lo khi cô đơn kéo dài hàng tháng, con thu mình, bỏ học, ngủ li bì hoặc mất ngủ, buồn bã gần như cả ngày từ 2 tuần trở lên, vì đó có thể là trầm cảm. Bố mẹ giúp được nhiều bằng những cuộc gọi đều đặn mà không tra hỏi, và khuyến khích con tìm đến bạn bè, câu lạc bộ, phòng tư vấn của trường. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, và đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ngay trong ngày. Tổng đài 111 dành cho trẻ dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, bác sĩ và phòng tư vấn của trường là nơi phù hợp hơn.

  • Học sinh, sinh viên hay trì hoãn

    Trì hoãn hiếm khi chỉ là lười: phần lớn các em né việc vì việc quá lớn, quá khó, sợ làm không tốt, hoặc vì điện thoại luôn sẵn bên cạnh. Cách giúp hiệu quả là chia việc thành bước nhỏ, bắt đầu ngay bằng vài phút, cất điện thoại khi học và ngủ đủ giấc. Nếu trì hoãn đi kèm buồn bã, mất hứng thú, mất ngủ kéo dài từ 2 tuần, hoặc con khó tập trung từ nhỏ, nên đưa con gặp bác sĩ để tìm trầm cảm, lo âu hay tăng động giảm chú ý. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt.

Chủ đề khác