Sơ cứu người bị tai nạn giao thông tại chỗ: làm gì trước khi xe cấp cứu đến
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
THPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi
Trả lời nhanh
Khi gặp tai nạn giao thông, việc đầu tiên là gọi 115 hoặc 113 và giữ an toàn cho chính mình: đứng ở chỗ không có xe lao tới, nhờ người cảnh báo xe phía sau, tắt máy xe bị đổ. Không di chuyển người bị nạn nếu có thể bị chấn thương cổ, lưng, trừ khi họ đang gặp nguy hiểm trước mắt như cháy, xe lao tới; không tháo mũ bảo hiểm trừ khi người đó không thở và mũ cản trở việc mở đường thở. Ấn chặt trực tiếp lên chỗ chảy máu, không cho ăn uống gì. Nếu người bị nạn không phản ứng và không thở bình thường, ép tim ngay trong lúc chờ xe cấp cứu.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Người bị nạn không phản ứng khi gọi to, vỗ vai, không thở hoặc chỉ thở ngáp từng hơi: gọi 115 hoặc 113, bật loa ngoài và bắt đầu ép tim ngay.
- Máu chảy nhiều, phun thành tia, hoặc vẫn chảy sau khi đã ấn chặt liên tục: tiếp tục ấn và gọi 115 hoặc 113.
- Người bị nạn kêu đau cổ, đau lưng, tê hoặc không cử động được tay chân: giữ yên tại chỗ, đỡ đầu cổ thẳng hàng với thân, gọi 115 hoặc 113.
- Người bị nạn va đầu, kể cả khi vẫn tỉnh và nói chuyện bình thường; hoặc đã ngất dù chỉ vài giây, lơ mơ, nói lẫn lộn, nôn, co giật.
- Người bị nạn khó thở, đau ngực, đau bụng tăng dần, da tái lạnh, vã mồ hôi, lơ mơ.
- Có người bị kẹt dưới xe, xe bốc khói, chảy xăng, hoặc dây điện bị đứt rơi xuống đường.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Sau một vụ va chạm, người bị nạn tự đứng dậy được nhưng có vết rách toác miệng, sâu, hoặc ở mặt, lòng bàn tay: đi khám càng sớm càng tốt để được khâu hoặc dán.
- Vết trầy rộng còn dính sạn, đất cát sau khi rửa, hoặc người bị nạn chưa tiêm đủ các mũi có thành phần uốn ván, không nhớ mình đã tiêm chưa.
- Tay, chân sưng đau, khó cử động hoặc không chịu dồn sức nặng lên: đi khám để chụp phim xem có gãy xương không.
- Trong 1–2 ngày sau tai nạn, đau tăng dần, đau bụng, đi tiểu ra máu, đau đầu ngày càng nặng hoặc buồn ngủ khác thường: đi khám ngay, không chờ thêm.
- Sau vài tuần vẫn mơ thấy vụ tai nạn, sợ hãi, mất ngủ, không dám đi xe: hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Bước 1: Giữ an toàn cho mình và hiện trường
- Dừng xe ở lề, cách xa chỗ tai nạn, bật đèn cảnh báo nếu có. Không lao ra giữa đường khi xe vẫn đang chạy qua.
- Nhờ người xung quanh đứng cách xa hai đầu để ra hiệu cho xe phía sau đi chậm, tránh va chạm tiếp.
- Tắt máy các xe bị đổ, không để ai hút thuốc gần đó. Nếu thấy xăng chảy, khói, lửa hoặc dây điện đứt, tránh xa và báo ngay khi gọi cấp cứu.
- Nếu có găng tay hay túi nilon sạch, đeo vào trước khi chạm vào vết thương chảy máu.
Bước 2: Gọi 115 hoặc 113 và nói rõ thông tin
Gọi 115 hoặc 113 càng sớm càng tốt, hoặc nhờ một người khác gọi trong lúc bạn xem người bị nạn. Nói rõ địa chỉ, tên đường, mốc gần nhất, có bao nhiêu người bị nạn, ai không tỉnh, ai chảy máu nhiều, ai bị kẹt. Bật loa ngoài và làm theo hướng dẫn của nhân viên qua điện thoại.
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 quy định người có mặt tại nơi xảy ra tai nạn có trách nhiệm giúp đỡ, cứu chữa kịp thời người bị nạn, báo tin ngay cho công an, cơ sở y tế hoặc ủy ban nhân dân nơi gần nhất, và cấm việc có điều kiện mà cố ý không cứu giúp. Giúp trong khả năng của mình và không để bản thân gặp nguy hiểm là đủ.
Bước 3: Xem người bị nạn, ưu tiên ai nguy hiểm nhất
- Gọi to, vỗ nhẹ vào vai người bị nạn. Không lắc mạnh, không kéo dậy.
- Coi như mọi người trong vụ tai nạn đều có thể bị chấn thương cổ, cột sống. Để họ nằm nguyên tư thế đang có, trừ khi chỗ đó nguy hiểm (lửa, xe lao tới). Nếu họ tỉnh, dặn họ nằm yên, đừng cố ngồi dậy hay quay cổ.
- Nếu người bị nạn nằm ngửa, quỳ phía sau đầu, hai bàn tay giữ hai bên đầu để đầu, cổ, thân thẳng hàng cho đến khi nhân viên cấp cứu đến.
- Không tháo mũ bảo hiểm khi người đó vẫn thở. Chỉ tháo khi họ không thở và mũ cản trở việc mở đường thở hoặc ép tim thổi ngạt; nếu được, làm cùng một người thứ hai giữ cổ thẳng.
- Đi tìm quanh hiện trường: có thể có người bị văng ra xa, nằm dưới gầm xe hoặc bên lề đường.
Khi người bị nạn không thở bình thường
Nếu người bị nạn không phản ứng và không thở, hoặc chỉ thở ngáp từng hơi, bắt đầu ép tim ngay và đặt điện thoại bật loa bên cạnh. Với người lớn và thanh thiếu niên: đặt gót bàn tay lên giữa ngực, ép sâu 5–6 cm, nhịp 100–120 lần mỗi phút. Nếu đã được học thổi ngạt, làm 30 lần ép xen 2 lần thổi; nếu chưa học, ép tim liên tục không ngắt quãng. Nếu gần đó có máy sốc điện tự động (AED), nhờ người mang tới và làm theo lời máy.
Với trẻ em bị nạn, làm theo cách ép tim thổi ngạt cho trẻ: thổi ngạt 5 lần trước rồi 30 lần ép xen 2 lần thổi. Khi mở đường thở cho người nghi chấn thương cổ, đẩy hàm dưới lên thay vì ngửa mạnh đầu ra sau; nhưng nếu không mở được đường thở, việc giúp người đó thở quan trọng hơn giữ yên cổ.
Nếu người bị nạn bất tỉnh nhưng vẫn thở bình thường, để nguyên tư thế, giữ đầu cổ thẳng và theo dõi hơi thở liên tục. Chỉ nghiêng người họ khi họ nôn hoặc đường thở bị tắc, và cần vài người cùng lật một khối để đầu, cổ, thân không xoắn.
Cầm máu, giữ ấm và những việc không làm
- Chảy máu: đặt gạc, khăn sạch hoặc áo sạch lên vết thương, ấn mạnh liên tục khoảng 10 phút, không mở ra xem; máu thấm qua thì đặt thêm lớp mới lên trên.
- Không rút mảnh kính, que, sắt còn cắm trong vết thương; chèn gạc hai bên và ấn quanh vật đó.
- Garô chỉ dùng khi máu ở tay, chân chảy ồ ạt mà ấn chặt không cầm được, tốt nhất theo hướng dẫn của nhân viên y tế qua điện thoại; ghi lại giờ buộc và không tự nới ra.
- Không cho người bị nạn ăn, uống gì, kể cả nước, vì họ có thể cần mổ.
- Giữ ấm bằng áo khoác, che nắng mưa; ở bên cạnh, nói chuyện bình tĩnh để họ yên tâm, không để họ đi lại lung tung ra giữa đường.
- Bỏng do ống xả: xả nước sạch mát lên vết bỏng khoảng 20 phút.
Nếu em đang đọc bài này
Học sinh, sinh viên đi xe đạp điện, xe máy hằng ngày rất có thể sẽ là người đầu tiên có mặt ở một vụ tai nạn. Em không cần làm như bác sĩ. Ba việc quan trọng nhất: giữ an toàn cho mình, gọi 115 hoặc 113, và ở bên người bị nạn, ấn cầm máu hoặc ép tim nếu cần.
Nếu em là người bị va chạm, dù thấy mình không sao, hãy báo cho bố mẹ và đi khám nếu có va đầu, đau bụng hay đau tăng dần. Sau một vụ tai nạn, thấy sợ, run, khó ngủ vài ngày là phản ứng hay gặp; nếu kéo dài, hãy nói với bố mẹ, thầy cô hoặc gặp bác sĩ. Một lớp sơ cứu có thực hành trên mô hình sẽ giúp em bình tĩnh hơn nhiều khi chuyện thật xảy ra.
Chăm sóc con tại nhà
- Lưu số 115 và 113 trong điện thoại; tập nói nhanh địa chỉ, mốc đường khi gọi.
- Để trong cốp xe một túi sơ cứu nhỏ: găng tay dùng một lần, gạc, băng cuộn, khăn sạch.
- Cả nhà, kể cả con lớn, nên học một lớp sơ cứu có thực hành ép tim trên mô hình.
- Sau một vụ va chạm nhẹ có va đầu, không để người đó ở một mình trong 24 giờ đầu và đưa đi khám nếu có dấu hiệu bất thường.
- Luôn đội mũ bảo hiểm cài quai đúng khi đi xe máy, xe đạp điện; không dùng tai nghe khi đang đi xe.
Hiểu lầm thường gặp
- Đỡ người bị nạn ngồi dậy, xoa bóp, cho uống nước cho tỉnh.
- Đỡ dậy có thể làm tổn thương tủy sống nặng thêm nếu cổ, lưng đã bị chấn thương. Để người bị nạn nằm yên, giữ đầu cổ thẳng, không cho ăn uống gì.
- Tháo ngay mũ bảo hiểm cho người bị nạn dễ thở.
- Khi người bị nạn vẫn thở, tháo mũ có thể làm cổ bị xoay gập. Chỉ tháo khi họ không thở và mũ cản trở việc cấp cứu, và nên có người thứ hai giữ cổ.
- Rắc thuốc lào, bột cà phê, đắp lá lên vết thương để cầm máu.
- Những thứ này làm bẩn vết thương và không cầm máu tốt hơn. Ấn chặt trực tiếp bằng gạc, khăn sạch là cách hiệu quả nhất.
- Không nên dính vào, chỉ cần quay video hoặc đứng xem.
- Luật yêu cầu người có mặt giúp đỡ người bị nạn và báo tin ngay. Một cuộc gọi cấp cứu sớm và vài phút ấn cầm máu, ép tim có thể cứu một người.
Bố mẹ hay hỏi
+Có nên tự chở người bị tai nạn đi viện bằng xe máy không?
Với người bất tỉnh, chảy máu nhiều, đau cổ, đau lưng hay không cử động được tay chân, hãy chờ xe cấp cứu và làm theo hướng dẫn qua điện thoại. Chở ngồi sau xe máy dễ làm chấn thương cổ, lưng nặng thêm; chỉ chở khi người bị nạn tỉnh, tự ngồi vững và không có cách nào khác.
+Không biết thổi ngạt thì có nên ép tim không?
Có. Với người lớn và thanh thiếu niên, ép tim liên tục còn hơn nhiều so với không làm gì; nhân viên 115 hoặc 113 sẽ hướng dẫn qua điện thoại.
+Người bị nạn tự đứng dậy được, nói không sao thì có cần đi khám không?
Nếu có va đầu trong tai nạn giao thông, cần đi khám cấp cứu ngay dù họ vẫn tỉnh. Chảy máu trong bụng hay trong đầu có thể chỉ lộ ra sau vài giờ, nên đau tăng dần, nôn, lơ mơ là lý do đi khám ngay.
+Gọi số nào khi gặp tai nạn giao thông?
Gọi 115 hoặc 113. Nói rõ địa chỉ, số người bị nạn và tình trạng của họ, rồi giữ máy để nghe hướng dẫn.
+Có nên rút vật cắm vào người bị nạn ra không?
Không. Vật cắm trong vết thương có thể đang bịt mạch máu; rút ra làm máu chảy nhiều hơn. Chèn gạc hai bên, ấn quanh vật đó và chờ cấp cứu.
Nguồn tham khảo
- First Aid Guidelines 2025 — Resuscitation Council UK
- Adult Basic Life Support Guidelines 2025 — Resuscitation Council UK
- Văn bản hợp nhất 55/VBHN-VPQH Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ (Điều 9, Điều 80) — Văn phòng Quốc hội
- Head injury and concussion — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Ép tim thổi ngạt cho trẻ
Nếu con không phản ứng khi gọi, lay nhẹ và không thở hoặc chỉ thở ngáp, hãy gọi 115 hoặc 113 (bật loa ngoài) và bắt đầu ngay: mở đường thở, thổi ngạt 5 lần, rồi ép tim 30 lần xen 2 lần thổi, nhịp 100–120 lần mỗi phút, ép lún khoảng một phần ba bề dày ngực. Trẻ dưới 1 tuổi ép bằng hai ngón cái, hai bàn tay ôm quanh ngực; trẻ lớn hơn ép bằng gót một hoặc hai bàn tay ở nửa dưới xương ức. Nếu chỉ có một mình và chưa gọi được, làm khoảng 1 phút rồi gọi 115 hoặc 113, sau đó làm tiếp cho đến khi con thở lại hoặc nhân viên cấp cứu đến.
- Cầm máu vết thương
Cách cầm máu tốt nhất cho gần như mọi vết thương là ấn chặt trực tiếp: đặt gạc, khăn sạch hoặc áo sạch lên vết thương, ấn mạnh liên tục khoảng 10 phút, không mở ra xem; máu thấm qua thì đặt thêm lớp mới lên trên. Không rắc thuốc lào, bột cà phê, tro bếp, nhọ nồi hay đắp lá lên vết thương, và không buộc garô cho vết thương thông thường. Gọi 115 hoặc 113 khi máu phun thành tia, vẫn chảy nhiều sau 10 phút ấn chặt, vết thương ở cổ, ngực, bụng, hoặc con tái nhợt, vã mồ hôi, lả đi.
- Mũ bảo hiểm cho trẻ
Mỗi lần ngồi xe máy, con cần đội một chiếc mũ bảo hiểm vừa đầu, đạt quy chuẩn và cài quai đúng cách. Mũ bảo hiểm tốt giảm nguy cơ tử vong khi tai nạn xe máy hơn sáu lần và giảm đến 74% nguy cơ chấn thương não. Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ yêu cầu cả người lái và người được chở trên xe máy phải đội mũ bảo hiểm đúng quy chuẩn và cài quai đúng quy cách. Sau tai nạn, nếu con bất tỉnh, nôn nhiều, co giật hay lơ mơ, gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Ngã xe trầy xước, bầm tím
Phần lớn trẻ ngã xe đạp chỉ trầy đầu gối, khuỷu tay, lòng bàn tay và bầm tím, chăm được ở nhà: ấn cầm máu, rửa dưới vòi nước sạch khoảng 5 phút, gỡ hết đất cát, che băng sạch; chườm lạnh chỗ bầm khoảng 20 phút. Đi cấp cứu ngay nếu con va đầu trong một vụ tai nạn giao thông hoặc ngã khi xe đang chạy nhanh, kể cả khi con có vẻ bình thường, hoặc nếu con ngất, nôn nhiều, đau bụng sau khi ghi đông thúc vào bụng, tay chân biến dạng hay không cử động được. Đi khám trong ngày khi vết thương toác miệng, còn bẩn sau 15 phút rửa, hoặc con chưa tiêm đủ mũi uốn ván.
- Trẻ bị gãy xương
Nghi con gãy xương khi sau ngã hay va đập, chỗ đau sưng, bầm, đau chói khi ấn vào một điểm trên xương, hoặc con không chịu cử động, không chịu đứng; con vẫn cử động được cũng chưa loại trừ gãy xương. Giữ yên chi ở đúng tư thế đang có, không nắn, không kéo, nẹp tạm và đưa con đi khám để chụp phim; không cho con ăn uống trên đường đi. Gọi 115 hoặc 113 khi xương lòi ra ngoài da, chi cong vẹo, tay chân tê lạnh hoặc tím tái, hoặc nghi con bị chấn thương cổ, lưng, gãy xương đùi.
- Bỏng ống xả xe máy
Khi con chạm vào ống xả (bô) xe máy, việc đầu tiên là xả nước sạch mát đang chảy lên vết bỏng trong khoảng 20 phút, càng sớm càng tốt, rồi che bằng màng bọc thực phẩm hoặc gạc sạch. Không bôi kem đánh răng, nước mắm, mỡ, lòng trắng trứng, không chườm đá và không chọc vỡ bọng nước. Bỏng bô thường nhỏ nhưng có thể sâu hơn vẻ ngoài, nên vết bỏng có bọng nước, trắng bệch hoặc ở trẻ dưới 5 tuổi cần được nhân viên y tế xem trong ngày. Bỏng rộng hơn lòng bàn tay con, bỏng vùng khớp, bàn chân, mặt, sinh dục hoặc con lả đi thì đến cấp cứu ngay.
Chủ đề khác