Vắc xin bại liệt: lịch uống, lịch tiêm và những điều cần biết
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng
Trả lời nhanh
Trong Tiêm chủng mở rộng, con được uống vắc xin bại liệt 3 lần lúc 2, 3 và 4 tháng tuổi (mỗi lần 2 giọt, các lần cách nhau ít nhất 1 tháng) và tiêm vắc xin bại liệt 2 mũi lúc 5 tháng và 9 tháng tuổi, đều miễn phí tại trạm y tế. Cả hai loại đều an toàn; phản ứng hay gặp nhất chỉ là sưng đau nhẹ chỗ tiêm. Lỡ lịch thì cho con uống hoặc tiêm bù ngay khi có thể, không phải làm lại từ đầu. Nếu con đột ngột không cử động được một tay, một chân, hoặc khó thở, gọi 115 hoặc 113 ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Trong vài phút đến vài giờ sau khi uống hoặc tiêm, con khó thở, thở rít, sưng môi, mặt hoặc lưỡi, nổi mề đay lan nhanh.
- Con đột ngột yếu hoặc không cử động được một phần cơ thể, thường là một chân, chân tay mềm nhũn hoặc tê, dù trước đó chỉ sốt nhẹ.
- Con khó thở, thở yếu, hoặc nuốt sặc liên tục.
- Con co giật, li bì, khó đánh thức, da tái, tay chân lạnh.
- Con dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên, kể cả khi vừa uống hoặc tiêm vắc xin.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con đã quá ngày hẹn mà chưa uống hoặc chưa tiêm đủ các lần bại liệt: đưa con đến trạm y tế để được hẹn bù.
- Con hoặc người sống cùng nhà có bệnh suy giảm miễn dịch, đang điều trị ung thư hay dùng thuốc ức chế miễn dịch: báo bác sĩ trước khi cho con uống vắc xin.
- Con nôn hoặc nhè ra ngay sau khi uống: báo ngay nhân viên y tế tại điểm tiêm để họ quyết định có cho uống lại không.
- Chỗ tiêm sưng đỏ to dần sau 2–3 ngày, nóng, có mủ, hoặc sưng đau kéo dài quá 7 ngày.
- Con sốt từ 39°C, sốt kéo dài quá 48 giờ sau tiêm, hoặc bố mẹ thấy con khác thường.
Bệnh bại liệt và vì sao vẫn phải phòng
Bại liệt do virus bại liệt gây ra, lây chủ yếu qua phân của người nhiễm: tay bẩn đưa lên miệng, thức ăn hoặc nước bị nhiễm bẩn. Phần lớn người nhiễm không có biểu hiện gì nhưng vẫn thải virus ra ngoài và lây cho người khác. Một số ít có sốt, mệt, đau đầu, nôn, đau cơ vài ngày.
Dưới 1% số người nhiễm bị liệt, thường ở chân, có thể xảy ra trong vài giờ đến vài ngày. Khi liệt lan đến cơ hô hấp, bệnh có thể gây tử vong. Bệnh không có thuốc chữa, chỉ phòng được bằng vắc xin.
Nhờ tiêm chủng, bại liệt đã rất hiếm trên thế giới, nhưng virus vẫn còn lưu hành ở một vài nước và có thể theo người đi lại lan sang nơi khác. Ở nơi nhiều trẻ chưa được uống, tiêm đủ, virus có thể quay lại gây bệnh. Vì vậy mỗi đứa trẻ vẫn cần đủ các lần vắc xin.
Lịch uống và tiêm trong Tiêm chủng mở rộng
- Vắc xin bại liệt uống: lần 1 khi con đủ 2 tháng tuổi, lần 2 và lần 3 mỗi lần cách lần trước ít nhất 1 tháng, thường lúc 3 và 4 tháng tuổi. Mỗi lần nhỏ 2 giọt vào miệng.
- Vắc xin bại liệt tiêm: mũi 1 khi con đủ 5 tháng tuổi, mũi 2 khi con đủ 9 tháng tuổi, tiêm bắp ở mặt ngoài đùi.
- Các lần uống thường trùng ngày với mũi vắc xin 5 trong 1, nên một buổi con có thể vừa tiêm vừa uống.
- Khoảng cách 1 tháng được tính là ít nhất 28 ngày.
- Đôi khi trạm y tế tổ chức đợt uống bổ sung theo chiến dịch. Cho con uống theo hướng dẫn của trạm và mang sổ tiêm để được ghi lại.
Vắc xin uống và vắc xin tiêm khác nhau thế nào
Vắc xin uống chứa virus sống đã được làm yếu. Ngoài bảo vệ con, nó còn tạo miễn dịch ở ruột, giúp cắt đường lây trong cộng đồng. Vắc xin tiêm chứa virus đã bất hoạt, không thể gây bệnh, và bảo vệ cả ba týp virus bại liệt.
Lịch của Việt Nam dùng cả hai loại để con được bảo vệ đầy đủ, đúng như khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới cho các nước còn dùng vắc xin uống: 3 lần uống và 2 mũi tiêm.
Vắc xin 6 trong 1 (tiêm dịch vụ) đã có sẵn thành phần bại liệt dạng tiêm. Nếu con tiêm 6 trong 1, mang sổ tiêm để bác sĩ tính con còn cần uống hay tiêm thêm lần nào.
Vắc xin bại liệt có an toàn không
Cả hai loại đều an toàn. Vắc xin tiêm là một trong những vắc xin an toàn nhất: con có thể đỏ, sưng, đau nhẹ chỗ tiêm, tự hết sau 2–3 ngày, và chưa ghi nhận phản ứng nặng nào.
Với vắc xin uống, có một biến chứng rất hiếm là liệt do chính virus vắc xin, khoảng 1 trường hợp trên 2,7 triệu liều, hay gặp nhất sau lần uống đầu tiên. Nguy cơ này nhỏ hơn rất nhiều so với nguy cơ bị bại liệt khi không được bảo vệ.
Trẻ có bệnh suy giảm miễn dịch không được uống vắc xin bại liệt mà chỉ tiêm. Bác sĩ khám sàng lọc sẽ hỏi về bệnh của con và của người trong nhà trước khi cho uống, nên bố mẹ hãy kể đầy đủ.
Khi con lỡ lịch
Lỡ lịch uống: cho con uống ngay khi có thể, các lần sau cách nhau ít nhất 1 tháng cho đến khi đủ 3 lần. Không cần uống lại từ đầu.
Lỡ lịch tiêm: mũi 1 tiêm ngay khi có thể; mũi 2 tiêm khi con từ 9 tháng tuổi trở lên và cách mũi 1 ít nhất 1 tháng. Mang sổ tiêm đến trạm y tế để được tính lịch cho đúng.
Chăm sóc con tại nhà
- Ghi ngày hẹn uống, tiêm bại liệt vào điện thoại và giữ sổ tiêm chủng cẩn thận.
- Sau khi uống hoặc tiêm, ở lại điểm tiêm ít nhất 30 phút để nhân viên y tế theo dõi.
- Con vẫn bú, ăn và tắm bình thường sau khi uống hoặc tiêm vắc xin bại liệt.
- Chỗ tiêm sưng đau thì chườm mát bằng khăn sạch vài phút; không đắp lá hay bôi gì lên.
- Khi con sốt từ 38,5°C hoặc quấy khó chịu, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ.
- Rửa tay bằng xà phòng sau mỗi lần thay tã cho con và trước khi chuẩn bị đồ ăn, nhất là trong vài tuần sau khi con uống vắc xin.
Hiểu lầm thường gặp
- Con đã uống bại liệt rồi thì không cần tiêm nữa.
- Lịch Tiêm chủng mở rộng gồm cả 3 lần uống và 2 mũi tiêm. Hai loại bổ sung cho nhau, con cần đủ cả hai.
- Con nôn sau khi uống thì vắc xin mất tác dụng, phải tự cho uống lại ở nhà.
- Vắc xin chỉ được cho uống tại điểm tiêm. Nếu con nôn hay nhè ra ngay, báo nhân viên y tế để họ quyết định có cho uống lại hay không.
- Bại liệt không còn nữa nên không cần cho con uống, tiêm.
- Bệnh đã rất hiếm nhờ tiêm chủng, nhưng virus vẫn còn ở một số nơi và có thể lan sang nếu nhiều trẻ không được bảo vệ.
- Con đang hơi sổ mũi thì phải hoãn uống bại liệt.
- Cảm nhẹ không sốt thường vẫn uống, tiêm được. Bác sĩ khám sàng lọc sẽ quyết định; chỉ hoãn khi con ốm vừa hoặc nặng, có sốt.
Bố mẹ hay hỏi
+Uống vắc xin bại liệt mấy lần?
Trong Tiêm chủng mở rộng, con uống 3 lần lúc 2, 3 và 4 tháng tuổi, rồi tiêm thêm 2 mũi bại liệt lúc 5 và 9 tháng tuổi.
+Uống bại liệt xong có được bú ngay không?
Được. Con vẫn bú và ăn bình thường. Nếu con nôn hay nhè ra ngay sau khi uống, báo nhân viên y tế tại điểm tiêm.
+Tiêm 6 trong 1 có cần uống bại liệt không?
Vắc xin 6 trong 1 đã có thành phần bại liệt dạng tiêm. Mang sổ tiêm để bác sĩ xem con còn cần uống hay tiêm thêm lần nào, kể cả các đợt uống theo chiến dịch.
+Uống bại liệt có bị sốt không?
Uống bại liệt rất ít khi gây sốt. Nếu con sốt sau buổi tiêm, thường là do mũi tiêm cùng ngày như vắc xin 5 trong 1; con dưới 3 tháng sốt từ 38°C vẫn phải đi khám ngay.
+Lỡ lịch uống bại liệt thì phải uống lại từ đầu không?
Không. Cho con uống tiếp ngay khi có thể, các lần cách nhau ít nhất 1 tháng cho đến khi đủ 3 lần.
Nguồn tham khảo
- Thông tư 52/2025/TT-BYT: danh mục bệnh, đối tượng và lịch tiêm chủng trong Chương trình tiêm chủng mở rộng — Bộ Y tế – Tiêm chủng mở rộng
- Polio vaccines: WHO position paper, June 2022 — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Immunization in practice: a guide for health workers — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Polio — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Lịch tiêm chủng
Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.
- Tiêm chủng mở rộng và tiêm dịch vụ
Vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng được tiêm miễn phí tại trạm y tế, gồm viêm gan B, lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, Hib, bại liệt, sởi, rubella, viêm não Nhật Bản và rota; phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Các vắc xin như cúm, thủy đậu, quai bị, viêm gan A, não mô cầu, sốt xuất huyết, tay chân miệng là vắc xin dịch vụ, bố mẹ tự trả. Cả hai đều đã được cấp phép và bảo vệ tốt; điều quan trọng nhất là con được tiêm đủ, đúng lịch, và mọi mũi đều được ghi vào sổ để không tiêm thiếu hay trùng.
- Vắc xin 6 trong 1
Vắc xin 6 trong 1 phòng cùng lúc 6 bệnh: bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, Hib và viêm gan B. Đây là vắc xin dịch vụ; chương trình tiêm chủng mở rộng miễn phí dùng vắc xin 5 trong 1 kèm vắc xin bại liệt uống và tiêm, bảo vệ cùng các bệnh đó. Lịch thường gặp là 3 mũi khi con khoảng 2, 3 và 4 tháng tuổi, các mũi cách nhau ít nhất 1 tháng, rồi một mũi nhắc trong năm thứ hai theo hẹn của cơ sở tiêm. Sau tiêm con có thể sốt nhẹ, quấy, sưng đau chỗ tiêm; nếu con khó thở, sưng môi mặt, co giật, hoặc con dưới 3 tháng sốt từ 38°C, đưa con đi cấp cứu ngay.
- Trễ lịch tiêm
Con trễ lịch tiêm thì đưa con đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu: các mũi đã tiêm vẫn có giá trị, bác sĩ chỉ tính tiếp mũi còn thiếu. Trễ hẹn không làm vắc xin kém tác dụng, nhưng trong thời gian chờ con chưa được bảo vệ đủ. Một vài vắc xin có hạn tuổi, quan trọng nhất là rota phải uống xong trước khi con đủ 6 tháng, nên đừng để trễ thêm. Ho nhẹ, sổ mũi không phải lý do để tiếp tục hoãn.
- Chăm sóc sau tiêm
Sau tiêm, ở lại điểm tiêm ít nhất 30 phút, rồi về nhà để ý con thêm 24–48 giờ. Sưng, đỏ, đau chỗ tiêm và sốt nhẹ là phản ứng thường gặp, hay bắt đầu trong ngày đầu và tự hết sau vài ngày; chỉ cần chườm mát, cho con bú, uống nhiều hơn và dùng paracetamol theo cân nặng khi con sốt từ 38,5°C hoặc khó chịu. Gọi 115 hoặc 113 nếu con khó thở, sưng môi mặt, nổi mề đay khắp người, li bì hoặc co giật. Con dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C thì vẫn đưa đi khám ngay, kể cả khi vừa tiêm.
- Sốt sau tiêm
Sốt nhẹ, quấy khóc, sưng đỏ chỗ tiêm là phản ứng thường gặp sau tiêm, hay xuất hiện trong 24 giờ đầu và tự hết sau 1–2 ngày. Riêng vắc xin sởi hoặc sởi-quai bị-rubella có thể gây sốt, nổi ban nhẹ khoảng 7–11 ngày sau tiêm. Có thể cho con dùng paracetamol theo cân nặng khi con sốt và khó chịu. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con khó thở, sưng môi mặt, nổi mề đay khắp người, tím tái, li bì hoặc co giật; đưa con đi khám nếu sốt từ 39°C hoặc sốt quá 48 giờ.
Chủ đề khác