Bệnh võng mạc ở trẻ sinh non: ai cần soi đáy mắt và khi nào
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng
Trả lời nhanh
Bệnh võng mạc trẻ sinh non (ROP) xảy ra khi mạch máu ở đáy mắt của trẻ sinh rất sớm phát triển bất thường; nặng có thể bong võng mạc và mù. Bệnh không có dấu hiệu nào bố mẹ nhìn thấy được, nên trẻ sinh non nhẹ cân phải được bác sĩ mắt soi đáy mắt đúng hạn, thường lần đầu trong khoảng 4–9 tuần sau sinh, rồi soi lại theo hẹn đến khi võng mạc phát triển xong. Phát hiện sớm và điều trị đúng lúc bằng laser hoặc tiêm thuốc giúp phần lớn trẻ giữ được thị lực. Bố mẹ con sinh non hãy hỏi bác sĩ ngay trong thời gian nằm viện: con có cần soi đáy mắt không, soi khi nào, và không để lỡ một lần hẹn nào.
Khi nào cần đưa con đi khám
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con sinh non, nhẹ cân mà ra viện hoặc chuyển viện chưa được soi đáy mắt và chưa có lịch hẹn: liên hệ bác sĩ sơ sinh ngay trong tuần.
- Con đã bị lỡ một lần hẹn soi đáy mắt: gọi lại cơ sở khám để được xếp lịch sớm nhất, không chờ đến lần hẹn sau.
- Thấy ánh trắng hoặc xám trong con ngươi, nhất là trên ảnh chụp có đèn flash.
- Đến khoảng 3 tháng tuổi hiệu chỉnh con chưa nhìn theo đồ vật, chưa nhìn vào mặt bố mẹ, hoặc mắt rung giật, lác.
- Con từng bị ROP hoặc đã điều trị ROP mà bố mẹ chưa có lịch khám mắt định kỳ sau khi ra viện.
Bệnh võng mạc trẻ sinh non là gì
Võng mạc là lớp mô ở đáy mắt giúp mắt nhìn thấy. Mạch máu nuôi võng mạc phát triển dần trong bụng mẹ và chỉ hoàn thiện vào khoảng lúc đủ tháng. Khi con sinh quá sớm, quá trình này bị gián đoạn; mạch máu có thể mọc bất thường, kéo võng mạc bong ra khỏi đáy mắt.
Bệnh được chia làm 5 giai đoạn. Giai đoạn 1–2 thường tự lui, con nhìn bình thường. Một số trẻ ở giai đoạn 3 cần điều trị. Giai đoạn 4–5 là võng mạc đã bong một phần hoặc toàn bộ, dù mổ vẫn có thể mất thị lực. Bệnh có thể nặng lên nhanh trong vài tuần, nên lịch soi được tính rất sát.
Trẻ nào cần soi đáy mắt
- Nguy cơ cao nhất là trẻ sinh rất non và rất nhẹ cân: theo khuyến cáo của Hoa Kỳ, mọi trẻ sinh từ 30 tuần trở xuống hoặc cân nặng lúc sinh từ 1.500 g trở xuống đều phải được soi.
- Ở Việt Nam, nhiều cơ sở sơ sinh sàng lọc rộng hơn, cho cả trẻ sinh khoảng 34 tuần trở xuống hoặc dưới 2.000 g, vì trẻ lớn hơn ở nước ta vẫn có thể mắc bệnh nặng.
- Trẻ lớn hơn các mốc trên nhưng nằm viện lâu, phải thở oxy kéo dài, nhiễm trùng nặng, truyền máu, hoặc có bệnh tim, phổi, não cũng có thể được chỉ định soi.
- Bác sĩ sơ sinh là người quyết định con có thuộc diện soi không. Bố mẹ hãy hỏi trực tiếp và ghi lại câu trả lời.
Soi đáy mắt diễn ra thế nào
Bác sĩ mắt nhỏ thuốc giãn đồng tử, dùng dụng cụ giữ mi và đèn soi để xem toàn bộ võng mạc. Con có thể khóc, đỏ mắt nhẹ một lúc sau soi; lần soi kéo dài vài phút. Lần đầu thường làm trong khoảng 4–9 tuần sau sinh: trẻ sinh từ 27 tuần trở lên thường được soi lúc khoảng 4 tuần tuổi, trẻ sinh sớm hơn thì lần đầu muộn hơn.
Sau lần đầu, bác sĩ hẹn soi lại mỗi 1–3 tuần tùy mức độ, có khi cả sau khi con đã ra viện. Lịch chỉ dừng khi bác sĩ xác định mạch máu võng mạc đã phát triển đủ và không còn nguy cơ.
Điều trị khi cần
Nhiều trẻ chỉ cần theo dõi. Khi bệnh đến mức cần can thiệp, bác sĩ dùng laser chiếu vào phần rìa võng mạc, hoặc tiêm thuốc ức chế mạch máu mới vào mắt. Võng mạc đã bong cần phẫu thuật chuyên sâu.
Điều trị có tác dụng tốt nhất khi làm đúng thời điểm, thường trong vòng 72 giờ sau lần soi thấy bệnh đến ngưỡng cần can thiệp. Đó là lý do mỗi lần hẹn đều quan trọng.
Sau khi ra viện: theo dõi mắt lâu dài
Trẻ sinh non, nhất là trẻ từng bị ROP, dễ bị cận thị nặng, lác, nhược thị và một số bệnh mắt khác khi lớn lên. Con cần được khám mắt định kỳ theo hẹn của bác sĩ, ít nhất trong những năm mầm non và trước khi vào lớp 1.
Bố mẹ theo dõi các mốc nhìn của con theo tuổi hiệu chỉnh, tức là tính từ ngày dự sinh, và báo bác sĩ khi thấy con nhìn kém, lác hay có ánh trắng trong mắt.
Chăm sóc con tại nhà
- Ngay khi con nằm viện, hỏi bác sĩ: con có cần soi đáy mắt không, lần đầu vào ngày nào, ai soi và soi ở đâu.
- Ghi lịch soi vào điện thoại và sổ theo dõi; nhờ thêm một người trong nhà cùng nhớ.
- Nếu con được chuyển viện hoặc ra viện giữa chừng, mang theo kết quả các lần soi trước và hỏi rõ lần soi tiếp theo.
- Không tự ý hoãn lịch soi vì con đang khỏe, đang tiêm phòng hay vì đường xa; nếu không đi được, gọi báo để được xếp lại sớm nhất.
- Sau khi ngừng soi, giữ đúng lịch khám mắt định kỳ của trẻ sinh non.
- Để ý ảnh chụp có flash và cách con nhìn theo đồ vật, mặt người theo tuổi hiệu chỉnh.
Hiểu lầm thường gặp
- Mắt con trông bình thường, nhìn theo được nên không cần soi.
- Bệnh võng mạc trẻ sinh non không có dấu hiệu nào nhìn thấy từ bên ngoài ở giai đoạn có thể điều trị. Chỉ soi đáy mắt mới phát hiện được.
- Soi đáy mắt làm hại mắt con.
- Soi đáy mắt do bác sĩ mắt làm, chỉ vài phút; con có thể khó chịu, khóc, nhưng lợi ích phát hiện bệnh lớn hơn nhiều so với khó chịu đó.
- Ra viện là xong, không cần đi soi nữa.
- Nhiều trẻ vẫn cần soi tiếp sau khi ra viện vì bệnh có thể xuất hiện hoặc nặng lên vài tuần sau. Chỉ bác sĩ mắt mới quyết định khi nào dừng.
- Bệnh là do bệnh viện cho con thở oxy sai.
- Nguyên nhân chính là sinh quá sớm. Oxy là thuốc cứu sống trẻ sinh non; bác sĩ điều chỉnh liều oxy cẩn thận để vừa bảo vệ phổi, não, vừa hạn chế nguy cơ cho mắt.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ sinh non bao nhiêu tuần thì phải khám mắt?
Trẻ sinh từ 30 tuần trở xuống hoặc từ 1.500 g trở xuống luôn phải soi; ở Việt Nam nhiều nơi soi cả trẻ sinh khoảng 34 tuần trở xuống hoặc dưới 2.000 g, và trẻ lớn hơn có bệnh nặng. Bác sĩ sơ sinh sẽ quyết định cho con.
+Khi nào soi đáy mắt lần đầu cho trẻ sinh non?
Thường trong khoảng 4–9 tuần sau sinh, tùy tuần thai lúc sinh; trẻ sinh từ 27 tuần trở lên thường soi lúc khoảng 4 tuần tuổi. Hỏi bác sĩ ngày cụ thể trước khi con ra viện.
+Bệnh võng mạc trẻ sinh non có chữa được không?
Phần lớn trẻ ở giai đoạn nhẹ tự khỏi. Trẻ cần điều trị nếu được laser hoặc tiêm thuốc đúng lúc thì phần lớn giữ được thị lực; giai đoạn bong võng mạc thì khó hơn nhiều.
+Con đã khỏi bệnh võng mạc có cần khám mắt nữa không?
Có. Trẻ từng bị bệnh dễ bị cận thị, lác, nhược thị về sau, nên cần khám mắt định kỳ theo hẹn trong nhiều năm.
+Lỡ một lần hẹn soi đáy mắt thì sao?
Hãy gọi lại cơ sở khám ngay để được soi sớm nhất có thể. Bệnh có thể nặng lên trong vài tuần, nên không đợi đến lần hẹn sau.
Nguồn tham khảo
- Screening Recommendations for Childhood Blindness — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Retinopathy of prematurity — MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Chăm sóc trẻ sinh non tại nhà
Trẻ sinh non (sinh trước 37 tuần) về nhà cần được giữ ấm, ôm da kề da càng nhiều giờ càng tốt, bú mẹ thường xuyên hơn trẻ đủ tháng, ngủ ngửa trong cũi hoặc nôi riêng, và đi tái khám đúng hẹn, kể cả khám mắt và nghe. Phát triển của con được tính theo tuổi hiệu chỉnh đến khoảng 2 tuổi. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con có lúc ngừng thở, tím tái, li bì, bỏ bú, sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C dù đã ủ ấm.
- Ánh trắng trong mắt trẻ
Khi chụp ảnh có đèn flash, con ngươi bình thường thường hiện màu đỏ ở cả hai mắt. Nếu một hoặc cả hai con ngươi có ánh trắng, ánh vàng hay xám, hoặc bố mẹ thấy con ngươi trắng khi nhìn trong chỗ tối, hãy đưa con đi khám bác sĩ mắt trong vài ngày, không chờ đợi. Phần lớn trường hợp không phải bệnh nặng, nhưng ánh trắng có thể là dấu hiệu đầu tiên của u nguyên bào võng mạc (một loại ung thư mắt hiếm ở trẻ nhỏ) hoặc đục thủy tinh thể bẩm sinh, và phát hiện sớm giúp giữ được mắt và thị lực của con. Con vẫn chơi, ăn ngủ bình thường không có nghĩa là có thể chờ.
- Trẻ sơ sinh mấy tháng nhìn rõ
Trẻ sơ sinh đã nhìn thấy ánh sáng, hình khối và khuôn mặt, nhưng nhìn rõ nhất ở khoảng cách 20–30 cm, đúng tầm mặt mẹ khi bế con bú. Khoảng 2–3 tháng con bắt đầu nhìn theo đồ vật di chuyển và tập trung vào mặt người; khoảng 5 tháng con nhìn màu và xa gần tốt hơn nhiều; đến 3–5 tuổi thị lực mới gần bằng người lớn. Mắt thỉnh thoảng lệch trong vài tháng đầu là bình thường. Hãy báo bác sĩ nếu 3 tháng con chưa nhìn theo đồ vật hay chưa nhìn vào mắt bố mẹ, sau 4 tháng mắt vẫn hay lệch, và cho con đi khám mắt sớm nếu thấy ánh trắng trong con ngươi.
- Lịch khám trẻ sơ sinh
Ngoài lần khám trước khi ra viện, trẻ sơ sinh nên được khám lại trong vòng 2–3 ngày sau khi ra viện (nhất là khi ra viện trước 72 giờ tuổi), rồi khoảng 1–2 tuần, 1 tháng và 6 tuần tuổi; sau đó khám theo các mốc tiêm chủng và lúc 6, 9, 12, 18, 24 tháng. Lịch cụ thể theo hẹn của nơi sinh và trạm y tế. Không chờ đến lịch hẹn nếu con dưới 3 tháng mà sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C, bú kém hay bỏ bú, li bì, thở nhanh, tím tái, co giật, hoặc vàng da lan xuống lòng bàn tay, bàn chân: đưa con đi cấp cứu ngay.
- Lác mắt ở trẻ
Lác mắt (mắt lé) là khi hai mắt không cùng nhìn về một hướng: một mắt nhìn thẳng, mắt kia lệch vào trong, ra ngoài, lên hoặc xuống. Trong khoảng 4 tháng đầu, mắt bé thỉnh thoảng lệch là bình thường; nhưng từ sau 4 tháng tuổi mà mắt vẫn lệch, hoặc ở bất kỳ tuổi nào mắt lệch liên tục, cần đưa con đi khám bác sĩ mắt. Lác mắt không tự hết khi lớn, và nếu không chữa sớm có thể làm mắt lệch bị nhược thị suốt đời. Đi khám ngay nếu con đột nhiên lác mắt hoặc nhìn đôi, nhất là kèm đau đầu, nôn, lơ mơ, hoặc thấy ánh trắng trong con ngươi.
- Cận thị ở học sinh
Cận thị là khi con nhìn gần rõ nhưng nhìn xa mờ, thường bắt đầu ở tuổi tiểu học và tăng độ nhanh nhất trong những năm con còn lớn. Điều giúp nhiều nhất là cho con ra ngoài trời khoảng 2 giờ mỗi ngày, nghỉ mắt khi nhìn gần, và khám mắt mỗi năm một lần để đeo kính đúng độ. Nếu con đột ngột nhìn mờ hẳn, thấy chớp sáng, thấy nhiều đốm đen bay hoặc như có tấm màn che một phần mắt, cần đi khám mắt ngay trong ngày.
Chủ đề khác