Ăn vô độ rồi nôn ra (bulimia) ở tuổi teen: dấu hiệu và cách giúp con
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
THPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi
Trả lời nhanh
Chứng ăn vô độ tâm thần (bulimia) là một rối loạn ăn uống: con ăn rất nhiều trong một lúc như không dừng được, rồi tìm cách "bù lại" bằng nôn, dùng thuốc nhuận tràng, thuốc lợi tiểu, nhịn ăn hoặc tập luyện quá sức, kèm nỗi sợ tăng cân và cảm giác xấu hổ. Nhiều em có cân nặng bình thường nên rất dễ bị bỏ sót. Đây là bệnh lý tâm thần nghiêm trọng nhưng chữa được; hãy đưa con đi khám sớm, kể cả khi con chỉ có một vài dấu hiệu. Đi cấp cứu ngay nếu con ngất, tim đập bất thường, đau ngực, co giật, nôn ra máu, hoặc nói muốn chết.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân: ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt.
- Con ngất, hoặc choáng váng đến mức không đứng được.
- Con thấy tim đập rất nhanh, rất chậm hoặc không đều, đau ngực, khó thở.
- Con co giật, lú lẫn, yếu lả, chuột rút nhiều hoặc run rẩy không đứng vững.
- Con nôn ra máu, nôn liên tục không uống được nước, đau bụng dữ dội, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con hay vào nhà vệ sinh ngay sau bữa ăn, mở nước to, hoặc trong phòng có mùi nôn.
- Thức ăn trong nhà hết nhanh bất thường, con giấu đồ ăn, ăn một mình, ăn lén vào ban đêm.
- Bố mẹ thấy vỏ thuốc nhuận tràng, thuốc lợi tiểu, trà hay viên giảm cân trong phòng con.
- Hai bên má, vùng dưới tai sưng phồng; con hay đau họng, ê buốt răng, mòn men răng.
- Con rất sợ tăng cân, hay soi gương, cân nhiều lần trong ngày, tập luyện quá sức kể cả khi ốm.
- Con gái kinh nguyệt không đều hoặc mất kinh; con buồn bã, cáu gắt, lo âu, tránh các bữa ăn chung.
Ăn vô độ tâm thần là gì
Con có những cơn ăn rất nhiều trong thời gian ngắn và cảm thấy mất kiểm soát, không dừng lại được. Sau đó con thấy tội lỗi, sợ tăng cân và tìm cách bù lại: tự gây nôn, dùng thuốc nhuận tràng, thuốc lợi tiểu, nhịn ăn kéo dài hoặc tập luyện quá mức. Vòng lặp này thường diễn ra kín đáo và lặp đi lặp lại.
Rối loạn ăn uống có thể gặp ở bất kỳ ai, nhưng hay gặp nhất ở tuổi teen và người trẻ, cả con gái lẫn con trai. Khác với chán ăn tâm thần, nhiều em bị ăn vô độ vẫn có cân nặng bình thường hoặc hơi thừa cân, nên gia đình và cả thầy cô thường không nhận ra. Con không tự chọn bị bệnh, và đây không phải chuyện thiếu ý chí.
Vì sao con bị
Nguyên nhân là sự kết hợp của nhiều yếu tố: di truyền, tính cách cầu toàn, lo âu, trầm cảm, những lần ăn kiêng khắt khe, bị chê bai ngoại hình, áp lực phải gầy từ bạn bè và mạng xã hội. Những giai đoạn căng thẳng như ôn thi, xa nhà đi học đại học có thể làm bệnh khởi phát hoặc nặng thêm.
Rối loạn ăn uống hay đi kèm trầm cảm, lo âu, dùng rượu bia hoặc chất gây nghiện, và người bệnh có nguy cơ tự tử cao hơn. Vì vậy, bố mẹ cần để ý cả tâm trạng của con, không chỉ chuyện ăn uống.
Ăn vô độ ảnh hưởng đến sức khỏe thế nào
- Nôn nhiều làm mất nước và rối loạn muối khoáng trong máu, có thể gây chuột rút, co giật, rối loạn nhịp tim nguy hiểm.
- Axit dạ dày làm mòn men răng, ê buốt, sâu răng, viêm và đau họng, tổn thương thực quản.
- Sưng tuyến nước bọt làm hai bên má, vùng dưới tai phồng lên.
- Dùng thuốc nhuận tràng, lợi tiểu kéo dài gây táo bón, rối loạn tiêu hóa, hại thận.
- Kinh nguyệt không đều hoặc mất kinh, xương yếu đi.
- Mệt mỏi, mất ngủ, khó tập trung, học sa sút.
Nói chuyện với con và đưa con đi khám
Chọn lúc yên tĩnh, không ngay trước hay sau bữa ăn. Bắt đầu bằng điều bố mẹ thấy và lo, không phán xét: "Mẹ thấy dạo này con hay vào nhà vệ sinh sau bữa ăn và có vẻ mệt, mẹ lo cho con." Tránh bàn về cân nặng, vóc dáng, kể cả lời khen. Con có thể phủ nhận, giận dữ hoặc xấu hổ; hãy kiên nhẫn, nói rằng bố mẹ thương con và sẽ cùng con tìm người giúp.
Đưa con đến bác sĩ để khám sức khỏe và giới thiệu đến bác sĩ tâm thần, chuyên gia tâm lý có kinh nghiệm về rối loạn ăn uống. Bác sĩ sẽ hỏi về ăn uống, cảm xúc, khám, đo mạch, huyết áp và có thể xét nghiệm máu để kiểm tra muối khoáng. Điều trị chính là trị liệu tâm lý; với các em dưới 18 tuổi, gia đình thường được mời cùng tham gia, vì trị liệu dựa trên gia đình giúp tuổi teen hồi phục tốt hơn. Con có thể cần chuyên gia dinh dưỡng hỗ trợ, và bác sĩ có thể kê thuốc nếu con có trầm cảm hay lo âu đi kèm. Khi sức khỏe bị đe dọa hoặc con có nguy cơ tự hại, con có thể cần nằm viện.
Hồi phục cần thời gian, thường nhiều tháng, có khi lâu hơn, và có thể có lúc tái lại. Đó là một phần của quá trình, không có nghĩa là thất bại.
Nếu em đang đọc bài này
Nếu em đang mắc kẹt trong vòng ăn rồi nôn, hay tìm cách bù lại sau mỗi bữa, em không có lỗi và em không cô đơn. Bệnh này chữa được, và càng được giúp sớm thì càng dễ hồi phục. Hãy kể với một người em tin: bố mẹ, anh chị, thầy cô, hoặc bác sĩ. Em có thể gọi Tổng đài 111, miễn phí, 24/7, để được lắng nghe. Nếu bạn là sinh viên, 111 là tổng đài bảo vệ trẻ em dưới 16 tuổi, nên hãy tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc phòng tư vấn của trường.
Trong lúc chờ được giúp, vài điều nhỏ có thể đỡ hơn: bỏ theo dõi những tài khoản cổ vũ ăn kiêng, khoe số cân, khoe vóc dáng; hạn chế soi gương và cân; sau bữa ăn, làm một việc cần tập trung hoặc ở cạnh người khác. Nếu em đã nôn, súc miệng bằng nước và đi khám răng định kỳ. Nếu em thấy tim đập loạn, choáng váng, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, gọi 115 hoặc 113 ngay.
Chăm sóc con tại nhà
- Giữ bữa cơm gia đình đều đặn, không khí nhẹ nhàng; không bàn về calo, khẩu phần hay chuyện ai béo, ai gầy.
- Không khen chê vóc dáng của con hay của bất kỳ ai; khen tính cách, nỗ lực và việc con làm.
- Không để thuốc nhuận tràng, thuốc lợi tiểu, trà hay viên giảm cân trong nhà.
- Ở cạnh con sau bữa ăn bằng một việc chung như dọn dẹp, đi dạo, xem phim, thay vì canh chừng hay tra hỏi.
- Cùng con xem lại những tài khoản mạng xã hội con theo dõi; khuyến khích bỏ theo dõi các trang cổ vũ ăn kiêng.
- Đưa con tái khám đúng hẹn và tham gia các buổi trị liệu gia đình khi được mời.
- Bố mẹ cũng cần được hỗ trợ: chia sẻ với người thân, gặp chuyên gia tâm lý khi thấy quá sức.
Hiểu lầm thường gặp
- Con vẫn bình thường, không gầy thì không thể bị rối loạn ăn uống.
- Nhiều người bị ăn vô độ có cân nặng bình thường hoặc hơi thừa cân. Cân nặng không cho biết con có bệnh hay không, và bệnh vẫn có thể nguy hiểm đến tính mạng.
- Nôn ra sau khi ăn nhiều là cách giữ dáng, thỉnh thoảng không sao.
- Nôn nhiều gây mất nước, rối loạn muối khoáng có thể làm loạn nhịp tim, co giật, và hại răng, họng. Thói quen này cần được giúp sớm.
- Chỉ cần con cố gắng tự kiềm chế là khỏi.
- Đây là một bệnh lý tâm thần, không phải chuyện thiếu ý chí. Con cần trị liệu tâm lý và sự hỗ trợ của gia đình.
- Trà, viên giảm cân mua trên mạng là đồ thảo dược, an toàn.
- Nhiều sản phẩm giảm cân trôi nổi có thể chứa thuốc nhuận tràng, lợi tiểu hoặc chất gây hại không ghi trên nhãn. Không để con tự dùng.
Bố mẹ hay hỏi
+Con hay ăn nhiều rồi nôn có phải bulimia không?
Có thể. Nếu việc ăn rất nhiều rồi tìm cách bù lại lặp đi lặp lại, kèm sợ tăng cân, hãy đưa con đi khám để được đánh giá, kể cả khi con mới có vài dấu hiệu.
+Bulimia khác chán ăn tâm thần thế nào?
Trẻ chán ăn tâm thần hạn chế ăn đến mức sụt cân nhiều. Trẻ bị ăn vô độ có những cơn ăn mất kiểm soát rồi bù lại, và thường có cân nặng bình thường. Cả hai đều nguy hiểm và cần điều trị.
+Con không chịu đi khám thì làm sao?
Kiên nhẫn nói chuyện, nhấn mạnh bố mẹ lo cho sức khỏe và cảm xúc của con chứ không phải cân nặng. Với các em dưới 18 tuổi, bố mẹ có thể đặt lịch khám và đi cùng con; nếu con có dấu hiệu nguy hiểm, đưa con đi cấp cứu ngay.
+Có thuốc chữa bulimia không?
Điều trị chính là trị liệu tâm lý. Bác sĩ có thể kê thuốc khi con có trầm cảm hay lo âu đi kèm; bố mẹ không tự mua thuốc cho con.
+Bị bulimia có chữa khỏi được không?
Nhiều người hồi phục khi được điều trị, nhất là khi được giúp sớm. Quá trình thường mất nhiều tháng và có thể có lúc tái lại, nên con cần được theo dõi lâu dài.
Nguồn tham khảo
- Bulimia — NHS (Anh)
- Eating Disorders: What You Need to Know — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)
- Advice for parents – Eating disorders — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Con nhịn ăn để giảm cân
Muốn giảm cân ở tuổi dậy thì là chuyện thường gặp, nhưng khi con bỏ bữa thường xuyên, sợ tăng cân dù đã gầy, ăn lén rồi nôn ra, hoặc tập luyện quá sức, đó có thể là rối loạn ăn uống, một bệnh lý tâm thần nghiêm trọng nhưng điều trị được. Hãy đưa con đi khám sớm, kể cả khi cân nặng của con trông vẫn bình thường. Đi cấp cứu ngay nếu con ngất, tim đập bất thường, đau ngực, nôn ra máu, lả đi không đứng dậy được, hoặc nói đến chuyện muốn chết.
- Con tự ti về ngoại hình
Ở tuổi dậy thì, cơ thể thay đổi nhanh, cộng với mạng xã hội và những lời trêu chọc, nên rất nhiều em thấy không hài lòng về ngoại hình. Đáng lo khi con nhịn ăn, ăn rồi tìm cách nôn, tập luyện quá sức, tự mua thuốc giảm cân, hoặc mất hàng giờ mỗi ngày soi gương, tránh ra ngoài vì một khuyết điểm. Bố mẹ giúp con nhiều nhất bằng cách thôi bình luận về cân nặng, vóc dáng của con và của người khác, và đưa con đi khám khi thấy các dấu hiệu trên. Nếu con ngất, hoặc nói muốn chết, muốn tự làm hại mình, hãy gọi 115 hoặc 113, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Trầm cảm ở tuổi teen
Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Con có ý định tự làm hại bản thân
Khi con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc bố mẹ thấy vết thương con tự gây ra, hãy coi đó là lời cầu cứu và đáp lại ngay trong hôm nay. Hỏi thẳng con có đang nghĩ đến chuyện tự tử không; hỏi như vậy không gieo ý nghĩ vào đầu con mà giúp con nói ra. Nếu con đã có kế hoạch, đã làm hại bản thân, hoặc bố mẹ thấy con không an toàn, hãy ở bên con, cất các vật nguy hiểm và gọi 115 hoặc 113. Trường hợp còn lại, đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý sớm, và có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được hướng dẫn.
- Con tự mua thuốc giảm cân
Viên uống, trà, cà phê, kẹo giảm cân bán trên mạng thường không rõ nguồn gốc, và nhiều sản phẩm từng bị phát hiện trộn chất cấm như sibutramin (đã bị rút khỏi thị trường vì làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ), thuốc nhuận tràng, thuốc lợi tiểu. Tuổi teen không nên tự dùng bất kỳ sản phẩm giảm cân nào; thuốc điều trị béo phì chỉ do bác sĩ kê và theo dõi. Bố mẹ bình tĩnh hỏi con, giữ lại vỏ hộp và đưa con đi khám, vì tự mua thuốc giảm cân có thể là dấu hiệu sớm của rối loạn ăn uống. Đi cấp cứu ngay nếu con đau ngực, tim đập rất nhanh hoặc không đều, ngất, co giật, hoặc nói đến chuyện muốn chết.
- Sinh viên ăn uống đủ chất
Sinh viên ăn đủ chất không cần đắt: mỗi bữa có tinh bột (cơm, bún, bánh mì), một món đạm (trứng, đậu phụ, thịt, cá) và rau, cả ngày thêm trái cây, ăn đủ ba bữa và không bỏ bữa sáng. Hạn chế mì gói, đồ chiên, trà sữa, nước ngọt; muối dưới 5 g mỗi ngày, đường tự do dưới 10% năng lượng. Bạn nữ cần chú ý sắt, bạn ăn chay cần chú ý vitamin B12. Nếu sau khi ăn hoặc uống rượu bia mà khó thở, sưng môi mặt, nôn liên tục, lơ mơ, co giật hay nhìn mờ, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.
Chủ đề khác