Áp lực đồng trang lứa ở tuổi teen: nhận ra và giúp con đứng vững
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Áp lực đồng trang lứa là khi con làm theo bạn bè để được chấp nhận, kể cả những việc con không muốn: hút thuốc lá điện tử, uống rượu bia, đua xe, trêu chọc một bạn khác, gửi ảnh riêng tư. Ở tuổi teen điều này rất thường gặp, vì con muốn hòa nhập và khi ở cùng bạn trong lúc hào hứng, con dễ quyết định bốc đồng hơn. Bố mẹ giúp con nhiều nhất bằng cách biết bạn của con, nói chuyện không phán xét, cùng con tập trước cách từ chối, và hứa con có thể gọi bố mẹ đến đón bất cứ lúc nào mà không bị mắng. Nếu con bất tỉnh, co giật, khó thở sau khi uống rượu hay dùng chất gì, gọi 115 hoặc 113 ngay; Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn cho cả con và bố mẹ.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con bất tỉnh, gọi không tỉnh, co giật, thở chậm hoặc khó thở, da môi tái tím sau khi uống rượu bia hay dùng chất gì: gọi 115 hoặc 113, ở cạnh con; nếu con nằm bất tỉnh mà còn thở, đặt con nằm nghiêng.
- Con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc tự làm đau bản thân sau khi bị nhóm bạn tẩy chay, chế giễu: ở bên con, cất vật nguy hiểm, gọi 115 hoặc 113 nếu con không an toàn.
- Con bị nhóm bạn ép tham gia đánh nhau, mang hung khí, hoặc bị đe dọa tung ảnh nhạy cảm: giữ con ở nơi an toàn, báo công an (113) và gọi 111.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con đột ngột đổi hẳn nhóm bạn, giấu giếm bạn mới là ai, đi đâu, về muộn mà nói dối.
- Bố mẹ thấy thuốc lá điện tử, bóng cười, rượu bia trong cặp, trong phòng, hoặc con có mùi lạ, mắt đỏ, lơ mơ.
- Con buồn bã, cáu gắt, thu mình, mất ngủ, kéo dài hơn 2 tuần, nhất là sau khi bị bạn bè cô lập.
- Con tiêu tiền nhiều bất thường, đòi mua đồ đắt để giống bạn, hoặc lấy tiền của nhà.
- Con tham gia các thử thách nguy hiểm trên mạng, đua xe, hoặc nhịn ăn quá mức để giống bạn bè.
- Con bị trường báo trêu chọc, bắt nạt bạn khác cùng nhóm.
Áp lực đồng trang lứa là gì
Bạn bè ảnh hưởng đến con theo cả hai hướng. Một nhóm bạn chăm học, chơi thể thao, biết quan tâm nhau kéo con theo những thói quen tốt. Áp lực trở nên đáng lo khi con làm theo bạn những việc có hại, hoặc những việc con không thật lòng muốn, chỉ vì sợ bị cười, bị bỏ rơi.
Áp lực có khi rất rõ, như bị rủ thẳng "Thử đi, không thử là gà". Nhiều khi nó âm thầm hơn: thấy cả nhóm đều hút thuốc lá điện tử, đều có điện thoại đắt tiền, đều chê một bạn, con tự thấy phải làm theo để không bị lạc lõng. Mạng xã hội làm áp lực này theo con về đến nhà.
Vì sao tuổi teen dễ bị cuốn theo
Ở tuổi dậy thì, con thích những trải nghiệm mới và hồi hộp hơn hẳn trẻ nhỏ và người lớn, trong khi khả năng kìm lại một hành động bốc đồng phát triển chậm hơn. Khi ở một mình hoặc với người lớn, con thường cân nhắc khá kỹ; nhưng khi ở cùng bạn, trong lúc vui hay căng thẳng, con dễ quyết định vội.
Được bạn bè chấp nhận là nhu cầu rất thật ở tuổi này. Con đang căng thẳng, cô đơn, bị bắt nạt hay thiếu tự tin thường dễ bị cuốn theo hơn. Rượu bia và các chất kích thích làm con càng khó nói không.
Ở Việt Nam con hay gặp áp lực gì
- Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, bóng cười: đều đã bị cấm theo Nghị quyết 173/2024/QH15 từ năm 2025, nhưng vẫn được rủ nhau dùng ở quán, ở trường.
- Rượu bia trong các buổi sinh nhật, liên hoan cuối năm, đi chơi xa.
- Đua xe, kẹp ba, không đội mũ bảo hiểm, chạy xe máy khi chưa đủ tuổi.
- Cùng nhóm trêu chọc, cô lập, quay clip một bạn khác.
- Gửi ảnh riêng tư, yêu đương hay quan hệ tình dục sớm vì "ai cũng thế".
- Chạy theo đồ hiệu, điện thoại, nạp tiền game, hoặc nhịn ăn để gầy như bạn.
Bố mẹ giúp con thế nào
Biết con chơi với ai. Mời bạn của con đến nhà, hỏi han về các bạn bằng sự tò mò hơn là soi xét. Khi con kể một chuyện không hay của nhóm, đừng vội mắng hay cấm chơi ngay, vì lần sau con sẽ không kể nữa. Hỏi con nghĩ sao và giúp con tự nhận ra một người bạn thật sự sẽ không ép con làm điều con hối hận.
Bàn trước với con về những tình huống dễ gặp: "Nếu cả nhóm đều hút, con sẽ nói gì, làm gì". Có sẵn câu trả lời từ trước giúp con dễ giữ được ý mình hơn là nghĩ ra trong lúc bị rủ. Cho phép con đổ lỗi cho bố mẹ: "Bố mẹ tớ mà biết thì tớ toi" là một cách từ chối không mất mặt.
Nói với con một lời hứa rõ ràng: nếu con hay bạn con gặp nguy hiểm, con cứ gọi bố mẹ đến đón, bố mẹ sẽ đến và không làm con phải hối hận vì đã gọi. Chuyện đúng sai nói sau, an toàn của con trước.
Tránh dọa nạt, giám sát quá chặt hay đọc trộm tin nhắn của con; những cách này thường làm con giấu kỹ hơn. Giám sát vừa phải, biết con đi đâu với ai, về giờ nào là đủ với phần lớn trẻ.
Khi nào cần tìm thêm trợ giúp
Nếu con dùng rượu bia, thuốc lá điện tử, chất kích thích nhiều lần, liều lĩnh lặp đi lặp lại dù đã có hậu quả, tự làm đau mình, hoặc buồn bã thu mình kéo dài, hãy đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Đây là những dấu hiệu con cần được giúp, không chỉ cần thêm hình phạt.
Bố mẹ có thể gọi Tổng đài 111 để được tư vấn cách nói chuyện với con, và trao đổi với giáo viên chủ nhiệm hoặc phòng tư vấn tâm lý của trường khi chuyện xảy ra trong lớp.
Nếu em đang đọc bài này
Muốn được bạn bè chấp nhận là điều ai cũng có. Nhưng một người bạn thật sẽ không bắt em làm điều em thấy không ổn. Em có thể nói ngắn: "Thôi, tớ không", "Tớ phải về, bố mẹ tớ đang đợi", rồi rời đi. Có một bạn đứng cùng em thì từ chối dễ hơn nhiều.
Nếu em hay bạn em gặp nguy hiểm, hãy gọi người lớn đến đón hoặc gọi 115 hoặc 113. Nếu em bị ép, bị đe dọa, bị cô lập, em có thể gọi Tổng đài 111, miễn phí, cả ngày lẫn đêm.
Chăm sóc con tại nhà
- Ăn tối cùng nhau ít nhất vài bữa mỗi tuần và hỏi chuyện bạn bè, chuyện lớp, không chỉ chuyện điểm số.
- Mời bạn của con đến nhà, làm quen với bố mẹ các bạn thân của con.
- Cùng con tập vài câu từ chối và một mật khẩu riêng giữa con và bố mẹ, để con nhắn khi cần được đón mà không phải giải thích trước mặt bạn.
- Giúp con có một hoạt động con thấy mình giỏi: thể thao, âm nhạc, câu lạc bộ; con tự tin hơn thì ít phải chạy theo nhóm.
- Làm gương: bố mẹ không ép người khác uống rượu, không hút thuốc trước mặt con.
- Đặt kỳ vọng về sự an toàn hơn là về luật lệ: bàn với con làm sao để giữ an toàn, thay vì chỉ cấm.
Hiểu lầm thường gặp
- Con tôi ngoan, không bị bạn bè ảnh hưởng đâu.
- Đứa trẻ nào ở tuổi teen cũng chịu ảnh hưởng của bạn bè, kể cả những con học giỏi, nghe lời. Bàn trước với con về các tình huống giúp con chuẩn bị tốt hơn là tin rằng con sẽ không gặp.
- Cứ cấm con chơi với nhóm bạn đó là xong.
- Cấm đột ngột thường làm con gặp bạn lén và giấu bố mẹ. Hiểu vì sao con cần nhóm bạn đó, giúp con có thêm bạn tốt và hoạt động khác thường hiệu quả hơn.
- Dọa thật nặng thì con sẽ sợ mà không dám thử.
- Dọa nạt có thể khiến con chỉ lo làm sao để không bị phát hiện, và không dám gọi bố mẹ khi gặp nguy hiểm. Nói thật về tác hại và giữ lời hứa đến đón con hiệu quả hơn.
- Thuốc lá điện tử là đồ chơi, không hại như thuốc lá thật.
- Thuốc lá điện tử chứa nicotine gây nghiện và đã bị cấm ở Việt Nam từ năm 2025. Con cần biết tác hại thật để tự từ chối.
Bố mẹ hay hỏi
+Làm sao biết con đang bị bạn bè lôi kéo?
Để ý những thay đổi: đổi nhóm bạn đột ngột, giấu giếm đi đâu với ai, về muộn, tiêu tiền bất thường, có mùi lạ, đồ vật lạ trong cặp, tâm trạng thay đổi. Hỏi con nhẹ nhàng thay vì tra hỏi.
+Con bị bạn rủ hút thuốc lá điện tử thì nói gì với con?
Hỏi con đã thấy gì, nghĩ gì, rồi nói thật về nicotine và việc nó gây nghiện. Cùng con chuẩn bị câu từ chối, và nói rõ con có thể kể với bố mẹ mà không bị mắng.
+Có nên đọc tin nhắn của con để biết con chơi với ai?
Đọc trộm thường làm mất lòng tin và con sẽ giấu kỹ hơn. Với trẻ THCS, nói rõ luật dùng điện thoại và khi nào bố mẹ sẽ xem cùng con. Nếu lo cho an toàn của con, hãy nói thẳng với con lý do.
+Con uống say về nhà thì làm gì?
Ở cạnh con, cho con ngồi dậy nếu tỉnh, đặt nằm nghiêng nếu ngủ say, cho uống từng ngụm nước nếu nuốt được; không cho tắm nước lạnh, không cho uống cà phê. Nếu con không gọi được, co giật, nôn khi lơ mơ hoặc thở bất thường, gọi 115 hoặc 113. Chuyện nói chuyện với con để hôm sau, khi cả nhà bình tĩnh.
+Gọi 111 thì được giúp gì?
Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 miễn phí, 24/7, lắng nghe trẻ và bố mẹ, tư vấn về tâm lý, quan hệ bạn bè, gia đình, và có thể kết nối hỗ trợ khi trẻ bị ép buộc, đe dọa.
Nguồn tham khảo
- Teens and risky behaviour — UNICEF
- Talk to Your Teen About Drugs—And Keep Talking — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Alcohol poisoning — NHS (Anh)
- Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 — Tổng đài 111
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Con hút thuốc lá, thuốc lá điện tử
Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đều chứa nicotine, một chất gây nghiện mạnh có hại cho não đang phát triển của tuổi teen, và dùng chúng làm tăng khả năng con chuyển sang hút thuốc lá điếu. Từ năm 2025, Nghị quyết 173/2024/QH15 của Quốc hội cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng ở Việt Nam. Khi phát hiện con hút, hãy bình tĩnh nói chuyện, tìm hiểu vì sao con dùng và cùng con lập kế hoạch bỏ, có bác sĩ hỗ trợ nếu cần. Nếu con co giật, khó thở, lơ mơ, kích động hoặc có biểu hiện lạ sau khi hút, gọi 115 hoặc 113 ngay, vì có loại đã bị trộn ma túy.
- Bóng cười, khí cười
Bóng cười là bóng bay bơm khí N2O (khí cười); hít vào gây hưng phấn, cười, chóng mặt trong chốc lát nên nhiều bạn trẻ nghĩ là vô hại. Thực tế khí này có thể gây thiếu oxy, ngất, ngã, tụt huyết áp, và khi hít nhiều lần làm hỏng cách cơ thể dùng vitamin B12, gây tê bì tay chân, đi loạng choạng, tổn thương tủy sống và dây thần kinh, có trường hợp tử vong. Từ ngày 1/1/2025, Nghị quyết 173/2024/QH15 của Quốc hội cấm sử dụng các loại khí gây hại cho sức khỏe như bóng cười. Nếu con ngất, khó thở, co giật hay lơ mơ sau khi hít, gọi 115 hoặc 113 ngay; nếu con tê bì, yếu chân, đi đứng khó, đưa con đi khám trong ngày.
- Dấu hiệu con dùng ma túy
Dấu hiệu thường gặp khi con dùng ma túy hay chất gây nghiện là thay đổi rõ trong vài tuần đến vài tháng: bỏ những việc từng thích, đổi nhóm bạn, mệt mỏi, ngủ và ăn thất thường, học sa sút, mắt đỏ hoặc đồng tử giãn, mất tiền trong nhà. Những thay đổi này cũng có thể do trầm cảm, lo âu hay áp lực tuổi teen, nên bố mẹ cần bình tĩnh nói chuyện với con và đưa con đến bác sĩ thay vì tự thử nước tiểu ở nhà. Pháp luật Việt Nam khuyến khích cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc tại cơ sở, có bác sĩ hỗ trợ. Nếu con bất tỉnh, khó thở, co giật, kích động hoặc ảo giác sau khi dùng một chất gì đó, kể cả bóng cười hay thuốc lá điện tử, gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Con bị bắt nạt ở trường
Bắt nạt là khi một hoặc nhiều bạn cố ý làm tổn thương con nhiều lần, bằng đánh, chửi, cô lập, chế giễu hoặc qua mạng. Trẻ bị bắt nạt thường không kể, nên bố mẹ cần để ý những thay đổi như sợ đi học, hay kêu đau bụng buổi sáng, đồ dùng bị mất, ít bạn hẳn đi. Khi con kể, hãy tin con, khen con đã nói ra, ghi lại sự việc và làm việc với nhà trường. Nếu con bị thương, nói đến chuyện tự làm hại bản thân, hoặc bị đe dọa tính mạng, gọi 115 hoặc 113; Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn và hỗ trợ can thiệp.
- Nói chuyện với con tuổi dậy thì
Ở tuổi dậy thì, con cần riêng tư hơn và hay gắt gỏng, nhưng vẫn rất cần bố mẹ. Con dễ nói chuyện hơn khi bố mẹ nghe nhiều hơn khuyên, không phán xét ngay, và có những khoảng thời gian bên nhau không bàn chuyện học. Chọn lúc thuận tiện như khi chở con đi học hay nấu ăn cùng, hỏi câu mở và giữ bình tĩnh khi con nói điều khó nghe. Nếu con buồn bã, thu mình kéo dài, nói muốn chết, hoặc bố mẹ nghi con bị bắt nạt, xâm hại, hãy tìm trợ giúp sớm; Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn cho cả con và bố mẹ.
- Con tự ti, thiếu tự tin
Trẻ tự ti thường né việc mới vì sợ thất bại, bỏ cuộc rất nhanh, hay nói những câu như con chẳng làm được gì, không ai thích con. Bố mẹ giúp con nhiều nhất bằng cách dành thời gian riêng cho con, khen nỗ lực thay vì chỉ khen kết quả, để con tự làm và tự quyết những việc vừa sức, và thôi so sánh con với người khác. Lòng tự tin lớn lên dần trong nhiều tháng, có khi nhiều năm. Nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nếu con buồn bã, lo âu, thu mình kéo dài từ 2 tuần, bỏ học, hoặc bố mẹ đã cố mà con không khá lên; nếu con nói muốn chết hay tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
Chủ đề khác