Dinh dưỡng và chiều cao

Con tuổi teen muốn giảm cân: cách làm đúng và dấu hiệu cần lo

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Trước hết, bố mẹ và con cùng xem con có thật sự thừa cân không, bằng BMI theo tuổi và giới, vì nhiều bạn tuổi teen muốn giảm cân dù cân nặng bình thường. Nếu con thừa cân, cách an toàn là cả nhà cùng ăn đủ bữa, bớt nước ngọt và đồ chiên, vận động ít nhất 60 phút mỗi ngày, ngủ đủ; với bạn đang lớn, giữ cân trong khi cao lên thường đã là đủ, và nếu cần giảm thì không quá khoảng 0,5–1 kg mỗi tuần. Không nhịn ăn, không ăn kiêng cấp tốc, không dùng trà, viên giảm cân. Đưa con đi khám sớm nếu con bỏ bữa thường xuyên, sợ tăng cân dù đã gầy, ăn rồi tự nôn, hoặc mất kinh; đi cấp cứu ngay nếu con ngất, tim đập bất thường hoặc nói đến chuyện muốn chết.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân: ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt.
  • Con ngất, hoặc choáng váng đến mức không đứng được.
  • Con thấy tim đập rất chậm, rất nhanh hoặc không đều, đau ngực, khó thở.
  • Con nôn ra máu, nôn liên tục không uống được nước, hoặc đau bụng dữ dội.
  • Con đã uống nhiều viên thuốc giảm cân, thuốc nhuận tràng hoặc lợi tiểu một lúc, hoặc sau khi dùng các sản phẩm này con co giật, lú lẫn, tim đập loạn.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con bỏ bữa thường xuyên, ăn rất ít, cắt bỏ nhiều nhóm thức ăn, hoặc nói dối là đã ăn.
  • Con rất sợ tăng cân, hay soi gương, cân nhiều lần mỗi ngày, thấy mình béo dù cân nặng bình thường hoặc gầy.
  • Con vào nhà vệ sinh ngay sau bữa ăn, dùng thuốc nhuận tràng, lợi tiểu, trà hay viên giảm cân.
  • Con sụt cân nhanh, hay kêu lạnh, chóng mặt, mệt; con gái mất kinh hoặc chu kỳ thưa hẳn.
  • Con tập luyện quá sức, kể cả khi ốm, và rất bứt rứt nếu không được tập.
  • Con thừa cân hoặc béo phì kèm ngáy to, ngừng thở khi ngủ, đau gối, da gáy nách sạm đen, hoặc khát nhiều, đi tiểu nhiều.

Trước tiên: con có thật sự cần giảm cân

Ở tuổi dậy thì, cân nặng tăng là bình thường vì con đang cao lên, xương và cơ phát triển, con gái có thêm mỡ ở ngực và hông. Nhiều bạn so mình với ảnh trên mạng xã hội rồi thấy mình béo dù cân nặng hoàn toàn bình thường.

Với học sinh, không dùng mốc BMI của người lớn. Tính BMI bằng cân nặng (kg) chia bình phương chiều cao (m), rồi đặt lên biểu đồ BMI theo tuổi và giới của Tổ chức Y tế Thế giới. Trên đường +1 độ lệch chuẩn là thừa cân, trên +2 là béo phì. Nếu con nằm trong khoảng bình thường, việc cần làm là giúp con sống khỏe và tự tin với cơ thể mình, không phải ăn kiêng.

Nếu con thừa cân: thay đổi thói quen, không ăn kiêng cấp tốc

  • Ăn đủ 3 bữa, nhất là bữa sáng. Bỏ bữa làm con đói, ăn vặt và ăn bù nhiều hơn vào buổi tối.
  • Mỗi bữa nửa đĩa là rau, phần còn lại là cơm hoặc bún, phở vừa phải và một món đạm như cá, thịt nạc, trứng, đậu phụ.
  • Thay nước ngọt, trà sữa, nước tăng lực bằng nước lọc và sữa không đường. Theo Bộ Y tế, học sinh THCS và THPT nên dùng dưới 25 g đường và dưới 5 g muối mỗi ngày.
  • Bớt đồ chiên rán, mì tôm, xúc xích, đồ ăn nhanh; ăn vặt bằng trái cây, sữa chua không đường, ngô, khoai luộc.
  • Vận động ít nhất 60 phút mỗi ngày, cộng dồn được: đạp xe hoặc đi bộ đi học, bơi, cầu lông, bóng rổ, nhảy dây, tập theo video cùng bạn.
  • Ngủ đủ 8–10 giờ mỗi đêm; thiếu ngủ làm con thèm đồ ngọt và khó giữ cân.
  • Giới hạn thời gian ngồi màn hình để giải trí, cất điện thoại khỏi phòng ngủ.

Giảm bao nhiêu là an toàn

Với bạn còn đang cao lên, giữ cân nặng ổn định trong khi chiều cao tăng thường đã đủ để BMI giảm dần qua từng năm. Khi bác sĩ thấy con cần giảm cân, mức an toàn thường không quá khoảng 0,5–1 kg mỗi tuần. Giảm nhanh hơn thường là mất nước và mất cơ, không phải mất mỡ, và dễ tăng lại.

Tránh giảm rồi tăng, tăng rồi giảm liên tục. Đừng để con tự đặt mục tiêu bằng một con số trên bàn cân; hãy đặt mục tiêu bằng việc làm, như tuần này đi bộ đến trường 4 ngày, bỏ trà sữa ở nhà.

Những cách giảm cân nguy hiểm

Nhịn ăn, chỉ uống nước ép hay ăn một món, ăn kiêng rất ít tinh bột kéo dài, nhịn uống nước, mặc đồ kín cho ra mồ hôi, ăn rồi tự nôn, dùng thuốc nhuận tràng, lợi tiểu: những cách này làm con thiếu chất, ảnh hưởng chiều cao, kinh nguyệt, tim, xương và có thể mở đầu cho rối loạn ăn uống.

Trà, viên, cà phê, kẹo giảm cân bán trên mạng thường không rõ nguồn gốc, nhiều sản phẩm từng bị phát hiện trộn chất cấm gây hại cho tim. Thuốc điều trị béo phì ở tuổi teen chỉ dùng cho một số bạn béo phì nặng, do bác sĩ chuyên khoa kê và theo dõi, luôn đi kèm thay đổi thói quen sống.

Nói chuyện với con về cân nặng

Không gọi con là béo, không đặt biệt danh, không so sánh con với anh chị em hay bạn bè, kể cả khi đùa. Nhắc ông bà, họ hàng tránh những câu như béo ra, gầy đi vào dịp Tết, họp mặt. Bị chê về cân nặng làm trẻ dễ ăn lén, ăn kiêng cực đoan và rối loạn ăn uống về sau.

Nói về sức khỏe, sức bền, giấc ngủ và việc cả nhà cùng làm. Khen con khi con cố gắng vận động hay chọn nước lọc, không khen hay chê theo số cân. Nếu con muốn giảm cân, hãy hỏi con vì sao, lắng nghe, rồi cùng đi gặp bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Nếu em đang đọc bài này

Cơ thể em đang thay đổi rất nhanh, và tăng cân ở tuổi dậy thì phần lớn là cơ thể đang lớn lên. Ảnh trên mạng thường đã được chỉnh sửa, không phải hình mẫu để em so sánh. Nếu em muốn khỏe hơn, hãy ăn đủ bữa, chọn nước lọc, chơi một môn thể thao em thích và ngủ đủ; đừng nhịn ăn hay mua thuốc, trà giảm cân.

Nếu ý nghĩ về cân nặng chiếm gần hết ngày của em, nếu em sợ bữa ăn hay đang làm những việc phải giấu mọi người để không tăng cân, em không có lỗi và em không cô đơn. Hãy kể với bố mẹ, thầy cô hoặc phòng tư vấn tâm lý của trường. Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) hỗ trợ trẻ em dưới 16 tuổi; nếu em từ 16 tuổi, hãy gặp bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc phòng tư vấn của trường; gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm.

Chăm sóc con tại nhà

  • Cả nhà cùng đổi thói quen, không bắt riêng con ăn kiêng: mua gì về nhà thì con ăn nấy.
  • Ăn cơm cùng nhau, tắt tivi, không bàn về calo hay cân nặng trên mâm.
  • Chuẩn bị sẵn trái cây, sữa chua không đường, ngô, khoai luộc cho bữa phụ, bỏ nước ngọt ở nhà.
  • Rủ con đi bộ, đạp xe cùng bố mẹ sau bữa tối hoặc cuối tuần.
  • Đo cân nặng, chiều cao của con mỗi 3 tháng, không cân hằng ngày, không cân trước mặt người khác.
  • Không mua trà, viên, thực phẩm chức năng giảm cân cho con, và để ý nếu con tự mua.
  • Cùng con xem lại những tài khoản mạng xã hội cổ vũ ăn kiêng cực đoan và bỏ theo dõi.

Hiểu lầm thường gặp

Nhịn bữa tối là cách giảm cân nhanh nhất.
Bỏ bữa làm con đói, ăn vặt nhiều hơn và thiếu chất cho tuổi đang lớn. Ăn đủ bữa với khẩu phần hợp lý giữ cân tốt hơn.
Uống trà giảm cân, thuốc nhuận tràng giúp giảm mỡ.
Những sản phẩm này chủ yếu làm mất nước, có thể gây rối loạn muối khoáng nguy hiểm cho tim. Nhiều loại còn trộn chất cấm.
Con gái tuổi dậy thì tăng cân là do ăn nhiều, phải kiêng ngay.
Tăng cân khi dậy thì phần lớn là do con đang lớn. Chỉ khi BMI theo tuổi vượt ngưỡng thừa cân mới cần thay đổi, và cách thay đổi là thói quen của cả nhà.
Khen con giảm cân xinh hẳn là động viên con.
Với bạn đang có nguy cơ rối loạn ăn uống, lời khen này có thể khiến con cố nhịn ăn hơn. Hãy khen sự cố gắng, sức khỏe và tính cách của con.

Bố mẹ hay hỏi

+Tuổi teen mỗi tuần giảm bao nhiêu kg là an toàn?

Với bạn đang lớn, giữ cân trong khi cao lên thường đã đủ. Nếu bác sĩ thấy cần giảm, mức an toàn thường không quá khoảng 0,5–1 kg mỗi tuần.

+Có nên cho con nhịn ăn gián đoạn để giảm cân không?

Không nên tự áp dụng cho tuổi teen. Nhịn ăn nhiều giờ dễ làm con bỏ bữa, ăn bù và thiếu chất khi đang lớn; hãy hỏi bác sĩ trước.

+Con muốn tập gym để giảm cân có được không?

Được, nếu con tập vừa sức, có người hướng dẫn kỹ thuật và vẫn ăn đủ. Để ý nếu con tập quá mức kèm ăn rất ít.

+Con cân nặng bình thường mà vẫn đòi giảm cân thì làm sao?

Lắng nghe xem con lo điều gì, giúp con hiểu cơ thể tuổi dậy thì thay đổi bình thường, và để ý các dấu hiệu rối loạn ăn uống. Nếu con bỏ bữa, sợ tăng cân hay sụt cân, hãy đưa con đi khám.

+Con béo phì có cần dùng thuốc giảm cân không?

Phần lớn bạn tuổi teen bắt đầu bằng thay đổi thói quen có bác sĩ theo dõi. Thuốc chỉ dành cho một số bạn béo phì nặng, do bác sĩ chuyên khoa quyết định.

Nguồn tham khảo

  1. Safe Weight Loss and Weight Gain for Young Athletes — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. Treatment for Obesity in Children & Teens — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. Overview – Eating disorders — NHS (Anh)
  4. Hướng dẫn dinh dưỡng đối với bữa ăn học đường (Quyết định 3958/QĐ-BYT) — Bộ Y tế, đăng trên trang Viện Dinh dưỡng

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ thừa cân, béo phì

    Ở trẻ em, thừa cân được đánh giá bằng chỉ số BMI theo tuổi và giới, không dùng mốc của người lớn: theo chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ từ 5 tuổi có BMI trên đường +1 độ lệch chuẩn là thừa cân, trên +2 là béo phì. Với trẻ đang lớn, mục tiêu thường là giữ cân hoặc tăng chậm lại trong khi con cao lên, không phải ăn kiêng giảm cân nhanh. Thay đổi hiệu quả nhất là cả nhà cùng làm: bớt nước ngọt, ăn đủ rau, vận động 60 phút mỗi ngày, ngủ đủ và giảm màn hình. Nếu con khát và đi tiểu rất nhiều, sụt cân nhanh, nôn, thở nhanh sâu hay li bì, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Con nhịn ăn để giảm cân

    Muốn giảm cân ở tuổi dậy thì là chuyện thường gặp, nhưng khi con bỏ bữa thường xuyên, sợ tăng cân dù đã gầy, ăn lén rồi nôn ra, hoặc tập luyện quá sức, đó có thể là rối loạn ăn uống, một bệnh lý tâm thần nghiêm trọng nhưng điều trị được. Hãy đưa con đi khám sớm, kể cả khi cân nặng của con trông vẫn bình thường. Đi cấp cứu ngay nếu con ngất, tim đập bất thường, đau ngực, nôn ra máu, lả đi không đứng dậy được, hoặc nói đến chuyện muốn chết.

  • Con tự mua thuốc giảm cân

    Viên uống, trà, cà phê, kẹo giảm cân bán trên mạng thường không rõ nguồn gốc, và nhiều sản phẩm từng bị phát hiện trộn chất cấm như sibutramin (đã bị rút khỏi thị trường vì làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ), thuốc nhuận tràng, thuốc lợi tiểu. Tuổi teen không nên tự dùng bất kỳ sản phẩm giảm cân nào; thuốc điều trị béo phì chỉ do bác sĩ kê và theo dõi. Bố mẹ bình tĩnh hỏi con, giữ lại vỏ hộp và đưa con đi khám, vì tự mua thuốc giảm cân có thể là dấu hiệu sớm của rối loạn ăn uống. Đi cấp cứu ngay nếu con đau ngực, tim đập rất nhanh hoặc không đều, ngất, co giật, hoặc nói đến chuyện muốn chết.

  • Cách tính BMI cho trẻ

    BMI bằng cân nặng (kg) chia cho bình phương chiều cao (m). Với trẻ và học sinh 5–19 tuổi, con số này phải đặt lên biểu đồ BMI theo tuổi và giới của Tổ chức Y tế Thế giới, không dùng mốc 18,5–23 hay 25 của người lớn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, BMI trên đường +1 độ lệch chuẩn là thừa cân, trên +2 là béo phì, dưới −2 là gầy. Trẻ dưới 5 tuổi dùng cân nặng theo chiều cao, nên để bác sĩ hoặc nhân viên y tế đánh giá.

  • Con tự ti về ngoại hình

    Ở tuổi dậy thì, cơ thể thay đổi nhanh, cộng với mạng xã hội và những lời trêu chọc, nên rất nhiều em thấy không hài lòng về ngoại hình. Đáng lo khi con nhịn ăn, ăn rồi tìm cách nôn, tập luyện quá sức, tự mua thuốc giảm cân, hoặc mất hàng giờ mỗi ngày soi gương, tránh ra ngoài vì một khuyết điểm. Bố mẹ giúp con nhiều nhất bằng cách thôi bình luận về cân nặng, vóc dáng của con và của người khác, và đưa con đi khám khi thấy các dấu hiệu trên. Nếu con ngất, hoặc nói muốn chết, muốn tự làm hại mình, hãy gọi 115 hoặc 113, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Thể dục cho học sinh

    Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ và thiếu niên 5–17 tuổi nên vận động trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày ở mức vừa đến mạnh, chủ yếu là các hoạt động làm tim đập nhanh như chạy, bơi, đạp xe, nhảy dây; ít nhất 3 ngày mỗi tuần có hoạt động mạnh và bài tập cho cơ, xương. 60 phút này có thể cộng dồn từ nhiều lần ngắn trong ngày, và giờ thể dục ở trường chỉ là một phần. Con cần dừng tập và đi cấp cứu ngay nếu ngất, đau ngực, khó thở dữ dội hoặc tim đập loạn khi đang tập.

Chủ đề khác