Tiêu hóa

Bệnh phình đại tràng bẩm sinh (Hirschsprung): dấu hiệu và điều trị

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng

Trả lời nhanh

Phình đại tràng bẩm sinh (bệnh Hirschsprung) là khi đoạn cuối ruột già thiếu các tế bào thần kinh điều khiển nhu động, nên phân bị ứ lại và ruột phía trên phình to. Dấu hiệu sớm nhất là trẻ sơ sinh chưa đi phân su sau 48 giờ đầu, bụng chướng, nôn ra dịch xanh. Trẻ sơ sinh nôn dịch xanh hoặc vàng xanh, dù chỉ một lần, là cấp cứu: gọi 115 hoặc 113 hoặc đưa con đến cấp cứu ngay. Bệnh chữa bằng phẫu thuật, và phần lớn trẻ đi ngoài được bình thường sau mổ.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nôn ra dịch màu xanh lá, xanh rêu hoặc vàng xanh, dù chỉ một lần và dù con vẫn bú.
  • Bụng chướng to, căng, cứng, hoặc to lên nhanh, con không đi ngoài và không đánh hơi được.
  • Con sốt từ 38°C kèm bụng chướng và đi ngoài phân lỏng, rất hôi hoặc có máu: có thể là viêm ruột, biến chứng nặng của bệnh, kể cả ở trẻ đã mổ.
  • Con li bì, bỏ bú, da tái lạnh hoặc nổi vân tím.
  • Sau 48 giờ đầu, hơn 6 giờ không có tã ướt; trẻ lớn hơn: hơn 6 giờ không đi tiểu.
  • Trẻ đã mổ Hirschsprung nay bụng chướng, đau bụng mới xuất hiện, sốt hoặc tiêu chảy hôi.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Trẻ sơ sinh chưa đi phân su sau 48 giờ đầu: báo ngay nhân viên y tế hoặc đưa con đi khám ngay trong ngày.
  • Táo bón từ những tuần đầu sau sinh, phải thụt hoặc kích thích hậu môn mới đi ngoài được.
  • Trẻ hay chướng bụng, đi ngoài ít nhưng khi đi thì phân và hơi phụt ra mạnh.
  • Táo bón kéo dài không đỡ dù đã điều chỉnh ăn uống và dùng thuốc theo bác sĩ, kèm bú kém, chậm tăng cân.
  • Trẻ lớn hơn bị táo bón nặng từ nhỏ, bụng to, chậm lớn.

Bệnh Hirschsprung là gì

Ruột đẩy phân đi nhờ những đợt co bóp, do các tế bào thần kinh nằm trong thành ruột điều khiển. Ở trẻ bị bệnh Hirschsprung, một đoạn ruột già tính từ hậu môn lên không có các tế bào thần kinh này. Đoạn đó luôn co hẹp, không đẩy phân đi được, nên phân và hơi ứ lại, làm đoạn ruột phía trên giãn to.

Bệnh có từ khi sinh, do các tế bào thần kinh không phát triển đến đoạn ruột đó lúc con còn trong bụng mẹ. Mẹ không làm gì gây ra bệnh. Bệnh gặp ở bé trai nhiều hơn bé gái, đôi khi có tính gia đình và hay đi kèm hội chứng Down hơn.

Dấu hiệu theo tuổi

  • Trẻ sơ sinh: phần lớn trẻ khỏe đi phân su (phân đầu tiên màu đen xanh, dính) trong 24 giờ đầu. Chưa đi phân su sau 48 giờ là dấu hiệu cần báo ngay, dù một số trẻ bị bệnh vẫn đi được phân su.
  • Bụng chướng, nôn ra dịch xanh hoặc vàng xanh (dịch mật), bỏ bú.
  • Trẻ nhũ nhi: táo bón ngày càng nặng, đi ngoài thưa nhưng khi đi thì phân phụt mạnh, bú kém, chậm tăng cân.
  • Trẻ lớn hơn, nếu đoạn bệnh ngắn: táo bón lâu năm không đỡ với cách chữa thông thường, bụng to, chậm lớn.

Khác gì táo bón thông thường

Táo bón thông thường ở trẻ rất hay gặp, thường bắt đầu khi con ăn dặm, cai sữa hoặc tập đi vệ sinh, và đỡ khi điều chỉnh ăn uống, thói quen. Bệnh Hirschsprung khác ở chỗ bắt đầu từ những ngày đầu sau sinh, thường có chậm đi phân su, bụng chướng, nôn, chậm tăng cân, và không đỡ với các cách chữa thông thường.

Bố mẹ không tự phân biệt được hoàn toàn. Trẻ sơ sinh táo bón từ những tuần đầu luôn cần được bác sĩ khám.

Bác sĩ chẩn đoán và điều trị thế nào

Bác sĩ khám bụng, có thể khám hậu môn bằng ngón tay, chụp X-quang bụng, chụp đại tràng có thuốc cản quang, hoặc đo áp lực hậu môn trực tràng. Chẩn đoán chắc chắn bằng sinh thiết trực tràng: lấy một mẩu niêm mạc rất nhỏ ở trực tràng để xem dưới kính hiển vi có tế bào thần kinh hay không.

Mọi trẻ bị bệnh đều cần phẫu thuật cắt đoạn ruột không có thần kinh và nối phần ruột lành xuống hậu môn. Có trẻ được mổ một thì; có trẻ, nhất là khi đang viêm ruột hay tắc nặng, được làm hậu môn tạm ở bụng trước rồi mổ thì hai sau. Trong lúc chờ mổ, con có thể được truyền dịch, đặt ống thông dạ dày, rửa ruột đều đặn bằng nước muối ấm, và dùng kháng sinh nếu có viêm ruột; bác sĩ quyết định cách làm và hướng dẫn bố mẹ nếu chăm con ở nhà.

Sau mổ con sẽ thế nào

Phần lớn trẻ đi ngoài được bình thường sau mổ, dù có thể tập đi vệ sinh muộn hơn các bạn. Một số trẻ vẫn táo bón và cần ăn nhiều chất xơ, dùng thuốc theo bác sĩ; một số khác khó kiểm soát việc đi ngoài, són phân, có khi kéo dài đến tuổi thiếu niên.

Viêm ruột có thể xảy ra cả trước và sau mổ. Dấu hiệu là bụng chướng, sốt, tiêu chảy rất hôi, có khi có máu, nôn, con li bì, bỏ bú. Đây là cấp cứu, bố mẹ cần nhớ kỹ để đưa con đi viện ngay.

Chăm sóc con tại nhà

  • Trong 2 ngày đầu sau sinh, ghi lại giờ con đi phân su đầu tiên và báo ngay nhân viên y tế nếu sau 48 giờ con chưa đi.
  • Ghi lại số lần đi ngoài, số tã ướt, màu chất nôn và chụp ảnh nếu thấy bất thường để cho bác sĩ xem.
  • Không tự thụt tháo, dùng thuốc nhuận tràng hay que kích thích hậu môn cho trẻ sơ sinh khi chưa có bác sĩ khám.
  • Nếu bác sĩ hướng dẫn rửa ruột tại nhà trong lúc chờ mổ, làm đúng loại dung dịch, lượng và số lần đã dặn.
  • Sau mổ, giữ mông con sạch và khô, để thoáng khi có thể, bôi kem chống hăm sau mỗi lần thay tã vì con hay bị đỏ rát.
  • Cho con uống đủ nước, ăn uống bình thường theo tuổi sau mổ; khám lại đúng hẹn với bác sĩ ngoại khoa nhi.

Hiểu lầm thường gặp

Trẻ sơ sinh vài ngày chưa đi ngoài là bình thường, cứ chờ.
Trẻ bú mẹ lớn hơn vài tuần có thể vài ngày mới đi một lần, nhưng phân su phải ra trong 48 giờ đầu. Chậm đi phân su, bụng chướng hay nôn dịch xanh là lý do đi khám ngay.
Trẻ táo bón từ nhỏ cứ thụt hoặc cho que vào hậu môn mỗi ngày là được.
Kích thích thường xuyên có thể che giấu bệnh Hirschsprung và làm chậm chẩn đoán. Trẻ phải thụt mới đi được cần được bác sĩ khám.
Bệnh này do mẹ ăn uống không kiêng khi mang thai.
Bệnh do các tế bào thần kinh của ruột không phát triển đủ trong bào thai, có liên quan đến gen, không do mẹ ăn uống hay làm gì.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ sơ sinh bao lâu chưa đi phân su thì đáng lo?

Phần lớn trẻ đi phân su trong 24 giờ đầu. Nếu sau 48 giờ con chưa đi, báo ngay nhân viên y tế; nếu kèm bụng chướng hoặc nôn dịch xanh thì đi cấp cứu ngay.

+Bệnh phình đại tràng bẩm sinh có chữa khỏi không?

Phẫu thuật cắt bỏ đoạn ruột bệnh giúp phần lớn trẻ đi ngoài bình thường. Một số trẻ vẫn táo bón hoặc són phân một thời gian và cần bác sĩ theo dõi lâu dài.

+Bao nhiêu tuổi thì mổ bệnh Hirschsprung?

Thường mổ sớm sau khi chẩn đoán, có khi ngay trong thời kỳ sơ sinh. Thời điểm và cách mổ một thì hay hai thì do bác sĩ ngoại khoa nhi quyết định theo tình trạng của con.

+Sau mổ cần theo dõi dấu hiệu gì?

Bụng chướng, sốt, đi ngoài phân lỏng rất hôi, con li bì hoặc bỏ bú là dấu hiệu viêm ruột và cần đi cấp cứu ngay.

+Sinh con sau có bị bệnh này không?

Nguy cơ cao hơn bình thường nếu gia đình đã có con mắc bệnh. Bố mẹ nên báo bác sĩ khi mang thai lần sau để em bé được theo dõi sát việc đi phân su sau sinh.

Nguồn tham khảo

  1. Hirschsprung's disease — NHS (Anh)
  2. Definition & Facts for Hirschsprung Disease — NIDDK (Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ)
  3. Symptoms & Causes of Hirschsprung Disease — NIDDK (Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ)
  4. Diagnosis of Hirschsprung Disease — NIDDK (Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ bị táo bón

    Trẻ bị táo bón khi đi ngoài ít hơn 3 lần một tuần, phân cứng, to, khó đi hoặc đau khi đi. Phần lớn táo bón ở trẻ không do bệnh, mà do uống ít nước, ăn ít rau quả, hoặc con nhịn đi vệ sinh vì sợ đau, và cải thiện khi điều chỉnh ăn uống, thói quen đi vệ sinh. Cần đưa con đi khám ngay nếu con nôn ra dịch xanh, bụng chướng căng, đau bụng dữ dội, hoặc trẻ sơ sinh táo bón ngay từ những ngày đầu sau sinh.

  • Trẻ nôn dịch vàng, dịch xanh

    Dịch xanh lá hoặc vàng xanh trong chất nôn là dịch mật, có thể là dấu hiệu ruột bị tắc. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, nôn ra dịch xanh hoặc vàng xanh, dù chỉ một lần và dù con trông vẫn khỏe, là cấp cứu ngoại khoa: gọi 115 hoặc 113 hoặc đưa con đến cấp cứu ngay, không chờ xem. Dịch vàng nhạt, trong, sau khi trẻ lớn đã nôn nhiều lần lúc bụng rỗng thường là dịch dạ dày; con vẫn cần uống bù nước từng ít và đi khám nếu nôn kéo dài, li bì hay đau bụng.

  • Dấu hiệu tắc ruột ở trẻ

    Tắc ruột là khi thức ăn, dịch và hơi không đi qua được ruột, và luôn là cấp cứu. Bốn dấu hiệu chính là nôn (nhất là nôn ra dịch xanh lá hoặc vàng xanh), bụng chướng to, đau bụng hoặc quấy khóc từng cơn, và không đi ngoài, không đánh hơi được. Ở trẻ sơ sinh, nôn dịch xanh là dấu hiệu phải đi cấp cứu ngay dù con trông vẫn khỏe, vì ruột có thể bị xoắn và hoại tử trong vài giờ. Khi nghi tắc ruột, gọi 115 hoặc 113 hoặc đưa con đến cấp cứu ngay; không cho ăn, không cho uống thuốc xổ, thuốc giảm đau, không thụt tháo hay xoa bóp bụng.

  • Trẻ sơ sinh đi tiểu ít, tã có vệt đỏ cam

    Trong 48 giờ đầu, trẻ sơ sinh thường chỉ có 2–3 tã ướt vì mẹ còn ít sữa non; từ ngày thứ 5, con nên có ít nhất 6 tã ướt nặng mỗi 24 giờ, nước tiểu trong hoặc vàng nhạt. Vệt hồng, đỏ cam hay đỏ gạch trên tã trong vài ngày đầu thường là nước tiểu cô đặc, chưa đáng lo, nhưng nếu vẫn còn sau những ngày đầu thì con có thể chưa bú đủ và cần được khám. Sau 48 giờ đầu, nếu con hơn 6 giờ không có tã ướt, hoặc đi tiểu ít kèm bú yếu, li bì, môi khô, thóp lõm, hãy đưa con đi khám ngay.

  • Màu phân trẻ sơ sinh

    Một hai ngày đầu, con đi phân su màu đen xanh, quánh như hắc ín; trong tuần đầu phân chuyển sang xanh vàng rồi vàng. Sau đó phân vàng, vàng cam, vàng nâu hay xanh lá đều bình thường: trẻ bú mẹ thường đi phân vàng hoa cải, sệt lỏng, có hạt lợn cợn; trẻ bú sữa công thức phân vàng nâu, đặc hơn. Phân trắng, vàng nhạt như phấn hay xám như đất sét cần đi khám ngay trong ngày vì có thể là bệnh gan mật; phân có máu, phân đen sau khi đã hết phân su, hay phân toàn nước cũng cần cho bác sĩ xem sớm.

  • Trẻ bị nôn

    Phần lớn trẻ nôn là do viêm dạ dày ruột do virus, thường đỡ sau 1–2 ngày; việc cần làm là cho con uống oresol từng ít một để không bị mất nước. Nôn nguy hiểm khi con nôn ra dịch màu xanh lá, nôn ra máu, nôn kèm li bì, đau bụng dữ dội, đau đầu cổ cứng, hoặc nôn sau khi ngã đập đầu. Trẻ sơ sinh nôn vọt mạnh sau mỗi cữ bú cũng cần đi khám ngay.

Chủ đề khác