Phân biệt ho gà và ho thường ở trẻ nhỏ: dấu hiệu cần đi khám ngay
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng
Trả lời nhanh
Tuần đầu, ho gà giống hệt cảm lạnh. Khác biệt lộ ra sau khoảng 1–2 tuần: con ho thành từng tràng dài liên tiếp, mặt đỏ tía, cuối cơn hít vào rít lên, hay nôn sau ho, giữa các cơn lại trông khá bình thường; ho thường do cảm lạnh thì lẻ tẻ và nhẹ dần. Trẻ dưới 3 tháng bị ho gà có thể không rít mà chỉ tím tái hoặc ngừng thở sau cơn ho, nên trẻ dưới 6 tháng nghi ho gà cần đi khám ngay trong ngày. Con tím tái, ngừng thở, co giật hay thở khó thì gọi 115 hoặc 113 ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con tím tái, môi, lưỡi, mặt hoặc da xám đi trong hay sau cơn ho.
- Con có lúc ngừng thở, kể cả khi không ho và không có tiếng rít, nhất là trẻ dưới 3 tháng.
- Con thở khó, thở nông, rút lõm lồng ngực, hoặc mệt lả, mềm nhũn sau cơn ho.
- Con co giật, li bì, khó đánh thức.
- Con bỏ bú, nôn sau mọi cơn ho, hoặc sau 48 giờ đầu đời, hơn 6 giờ không có tã ướt.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Trẻ dưới 6 tháng có ho thành cơn, ho nhiều lên, hoặc bất kỳ dấu hiệu nghi ho gà nào: đi khám ngay trong ngày, không chờ.
- Con ho thành từng tràng dài, có tiếng rít cuối cơn hoặc nôn sau ho, ở bất kỳ tuổi nào.
- Con ho ngày càng nặng, cơn ho dày hơn, hoặc ho kéo dài quá 2 tuần.
- Con chưa tiêm đủ mũi có thành phần ho gà mà vừa tiếp xúc với người bị ho gà hoặc người ho kéo dài.
- Con dưới 3 tháng tuổi bị ho, dù chỉ ho nhẹ.
- Con thở nhanh khi nằm yên: từ 60 lần/phút ở trẻ dưới 2 tháng, từ 50 lần/phút ở trẻ 2–12 tháng.
So sánh nhanh
- Khởi đầu: cả hai đều có thể bắt đầu bằng sổ mũi, hắt hơi, ho nhẹ. Ho gà thường không sốt hoặc chỉ sốt nhẹ.
- Kiểu ho: ho thường là những tiếng ho lẻ, có khi nhiều khi nằm. Ho gà là những tràng ho liên tiếp kéo dài vài phút, con không kịp lấy hơi, mặt đỏ tía, chảy nước mắt, thè lưỡi.
- Cuối cơn: ho gà ở trẻ lớn có tiếng rít khi hít vào. Trẻ dưới 3 tháng thường không rít mà ngừng thở, tím tái.
- Sau cơn: ho gà hay nôn hoặc ọc ra đờm đặc, rồi con mệt lả. Giữa các cơn con có thể trông khá bình thường.
- Thời gian: ho do cảm lạnh thường đỡ dần trong 2–3 tuần. Ho gà nặng lên sau tuần thứ 1–2 và có thể kéo dài nhiều tuần đến vài tháng.
- Dấu hiệu khác: ho gà có thể gây chảy máu ở lòng trắng mắt, chảy máu cam do ho mạnh.
Vì sao em bé dễ bị nặng
Ho gà do vi khuẩn Bordetella pertussis, lây rất dễ qua giọt bắn khi ho, hắt hơi. Người lớn và anh chị lớn bị ho gà thường chỉ ho kéo dài, ít ai nghĩ tới, nhưng chính họ hay lây cho em bé chưa được tiêm đủ.
Trẻ dưới 6 tháng, nhất là dưới 3 tháng, dễ bị ngừng thở, viêm phổi, co giật, mất nước, và nhiều trẻ phải nằm viện. Ở trẻ nhỏ, cơn ngừng thở có thể xảy ra mà không có tiếng ho báo trước. Vì vậy với em bé, bố mẹ đừng chờ nghe tiếng rít mới đi khám.
Những bệnh khác cũng gây ho ở trẻ nhỏ
- Viêm tiểu phế quản: hay gặp ở trẻ dưới 2 tuổi, sau vài ngày sổ mũi thì ho, khò khè, thở nhanh; ho đều đều chứ không thành tràng rồi rít.
- Viêm thanh quản cấp: ho ông ổng như chó sủa, khàn tiếng, có thể thở rít, hay nặng về đêm.
- Sặc sữa, trào ngược: ho, ọc sữa trong hoặc ngay sau bữa bú, con vẫn bú và tăng cân tốt.
- Hóc dị vật: ho sặc đột ngột khi trẻ đang ăn hoặc ngậm đồ nhỏ, hay gặp hơn ở trẻ biết bò, biết cầm nắm.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ hỏi về cơn ho, sổ tiêm chủng và người tiếp xúc, rồi khám, đo oxy, có thể lấy dịch mũi họng xét nghiệm tìm vi khuẩn ho gà. Mang theo sổ tiêm chủng và quay video một cơn ho của con sẽ giúp bác sĩ rất nhiều.
Trẻ dưới 6 tháng bị ho gà thường được cho nằm viện để theo dõi những cơn ngừng thở và thở oxy khi cần. Kháng sinh dùng sớm, trong khoảng 3 tuần đầu kể từ khi bắt đầu ho, giúp giảm lây cho người khác nhưng thường không làm cơn ho hết nhanh hơn. Bác sĩ quyết định loại và liều kháng sinh, có thể kê cho cả người trong nhà để phòng bệnh.
Phòng ho gà cho em bé
Theo Tiêm chủng mở rộng (Thông tư 52/2025/TT-BYT), con được tiêm vắc xin phối hợp có thành phần ho gà 3 lần, lần đầu khi đủ 2 tháng tuổi, các lần sau cách nhau ít nhất 1 tháng, và nhắc lại lúc 18 tháng. Đưa con đi tiêm đúng ngày đủ 2 tháng; lỡ mũi nào thì tiêm bù ngay khi có thể.
Trước khi con đủ tuổi tiêm, bảo vệ tốt nhất đến từ mẹ: vắc xin có thành phần ho gà cho mẹ bầu có ở điểm tiêm dịch vụ, tiêm trong mỗi lần mang thai giúp truyền kháng thể sang con. Mẹ hỏi bác sĩ sản về thời điểm tiêm. Bố mẹ, ông bà, người giúp việc chăm em bé nên hỏi bác sĩ về mũi nhắc ho gà cho người lớn.
Người đang ho, nhất là ho kéo dài, không bế, không hôn em bé, đeo khẩu trang và rửa tay. Không để em bé tiếp xúc với người được chẩn đoán ho gà cho tới khi người đó đã uống kháng sinh đủ thời gian bác sĩ dặn.
Chăm sóc con tại nhà
- Đếm nhịp thở khi con ngủ yên vài lần mỗi ngày và để ý màu môi, da trong và sau mỗi cơn ho.
- Quay video một cơn ho của con để bác sĩ xem, vì cơn ho có thể không xảy ra lúc khám.
- Cho con bú ít một, nhiều lần; nếu con hay nôn sau ho, cho bú lại sau khi con đã nghỉ.
- Nhỏ nước muối sinh lý 0,9% vào mũi trước khi bú, trước khi ngủ, giữ phòng yên tĩnh, không khói thuốc, không đốt hương.
- Không cho trẻ nhỏ uống thuốc ho, siro ho, mật ong (dưới 1 tuổi), không bôi dầu bạc hà, long não; thuốc ho không làm dịu cơn ho gà.
- Mang sổ tiêm chủng khi đi khám và kiểm tra con đã tiêm đủ các mũi có thành phần ho gà theo tuổi chưa.
Hiểu lầm thường gặp
- Không nghe tiếng rít như gà gáy thì không phải ho gà.
- Trẻ dưới 3 tháng và nhiều người lớn bị ho gà không rít. Ở em bé, dấu hiệu có thể chỉ là tím tái, ngừng thở sau cơn ho hoặc ngừng thở mà không ho.
- Bé ho thì cho uống siro ho thảo dược, chanh đào mật ong là đỡ.
- Thuốc ho không làm dịu cơn ho gà. Trẻ dưới 1 tuổi không được ăn mật ong dưới bất kỳ hình thức nào vì nguy cơ ngộ độc botulinum.
- Mẹ đã tiêm ho gà từ bé nên con không thể bị.
- Miễn dịch sau tiêm giảm dần theo năm. Kháng thể truyền sang con hiệu quả nhất khi mẹ được tiêm trong chính lần mang thai này.
Bố mẹ hay hỏi
+Làm sao biết trẻ sơ sinh bị ho gà?
Để ý những cơn ho dồn dập liên tiếp, sau cơn con tím tái, ngừng thở, mệt lả hoặc nôn; có khi em bé chỉ ngừng thở mà không ho. Trẻ dưới 6 tháng có dấu hiệu này cần đi khám ngay trong ngày.
+Ho gà có sốt không?
Thường không sốt hoặc chỉ sốt nhẹ. Sốt cao kèm ho và thở nhanh cần nghĩ tới viêm phổi, có thể là biến chứng của ho gà.
+Trẻ đã tiêm ho gà rồi có bị lại không?
Có thể, nhất là khi chưa tiêm đủ mũi hoặc nhiều năm sau mũi nhắc, nhưng thường nhẹ hơn nhiều. Tiêm đủ và đúng lịch vẫn là cách bảo vệ tốt nhất.
+Ho gà lây trong bao lâu?
Người bệnh đã lây được ngay từ giai đoạn giống cảm lạnh và có thể lây tới khoảng 3 tuần sau khi bắt đầu ho nếu không uống kháng sinh. Kháng sinh dùng sớm rút ngắn thời gian lây.
+Nhà có người ho kéo dài thì em bé nên làm gì?
Người đó nên đi khám để loại trừ ho gà và lao, đeo khẩu trang, không bế hôn em bé. Nếu em bé chưa tiêm đủ mà đã tiếp xúc, báo bác sĩ để được tư vấn phòng bệnh.
Nguồn tham khảo
- Whooping cough — NHS (Anh)
- Whooping Cough (Pertussis): Symptoms, Treatment & Prevention — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Pocket book of hospital care for children — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Thông tư 52/2025/TT-BYT: danh mục bệnh truyền nhiễm, đối tượng và phạm vi phải sử dụng vắc xin bắt buộc — Bộ Y tế (qua Tiêm chủng mở rộng)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Ho gà ở trẻ
Ho gà là bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp rất dễ lây. Bệnh bắt đầu như cảm lạnh, sau khoảng một tuần con ho thành từng cơn dài, nặng về đêm, cuối cơn hít vào rít lên như tiếng gà gáy và hay nôn sau ho; tiếng ho có thể kéo dài nhiều tuần. Trẻ dưới 3 tháng có thể không có tiếng rít mà chỉ tím tái hoặc ngừng thở sau cơn ho: gọi 115 hoặc 113 hay đến cấp cứu ngay. Cách phòng tốt nhất là tiêm đủ các mũi có thành phần ho gà lúc 2, 3, 4 tháng và nhắc lại lúc 18 tháng theo Tiêm chủng mở rộng, và mẹ hỏi bác sĩ về tiêm phòng ho gà khi mang thai.
- Trẻ sơ sinh bị ho
Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị ho hoặc sốt cần được bác sĩ khám, trong ngày, kể cả khi con vẫn bú, vẫn ngoan, vì ở tuổi này viêm tiểu phế quản, viêm phổi hay ho gà có thể nặng lên rất nhanh. Trẻ từ 3 đến 12 tháng ho kèm sổ mũi mà vẫn bú tốt, thở bình thường thường là cảm lạnh, chăm ở nhà được, nhưng trẻ dưới 6 tháng nên được khám trong vòng 24 giờ. Gọi 115 hoặc 113 hay đến cấp cứu ngay khi con thở từ 60 lần/phút (dưới 2 tháng), rút lõm lồng ngực, có lúc ngừng thở, tím tái trong hay sau cơn ho, hoặc bỏ bú, li bì.
- Con bị ho
Phần lớn trẻ ho là do cảm lạnh, viêm họng do virus và tự đỡ dần; tiếng ho có thể kéo dài tới 3 tuần dù con đã khỏe. Điều cần nhìn là nhịp thở: trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh, cần đi khám trong ngày. Con rút lõm lồng ngực, thở rít khi nằm yên, môi tím, hoặc ho sặc đột ngột khi đang ăn, đang chơi thì đến cấp cứu ngay.
- Viêm tiểu phế quản ở trẻ
Viêm tiểu phế quản là bệnh do virus, chủ yếu là virus hợp bào hô hấp (RSV), hay gặp ở trẻ dưới 2 tuổi: bắt đầu như sổ mũi, sau 2–3 ngày con ho, khò khè, thở nhanh, bú khó. Bệnh thường nặng nhất vào ngày 3–5 và phần lớn trẻ được chăm ở nhà; kháng sinh, thuốc giãn phế quản hay corticoid thường không giúp gì. Con rút lõm lồng ngực, có lúc ngừng thở, tím tái, bỏ bú, hoặc thở từ 70 lần/phút trở lên thì đến cấp cứu ngay; trẻ dưới 3 tháng, trẻ sinh non hay có bệnh tim phổi cần đi khám sớm ngay từ khi mới ho.
- Vắc xin 6 trong 1
Vắc xin 6 trong 1 phòng cùng lúc 6 bệnh: bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, Hib và viêm gan B. Đây là vắc xin dịch vụ; chương trình tiêm chủng mở rộng miễn phí dùng vắc xin 5 trong 1 kèm vắc xin bại liệt uống và tiêm, bảo vệ cùng các bệnh đó. Lịch thường gặp là 3 mũi khi con khoảng 2, 3 và 4 tháng tuổi, các mũi cách nhau ít nhất 1 tháng, rồi một mũi nhắc trong năm thứ hai theo hẹn của cơ sở tiêm. Sau tiêm con có thể sốt nhẹ, quấy, sưng đau chỗ tiêm; nếu con khó thở, sưng môi mặt, co giật, hoặc con dưới 3 tháng sốt từ 38°C, đưa con đi cấp cứu ngay.
- Lịch tiêm chủng
Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.
Chủ đề khác