Sức khỏe học đường

Sinh viên đi học quân sự: chuẩn bị sức khỏe và phòng say nắng

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sinh viên · 18–24 tuổi

Trả lời nhanh

Đợt học giáo dục quốc phòng và an ninh thường kéo dài vài tuần, tập ngoài trời, ở tập thể, nên rủi ro hay gặp nhất là say nắng, mất nước, phồng rộp chân và bệnh lây khi ở đông người. Con nên mang đủ thuốc đang dùng, giày đã đi quen, uống nước đều suốt buổi tập, và báo cán bộ phụ trách nếu có bệnh như hen, động kinh, tiểu đường hay bệnh tim; nếu sức khỏe không cho phép tập, hỏi trường về thủ tục miễn, giảm hoặc tạm hoãn từ trước khi đi. Khi tập dưới nắng mà con lơ mơ, nói lẫn lộn, co giật, ngất hoặc làm mát 30 phút không đỡ, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay và tiếp tục làm mát trong lúc chờ.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Đang tập hoặc sau khi tập dưới nắng, bạn lơ mơ, nói lẫn lộn, cư xử khác thường, co giật hoặc ngất: gọi 115 hoặc 113, đưa vào chỗ mát và làm mát liên tục bằng nước mát, quạt trong lúc chờ.
  • Đã nghỉ trong bóng mát, làm mát và uống nước 30 phút mà vẫn không đỡ, hoặc mệt hơn.
  • Một bạn ngã gục khi đang chạy, tập: nếu không tỉnh, không thở bình thường, gọi 115 hoặc 113, ép tim ngay và dùng máy sốc tim tự động nếu có.
  • Cơn hen nặng: khó thở, nói không thành câu, môi tím, đã dùng bình xịt cắt cơn mà không đỡ.
  • Đau ngực, khó thở, tim đập rất nhanh hoặc loạn nhịp khi gắng sức.
  • Chấn thương đầu, cổ, ngã từ trên cao, hoặc vết thương chảy máu nhiều ấn chặt không cầm.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Sau buổi tập nặng, đau cơ dữ dội, chuột rút nhiều, hoặc nước tiểu sẫm màu như nước trà.
  • Đi tiểu rất ít, nước tiểu vàng sẫm, đau đầu, chóng mặt kéo dài dù đã nghỉ.
  • Vết phồng rộp ở chân sưng nóng đỏ, chảy mủ vàng xanh, đau tăng, hoặc kèm sốt.
  • Sốt, ho, đau họng, nổi ban, đau mắt đỏ, tiêu chảy khi đang ở tập thể: báo y tế của trung tâm sớm để được khám và tránh lây cho bạn cùng phòng.
  • Cơn hen, cơn động kinh, đường huyết thất thường nhiều hơn bình thường trong đợt học.
  • Buồn bã, lo âu, mất ngủ nhiều ngày, không muốn ăn, muốn bỏ về.

Đợt học quân sự khác gì ngày học bình thường

Sinh viên đại học, cao đẳng học môn giáo dục quốc phòng và an ninh, thường theo đợt tập trung vài tuần ở trung tâm của trường hoặc của khu vực. Ngoài giờ lý thuyết có nhiều giờ thực hành ngoài trời: đội ngũ, chiến thuật, bắn súng, hành quân, ăn ngủ ở tập thể theo giờ giấc chặt chẽ.

Với nhiều bạn mới vào năm nhất, đây là lần đầu sống xa nhà, dậy sớm, tập dưới nắng, mặc quần áo dày và đi giày cả ngày. Cơ thể cần vài ngày để quen với nóng; những ngày đầu, nhất là khi trời nóng ẩm, là lúc dễ say nắng nhất.

Chuẩn bị trước khi đi

  • Nếu con có bệnh mạn tính như hen, động kinh, tiểu đường, bệnh tim, bệnh thận, hay đang điều trị dài ngày, đi khám trước đợt học để bác sĩ dặn cách dùng thuốc khi tập và cấp giấy tờ cần thiết.
  • Mang đủ thuốc đang dùng cho cả đợt và thêm vài ngày dự phòng, kèm đơn thuốc hoặc sổ khám; bình xịt cắt cơn hen, bút tiêm hay máy đo đường huyết luôn mang theo người khi tập.
  • Viết một tờ giấy nhỏ ghi bệnh, thuốc đang dùng, dị ứng thuốc, số điện thoại bố mẹ, để trong túi áo hoặc ví.
  • Mang thẻ bảo hiểm y tế (thẻ giấy hoặc ứng dụng có thẻ điện tử) và giấy tờ tùy thân.
  • Kiểm tra lịch tiêm chủng: sởi, thủy đậu, cúm và các mũi khác hay được khuyên cho sinh viên sống tập thể.
  • Giày tập đi thử trước cho quen, chọn tất dày, thấm mồ hôi, mang thêm nhiều đôi để thay.
  • Mang băng dán vết thương, băng gạc mềm, kem chống nắng, oresol, thuốc hạ sốt paracetamol, bình nước cá nhân.

Nếu sức khỏe không cho phép tập

Các trường có quy định cho sinh viên được miễn, giảm phần thực hành hoặc tạm hoãn môn học khi sức khỏe không đảm bảo, khuyết tật, hoặc đang phải điều trị dài ngày. Thủ tục, giấy tờ và thời hạn nộp khác nhau giữa các trường, nên con hãy hỏi trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh hoặc phòng đào tạo của trường ngay khi có lịch học, đừng đợi đến ngày lên đường.

Thường con cần giấy xác nhận của cơ sở khám bệnh về bệnh đang điều trị. Nếu con vẫn đi học nhưng có bệnh cần lưu ý, hãy báo cán bộ phụ trách và y tế của trung tâm ngay ngày đầu, để họ biết cách xử trí khi cần.

Phòng say nắng và mất nước khi tập

  • Uống nước đều đặn trước, trong và sau buổi tập, từng ngụm, không đợi đến khi khát; khi ra nhiều mồ hôi có thể uống oresol pha đúng hướng dẫn hoặc nước canh.
  • Nhìn màu nước tiểu: vàng nhạt là đủ nước, vàng sẫm và ít là cần uống thêm.
  • Ăn đủ ba bữa, không bỏ bữa sáng trước buổi tập.
  • Ngủ đủ giấc; thức khuya, mệt, vừa ốm dậy, đang sốt hay tiêu chảy làm cơ thể chịu nóng kém hơn.
  • Không uống rượu bia, nước tăng lực trong đợt học.
  • Báo cán bộ ngay khi thấy chóng mặt, buồn nôn, đau đầu, chuột rút, vã mồ hôi: được nghỉ sớm vài phút trong bóng mát an toàn hơn cố gắng tập tiếp.
  • Để ý bạn bên cạnh: người say nắng nặng thường không tự nhận ra mình đang lơ mơ.

Nếu bạn là sinh viên

Cố gắng hết sức là tốt, nhưng cố tập khi thấy chóng mặt, buồn nôn, tim đập loạn hay ngực đau thì không. Hãy giơ tay báo cán bộ, vào chỗ mát và uống nước; sức khỏe của bạn quan trọng hơn một buổi tập.

Nếu bạn có bệnh, đừng giấu vì ngại. Một câu báo trước với cán bộ và bạn cùng phòng có thể giúp bạn được xử trí đúng lúc. Nhớ nhà, mệt, buồn trong những ngày đầu là bình thường; nếu cảm giác buồn, lo âu kéo dài, không ngủ được, hãy gọi cho người thân, nói với cán bộ hoặc bộ phận tư vấn của trường. Khi có nguy hiểm ngay, gọi 115 hoặc 113.

Chăm sóc con tại nhà

  • Khi bạn mệt vì nóng nhưng vẫn tỉnh: vào chỗ mát, nằm nghỉ, nới bớt quần áo, giày.
  • Lau người bằng khăn thấm nước mát rồi quạt; chườm khăn mát hoặc túi đá bọc khăn ở cổ, nách.
  • Uống nước mát hoặc oresol từng ngụm nhỏ; nếu sau 30 phút không đỡ hoặc lơ mơ, gọi 115 hoặc 113.
  • Vết phồng rộp ở chân: không tự chọc vỡ, không bóc lớp da; rửa sạch, lau khô, dán băng mềm và thay tất khô thường xuyên.
  • Sau buổi tập, thay quần áo ướt mồ hôi, tắm rửa, phơi khô giày tất để tránh nấm da, hăm.
  • Rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh; không dùng chung khăn mặt, bình nước, dao cạo.

Hiểu lầm thường gặp

Uống càng ít nước thì càng đỡ phải đi vệ sinh, tập cho tiện.
Nhịn uống khi tập dưới nắng làm mất nước nhanh và dễ say nắng. Uống từng ngụm đều đặn và đi vệ sinh khi cần.
Say nắng thì cạo gió, đánh cảm, xoa dầu nóng là đỡ.
Những cách này không làm mát cơ thể và có thể làm chậm việc cấp cứu. Đưa vào chỗ mát, làm mát bằng nước và quạt, cho uống nước; lơ mơ hay co giật thì gọi 115 hoặc 113.
Có bệnh thì giấu đi cho khỏi bị coi là yếu.
Cán bộ và y tế của trung tâm cần biết bệnh của bạn để xử trí đúng khi bạn lên cơn hen, co giật hay hạ đường huyết. Báo trước là cách bảo vệ chính bạn.
Phồng rộp chân thì chọc vỡ cho nhanh khỏi.
Chọc vỡ dễ gây nhiễm trùng. Để nguyên, che bằng băng mềm, tránh cọ xát; nếu vết sưng đỏ, có mủ thì đi khám.

Bố mẹ hay hỏi

+Đi học quân sự cần mang những thuốc gì?

Mang đủ thuốc đang điều trị kèm đơn, paracetamol, oresol, băng dán vết thương, kem chống nắng. Không tự mang kháng sinh để uống khi ốm; báo y tế của trung tâm để được khám.

+Bị hen có đi học quân sự được không?

Phần lớn sinh viên bị hen được kiểm soát tốt vẫn học được. Hãy đi khám trước, mang bình xịt cắt cơn theo người khi tập và báo cán bộ; nếu hen nặng, hỏi trường về thủ tục miễn, giảm phần thực hành.

+Làm sao để không bị say nắng khi tập quân sự?

Uống nước đều suốt buổi tập, ăn đủ bữa, ngủ đủ, mặc đúng quân phục nhưng nới khi nghỉ, và báo cán bộ ngay khi thấy chóng mặt, buồn nôn, đau đầu.

+Đến kỳ kinh nguyệt khi đang học quân sự thì sao?

Vẫn có thể tập bình thường nếu thấy ổn. Mang đủ băng vệ sinh, uống đủ nước; đau bụng kinh nhiều thì dùng paracetamol và báo cán bộ để được nghỉ một lúc.

+Ốm khi đang học quân sự có được nghỉ không?

Có. Báo cán bộ và đến y tế của trung tâm để được khám; bạn có thể được nghỉ buổi tập và học bù theo quy định của trường.

Nguồn tham khảo

  1. Heat exhaustion and heatstroke — NHS (Anh)
  2. Blisters — NHS (Anh)
  3. 2025 Resuscitation Guidelines: First aid — Resuscitation Council UK

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Say nắng, sốc nhiệt ở trẻ

    Khi trẻ ở lâu ngoài nắng hoặc vận động mạnh lúc trời nóng, con có thể bị kiệt sức do nóng: mệt, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi, da tái, chuột rút. Đưa con vào chỗ mát, cởi bớt quần áo, làm mát bằng khăn ướt và quạt, cho uống nước hoặc oresol từng ngụm; con thường đỡ trong 30 phút. Sốc nhiệt là cấp cứu: con lơ mơ, nói lẫn lộn, co giật, ngất, người nóng ran, nhiệt độ từ 40°C, hoặc không đỡ sau 30 phút làm mát. Gọi 115 hoặc 113 ngay và tiếp tục làm mát con trong lúc chờ.

  • Vắc xin cho sinh viên

    Trước khi con vào đại học, bố mẹ và con nên rà lại sổ tiêm chủng rồi tiêm bù những mũi còn thiếu. Các vắc xin thường được tư vấn cho tuổi 18–24 là: viêm gan B (nếu xét nghiệm chưa có miễn dịch), sởi-quai bị-rubella đủ 2 mũi, thủy đậu nếu chưa mắc và chưa tiêm, HPV cho cả nam và nữ, cúm mỗi năm, não mô cầu khi ở ký túc xá, và mũi nhắc uốn ván-bạch hầu. Hầu hết là vắc xin dịch vụ, tiêm theo tư vấn của bác sĩ ở cơ sở tiêm chủng. Bị chó mèo cắn, cào thì rửa vết thương và đi tiêm phòng dại ngay trong ngày.

  • Lên cơn hen khi tập thể dục

    Nhiều trẻ bị hen ho, khò khè, nặng ngực hay hụt hơi khi chạy nhảy, nhất là khi chạy dài trong không khí lạnh, khô; triệu chứng hay nặng hơn ngay sau khi dừng tập. Con vẫn nên tập thể dục và chơi thể thao: dùng thuốc dự phòng đều theo đơn, khởi động kỹ, và nếu bác sĩ dặn thì dùng thuốc cắt cơn trước khi tập. Nếu con thường xuyên lên cơn khi vận động, hen có thể chưa được kiểm soát, cần đi khám. Con khó thở đến mức không nói hết câu, môi tím, hoặc đã dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch mà không đỡ thì gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Học sinh ngất xỉu

    Phần lớn học sinh ngất ở trường là ngất phản xạ (ngất phế vị), do đứng lâu dưới nắng, nhịn ăn sáng, uống ít nước, thiếu ngủ hoặc sợ hãi, đau đột ngột; con thường tỉnh lại trong vòng 1 phút. Khi con ngất, đặt con nằm ngửa và nâng hai chân lên cao. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con ngất khi đang chạy, chơi thể thao hay đang nằm, không tỉnh sau 1 phút, khó thở, đau ngực, tim đập loạn, co giật, hoặc bị thương khi ngã. Con đã tỉnh và khỏe lại vẫn nên đi khám sau lần ngất đầu tiên.

  • Đột tử khi chơi thể thao

    Ngừng tim đột ngột ở người trẻ rất hiếm, thường do một bệnh tim chưa được phát hiện như bệnh cơ tim phì đại hay rối loạn nhịp tim di truyền. Ai ngã gục trong lúc hoặc ngay sau khi chơi thể thao mà không đáp ứng, thở bất thường thì coi như đã ngừng tim: gọi 115 hoặc 113 bật loa ngoài, ép tim ngay và dùng máy sốc tim tự động (AED) nếu có. Những dấu hiệu cần đi khám tim trước khi chơi tiếp: ngất hoặc co giật khi đang gắng sức, đau ngực khi vận động, tim đập loạn không rõ lý do, hoặc trong nhà có người đột tử khi còn trẻ.

  • Sinh viên năm nhất khó thích nghi

    Năm nhất đại học dồn nhiều thay đổi cùng lúc: xa nhà, ở trọ hoặc ký túc xá với người lạ, tự lo tiền bạc, cách học tín chỉ khác hẳn phổ thông. Nhớ nhà, căng thẳng, lạc lõng trong vài tháng đầu rất thường gặp và thường dịu dần khi con có nếp sinh hoạt và vài người bạn. Nên tìm giúp đỡ khi con không xoay xở nổi, tự cố mà không đỡ, căng thẳng ảnh hưởng đến việc học, hoặc buồn bã, trống rỗng gần như cả ngày từ 2 tuần trở lên: bắt đầu từ phòng tư vấn tâm lý của trường, cố vấn học tập, hoặc bác sĩ. Nếu con nói muốn chết hay tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt.

Chủ đề khác