Tâm lý và cảm xúc

Con lớp 12 chưa biết chọn ngành gì: bố mẹ giúp con thế nào

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Rất nhiều học sinh lớp 12 chưa biết mình muốn học ngành gì, và đó không phải là dấu hiệu con lười hay thiếu chí hướng. Bố mẹ giúp được nhiều nhất khi cùng con tìm hiểu theo từng bước: con thích và làm tốt việc gì, ngành nào học những gì, ra trường làm việc gì, rồi để con thử qua hoạt động thật như đi xem trường, nói chuyện với người đang làm nghề. Năm 2026, kỳ thi tốt nghiệp THPT diễn ra ngày 11 và 12/6, có điểm ngày 1/7 và thí sinh đăng ký nguyện vọng trực tuyến trong tháng 7; lịch của năm sau cần xem theo thông báo mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nếu chuyện chọn ngành làm con mất ngủ, buồn chán kéo dài, nói muốn chết hay tự làm đau mình, ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc nói kiểu "không đỗ đại học thì sống làm gì", dù như nói đùa.
  • Con có vết thương tự gây ra, hoặc bố mẹ thấy con đang tìm cách làm hại bản thân.
  • Con viết thư từ biệt, cho đi đồ đạc quý, hoặc bỗng bình thản lạ thường sau một thời gian rất suy sụp.
  • Khi có các dấu hiệu trên: tạm gác chuyện chọn ngành, ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con mất ngủ, bỏ ăn, đau đầu đau bụng lặp lại vì lo chuyện thi và chọn ngành, kéo dài hơn 2 tuần.
  • Con buồn, thu mình, không còn thích những việc trước đây con thích, hay nói "con chẳng làm được gì".
  • Con né mọi cuộc nói chuyện về tương lai, khóc hoặc nổi nóng mỗi khi bố mẹ nhắc đến.
  • Cả nhà cãi nhau nhiều về ngành học, quan hệ trong nhà căng thẳng kéo dài.
  • Con có những cơn hoảng loạn: tim đập nhanh, run, khó thở khi nghĩ đến kỳ thi.

Chưa biết chọn ngành là chuyện rất thường gặp

Ở tuổi 17, nhiều em mới bắt đầu hiểu mình thích gì, giỏi gì, và gần như chưa có cơ hội thấy các nghề hoạt động ra sao ngoài đời. Con có thể thích nhiều thứ cùng lúc, hoặc chưa thấy thích thứ gì đặc biệt. Cả hai đều bình thường.

Con thường căng thẳng nhất vì cảm giác phải chọn đúng ngay một lần cho cả đời. Bố mẹ có thể giúp con nhẹ lòng hơn khi nói rằng ngành học đầu tiên không quyết định hết tương lai: nhiều người vẫn học thêm, đổi hướng, hay tìm được việc mình thích sau khi đã đi làm.

Cùng con tìm hiểu theo từng bước

  • Bắt đầu từ chính con: con thích làm gì khi rảnh, môn nào con học thấy dễ chịu, việc gì làm con quên giờ, con muốn làm việc với người, với số liệu, với máy móc hay với ý tưởng.
  • Lập một danh sách ngắn 3–5 ngành con thấy tò mò. Với mỗi ngành, cùng con tìm xem học những môn gì, học mấy năm, xét tuyển bằng tổ hợp nào, ra trường thường làm ở đâu.
  • Cho con gặp người thật: một người họ hàng, hàng xóm, anh chị khóa trên đang học hoặc làm nghề đó. Một buổi trò chuyện thật thường giúp hơn nhiều bài đọc trên mạng.
  • Đi xem trường vào ngày hội tư vấn tuyển sinh, đọc kỹ đề án tuyển sinh trên trang của trường.
  • Các bài trắc nghiệm sở thích nghề nghiệp có thể gợi ý hướng để tìm hiểu, nhưng chỉ là điểm khởi đầu, không nên coi là kết luận.
  • Nhờ thầy cô chủ nhiệm và bộ phận tư vấn hướng nghiệp ở trường, những người biết rõ học lực và tính cách của con.

Những lựa chọn ngoài một ngành đại học

Sau THPT, con có nhiều con đường: đại học, cao đẳng, trung cấp và học nghề, học một ngành rộng rồi chọn chuyên ngành sau, hoặc đi làm một thời gian rồi quay lại học. Mỗi con đường hợp với một kiểu người và một hoàn cảnh gia đình. Bố mẹ nên cùng con xem cả chi phí, thời gian học và cơ hội việc làm, không chỉ tên trường.

Khi con băn khoăn giữa hai ngành, có thể chọn ngành có nền tảng rộng hơn, hoặc ngành mà nếu sau này muốn đổi thì những gì con đã học vẫn dùng được. Bố mẹ cũng nên hỏi trước nhà trường về quy định chuyển ngành và học văn bằng thứ hai, vì mỗi trường có quy chế riêng.

Lịch thi và đăng ký nguyện vọng

Năm 2026, kỳ thi tốt nghiệp THPT diễn ra ngày 11 và 12/6, điểm thi được công bố ngày 1/7, sau đó thí sinh đăng ký và điều chỉnh nguyện vọng trực tuyến trên hệ thống chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong tháng 7. Lịch của mỗi năm thay đổi, nên học sinh lớp 12 năm học này cần theo dõi kế hoạch mới do Bộ công bố.

Không cần chốt ngành từ đầu năm lớp 12. Điều con cần sớm là chọn và học chắc các môn thi phù hợp với nhóm ngành con đang nghĩ đến, để giữ được nhiều lựa chọn khi đến lúc đăng ký. Đọc kỹ thông tin tuyển sinh trên trang chính thức của từng trường và của Bộ, thận trọng với các trang hứa hẹn chắc đỗ.

Nếu em đang đọc bài này

Chưa biết mình muốn gì ở tuổi này là chuyện rất nhiều người từng trải qua, kể cả những người bây giờ đang làm công việc họ thích. Thử bắt đầu từ những điều nhỏ: em thấy vui khi làm việc gì, em không muốn làm việc gì. Viết ra, rồi mang đi hỏi những người đang làm nghề em tò mò.

Nếu em và bố mẹ khác ý nhau, cố gắng nói rõ lý do của mình bằng thông tin thật thay vì cãi nhau. Nếu chuyện chọn ngành và thi cử làm em mất ngủ nhiều đêm, thấy mọi thứ vô nghĩa, hay có lúc nghĩ đến chuyện làm hại bản thân, hãy nói với bố mẹ, thầy cô hoặc cô tư vấn tâm lý ở trường. Em cũng có thể gọi Tổng đài 111, miễn phí, 24/7.

Chăm sóc con tại nhà

  • Chọn một buổi trong tuần nói chuyện về tương lai, đừng nhắc mỗi bữa cơm.
  • Hỏi con nghĩ gì trước, nghe hết rồi mới nói ý của bố mẹ.
  • Cùng con lập bảng so sánh vài ngành: học gì, học bao lâu, chi phí, việc làm sau khi ra trường.
  • Kết nối con với một người đang làm nghề con tò mò để con hỏi trực tiếp.
  • Giữ cho con ngủ 8–10 tiếng mỗi đêm và có giờ nghỉ, vận động trong năm lớp 12.
  • Tránh so con với anh chị em, con nhà người khác đã đỗ trường nào.
  • Nói rõ với con: bố mẹ ủng hộ con, dù con chọn ngành nào hay con đường nào.

Hiểu lầm thường gặp

Chọn sai ngành là hỏng cả đời.
Ngành đầu tiên không quyết định hết tương lai. Nhiều người học thêm, chuyển ngành hoặc đổi nghề sau vài năm; những gì đã học vẫn có ích.
Cứ chọn ngành đang hot là chắc có việc.
Ngành đông người theo hôm nay có thể khác sau 4–5 năm. Một ngành con thật sự hợp và học được lâu dài thường bền hơn.
Con chưa biết chọn là do con thiếu chí hướng.
Ở tuổi 17, chưa biết chọn gì là rất thường gặp. Con cần thông tin và trải nghiệm thật, không cần bị chê.
Không vào đại học là thất bại.
Cao đẳng, học nghề hay đi làm rồi học tiếp đều là những con đường đàng hoàng, hợp với nhiều em hơn một ngành đại học không phù hợp.

Bố mẹ hay hỏi

+Lớp 12 rồi mà con chưa biết chọn ngành có muộn không?

Không muộn. Điều cần làm sớm là học chắc các môn thi phù hợp với nhóm ngành con đang nghĩ đến; việc chọn ngành cụ thể có thể làm dần đến lúc đăng ký nguyện vọng.

+Năm 2026 thi tốt nghiệp THPT ngày nào?

Năm 2026, kỳ thi diễn ra ngày 11 và 12/6, điểm được công bố ngày 1/7. Lịch của năm sau cần xem theo thông báo mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

+Có nên cho con làm trắc nghiệm hướng nghiệp không?

Có thể dùng để gợi ý hướng tìm hiểu, nhưng không nên coi là kết luận. Kết hợp với trò chuyện, xem trường và gặp người làm nghề sẽ chắc hơn.

+Bố mẹ muốn con học ngành A, con thích ngành B thì làm sao?

Cả nhà cùng tìm thông tin thật về cả hai ngành, nghe lý do của nhau, và để quyết định cuối ở mức con chấp nhận được, vì con là người sẽ học bốn, năm năm đó.

+Con lo chọn ngành đến mất ngủ thì bố mẹ làm gì?

Tạm giảm những cuộc nói chuyện về tương lai, giữ giờ ngủ và giờ nghỉ cho con. Nếu mất ngủ, buồn chán kéo dài hơn 2 tuần, đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Nguồn tham khảo

  1. Talk to your teenager — NHS (Anh)
  2. Help your child beat exam stress — NHS (Anh)
  3. Bộ GDĐT công bố kế hoạch tuyển sinh đại học, cao đẳng năm 2026 — Bộ Giáo dục và Đào tạo
  4. 3 ways to help motivate teens — UNICEF

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Con không muốn học ngành bố mẹ chọn

    Bất đồng về chọn ngành rất thường gặp ở lớp 11, lớp 12, và giải quyết được nếu cả nhà cùng tìm hiểu thay vì ép nhau. Bố mẹ nên nghe con nói lý do, cùng con tìm thông tin thật về ngành học và nghề nghiệp, và giữ quyết định cuối cùng ở mức con chấp nhận được, vì chính con là người sẽ học bốn, năm năm đó. Ép con vào ngành con không muốn dễ làm con chán học, căng thẳng kéo dài và làm quan hệ trong nhà xấu đi. Nếu căng thẳng làm con mất ngủ, bỏ ăn, nói muốn chết hoặc tự làm đau mình, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Áp lực thi cử

    Hồi hộp trước kỳ thi là bình thường và một chút căng thẳng còn giúp con tập trung. Đáng lo khi căng thẳng kéo dài nhiều tuần, làm con mất ngủ, bỏ ăn, hay đau đầu đau bụng, khóc hoặc cáu gắt, không học được nữa. Việc bố mẹ làm được nhiều nhất là giữ cho con ngủ đủ, ăn đủ, có giờ nghỉ, và nói với con rằng kết quả thi không quyết định con là ai. Nếu con nói muốn chết, muốn biến mất hoặc tự làm đau mình, hãy ở bên con và tìm trợ giúp ngay: gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Con trượt nguyện vọng

    Sau khi trượt nguyện vọng 1 hay thi trượt, buồn, khóc, giận, xấu hổ và không muốn gặp ai trong vài ngày đến vài tuần là phản ứng bình thường. Việc của bố mẹ trong những ngày đầu là ở bên con, không trách, không so sánh, rồi khi con đã bình tĩnh hơn mới cùng con xem các lựa chọn tiếp theo. Nếu con nói muốn chết, tự làm đau mình hoặc nỗi buồn kéo dài quá 2 tuần, hãy tìm trợ giúp: gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7), hoặc gặp bác sĩ, chuyên gia tâm lý.

  • Kỳ vọng quá cao vào con

    Kỳ vọng giúp con cố gắng khi nó vừa sức và con thấy mình được thương dù kết quả thế nào. Kỳ vọng trở thành gánh nặng khi con phải luôn đứng đầu, phải đỗ trường bố mẹ chọn, và thấy tình thương của bố mẹ phụ thuộc vào điểm số: con dễ lo âu, mất ngủ, sợ thất bại, nói dối về điểm, có khi trầm cảm. Bố mẹ nên cùng con đặt mục tiêu vừa sức, khen sự cố gắng thay vì chỉ khen kết quả, và nói rõ bố mẹ thương con vô điều kiện. Nếu con nói muốn chết hay tự làm đau mình, ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Sinh viên chán ngành, muốn bỏ học

    Chán ngành, muốn bỏ học khá thường gặp ở sinh viên, nhất là năm nhất và năm hai, và không phải lúc nào cũng có nghĩa là con chọn sai. Trước khi quyết định, bố mẹ và con nên tách bạch xem con chán ngành thật, đang kiệt sức vì quá tải, hay đang có dấu hiệu trầm cảm, vì mỗi trường hợp cần cách gỡ khác nhau. Đừng để con bỏ học trong cơn giận hay cơn buồn: hỏi cố vấn học tập, phòng đào tạo về giảm tải, nghỉ học tạm thời hay chuyển ngành theo quy chế của trường. Nếu con buồn bã, trống rỗng gần như cả ngày từ 2 tuần trở lên, hãy đưa con đến bác sĩ hoặc phòng tư vấn của trường; nếu con nói muốn chết hay tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt.

  • Mất ngủ trước kỳ thi

    Khó ngủ một vài đêm trước kỳ thi rất hay gặp và thường hết khi thi xong. Điều cần làm là giữ giờ ngủ đều, tắt màn hình trước khi ngủ và không thức khuya học bù, vì ngủ đủ giúp con tập trung tốt hơn nhiều so với học dồn đến khuya. Nên đưa con đi khám khi con mất ngủ gần như mỗi đêm hơn 2 tuần, ngủ ít mà ban ngày lả đi, hoặc mất ngủ đi kèm buồn bã, hoảng loạn. Không tự cho con uống thuốc ngủ hay thuốc an thần.

Chủ đề khác