Sốt và bệnh truyền nhiễm

Ở ký túc xá, phòng trọ chung: phòng cúm, thủy đậu, lao, ghẻ thế nào

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi

Trả lời nhanh

Ở ký túc xá hay phòng trọ chung, cúm, thủy đậu, lao và ghẻ lây nhanh vì nhiều người ngủ, ăn, dùng đồ gần nhau. Cách phòng có tác dụng nhất là tiêm đủ vắc xin trước khi nhập học (cúm mỗi năm, thủy đậu nếu chưa mắc, não mô cầu), rửa tay bằng xà phòng khoảng 20 giây, không dùng chung khăn, cốc, chăn gối, mở cửa cho thoáng, và ở riêng khi đang sốt. Ho quá 2 tuần không đỡ thì đi khám để kiểm tra lao; một người bị ghẻ thì cả phòng phải chữa cùng ngày. Gọi 115 hoặc 113 ngay khi có người khó thở, sốt kèm cổ cứng, li bì hoặc nổi chấm đỏ tím không mất khi ấn.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Sốt kèm đau đầu dữ dội, cổ cứng, sợ ánh sáng, nôn, hoặc nổi chấm, mảng đỏ tím không mất đi khi ấn một chiếc cốc thủy tinh lên da: có thể là viêm màng não.
  • Khó thở dữ dội, thở hổn hển, nói không thành câu, môi hoặc đầu ngón tay tím tái.
  • Li bì, lú lẫn, nói lẫn lộn, co giật, hoặc yếu, không cử động được một phần cơ thể.
  • Ho ra nhiều máu.
  • Đang bị thủy đậu mà khó thở, đau ngực, đi loạng choạng, hoặc nốt sưng đỏ, nóng, đau lan rộng nhanh kèm sốt cao trở lại.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Ho quá 2 tuần mà không đỡ dần, nhất là kèm sốt về chiều, ra mồ hôi đêm, sụt cân không rõ lý do hoặc đờm lẫn máu: đi khám để kiểm tra lao. Ho sau cảm lạnh có thể kéo dài tới 3 tuần nhưng thường nhẹ dần.
  • Sống chung phòng với người được chẩn đoán lao: đi khám dù đang khỏe.
  • Ngứa dữ dội về đêm, nổi nốt ở kẽ ngón tay, cổ tay, nách, thắt lưng, bẹn, nhất là khi bạn cùng phòng cũng ngứa.
  • Nổi nốt phỏng nước ngứa mà chưa từng bị thủy đậu và chưa tiêm, hoặc đang mang thai, có bệnh làm giảm miễn dịch mà vừa ở gần người bị thủy đậu.
  • Có triệu chứng cúm kèm hen, tiểu đường, bệnh tim, thận, đang mang thai, hoặc sau 7 ngày không đỡ.
  • Ở chung phòng với người bị viêm màng não do não mô cầu: liên hệ ngay cơ sở y tế để được tư vấn thuốc phòng.

Vì sao ở ký túc xá dễ lây bệnh

Một phòng ký túc xá hay phòng trọ thường có 4 đến 8 người, ngủ gần nhau, dùng chung nhà tắm, bếp, đôi khi chung cả chăn gối. Virus cúm từ người ho, hắt hơi có thể sống trên tay và bề mặt khoảng một ngày, nên một người ốm dễ làm cả phòng ốm theo.

Nhiều bạn mới xa nhà lần đầu, ngủ ít, ăn uống thất thường, chưa rà lại sổ tiêm chủng. Một số bệnh còn lây từ trước khi người bệnh thấy triệu chứng, như thủy đậu lây từ 2 ngày trước khi nổi nốt. Vì vậy phòng bệnh cần làm từ trước, không chờ có người ốm.

Bốn bệnh hay gặp và cách nhận ra

  • Cúm: sốt cao, đau đầu, đau mỏi người, ho, mệt đến mức không học được, đến nhanh trong vài giờ. Lây mạnh nhất trong 5 ngày đầu. Người bị cúm nên ở riêng, nghỉ học khi còn sốt.
  • Thủy đậu: sốt nhẹ, nốt phỏng nước rất ngứa mọc thành nhiều đợt. Ở tuổi dậy thì và người lớn bệnh thường nặng hơn ở trẻ nhỏ. Bệnh lây từ 2 ngày trước khi nổi nốt đến khi tất cả các nốt đã đóng vảy, thường khoảng 5 ngày sau khi nốt đầu tiên mọc; trong thời gian này người bệnh nghỉ học, không ở gần người mang thai, trẻ sơ sinh và người có bệnh làm giảm miễn dịch.
  • Lao: thường bắt đầu từ từ với ho kéo dài, có khi có đờm lẫn máu, mệt, sốt hoặc ra mồ hôi đêm, chán ăn, sụt cân. Lao lây khi hít phải giọt bắn của người đang bị lao phổi trong một thời gian dài, như ngủ cùng phòng; tiếp xúc thoáng qua ít khi lây. Lao chữa khỏi được nếu uống thuốc đủ và đều theo chỉ định, thường ít nhất 6 tháng.
  • Ghẻ: ngứa dữ dội, tăng về đêm, nốt sẩn nhỏ ở kẽ ngón tay, cổ tay, nách, thắt lưng, bẹn. Ghẻ lây qua tiếp xúc da kề da lâu, kể cả khi quan hệ tình dục, và qua chăn gối, quần áo dùng chung. Ghẻ không do bẩn.

Khi một bạn cùng phòng bị ốm

Người ốm nên dùng khăn, cốc, bát đũa riêng, ho hắt hơi vào khăn giấy rồi vứt ngay vào thùng rác có nắp, hoặc vào khuỷu tay. Khi khó tránh ở gần nhau, người ốm đeo khẩu trang. Mở cửa sổ, cửa ra vào cho thoáng, lau tay nắm cửa, công tắc, bàn học, vòi nước thường xuyên.

Bị cúm, sốt: nghỉ học, ở trong phòng nghỉ ngơi, uống nhiều nước, và báo cho phòng y tế của trường hoặc trạm y tế nơi ở nếu sốt cao không đỡ. Bị thủy đậu: thường phải về nhà hoặc ở riêng đến khi tất cả các nốt đã đóng vảy. Bị chẩn đoán lao: làm theo hướng dẫn của bác sĩ về thời gian ở riêng; những bạn ngủ cùng phòng cần đi khám để được kiểm tra, kể cả khi không ho.

Bị ghẻ: mọi người trong phòng và người tiếp xúc da kề da gần đây, kể cả người yêu, chữa cùng một ngày, kể cả người chưa ngứa, và chữa lại lần hai sau 7 ngày theo hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ. Ngay ngày đầu chữa, giặt chăn, ga gối, quần áo bằng nước nóng từ 60°C và phơi thật khô; đồ không giặt được thì buộc kín trong túi ít nhất 3 ngày. Có thể đi học lại sau khi đã bắt đầu chữa, nhưng tránh tiếp xúc gần trong 24 giờ đầu.

Tiêm phòng trước khi vào ký túc xá

Trước khi con nhập học hoặc chuyển vào ký túc xá, bố mẹ và con nên rà lại sổ tiêm chủng và tiêm bù mũi còn thiếu. Những mũi nên hỏi bác sĩ: cúm mỗi năm một mũi; thủy đậu 2 mũi nếu chưa từng mắc và chưa tiêm; sởi-quai bị-rubella đủ 2 mũi; não mô cầu trước khi ở ký túc xá hoặc học quân sự tập trung; viêm gan B nếu chưa có miễn dịch.

Không có vắc xin dịch vụ nào phòng được ghẻ, và vắc xin lao BCG tiêm lúc sơ sinh không bảo vệ chắc chắn ở tuổi lớn. Vì vậy thói quen giữ vệ sinh và đi khám sớm khi ho kéo dài vẫn rất quan trọng.

Nếu bạn là sinh viên

Ốm ở xa nhà dễ khiến bạn cố đi học, cố đi làm thêm, rồi lây cho cả phòng. Khi sốt, hãy nghỉ, nhắn cho bạn cùng phòng và người thân biết, và nhờ bạn mua giúp đồ ăn, nước uống. Lưu sẵn số phòng y tế của trường, địa chỉ trạm y tế phường gần nhất và số 115 hoặc 113 trong điện thoại.

Nếu bạn thấy ngứa nghi ghẻ, đừng ngại nói với cả phòng; chữa cùng lúc là cách duy nhất để không bị đi bị lại. Nếu bạn ho đã 2 tuần chưa đỡ, hãy đi khám thay vì tự mua thuốc ho hay kháng sinh. Lao là bệnh chữa khỏi được, và đi khám sớm giúp bạn cùng phòng không bị lây.

Chăm sóc con tại nhà

  • Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch khoảng 20 giây, đủ để hát hai lần bài chúc mừng sinh nhật: trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi xì mũi, ho, hắt hơi. Không có nước thì dùng dung dịch rửa tay có cồn.
  • Mỗi người một khăn mặt, khăn tắm, cốc, bàn chải, dao cạo, chăn gối; không mặc chung quần áo.
  • Mở cửa cho thoáng mỗi ngày; lau tay nắm cửa, bàn học, công tắc, vòi nước, nhất là khi trong phòng có người ốm.
  • Khi đang sốt, ở riêng nếu có thể, đeo khẩu trang khi phải ở gần người khác, nghỉ học đến khi hết sốt.
  • Hạ sốt bằng paracetamol theo hướng dẫn trên hộp thuốc; không dùng aspirin nếu dưới 16 tuổi, không dùng ibuprofen khi nghi thủy đậu.
  • Giặt chăn, ga gối, quần áo định kỳ và phơi nắng cho khô hẳn.
  • Chụp sổ tiêm chủng lưu trong điện thoại và đặt lịch nhắc tiêm cúm mỗi năm.

Hiểu lầm thường gặp

Ghẻ là do bẩn, phòng ai sạch thì không bị.
Ghẻ lây qua tiếp xúc da kề da và đồ dùng chung, người sạch sẽ vẫn bị. Điều quan trọng là cả phòng chữa cùng một ngày.
Ho lâu là do thời tiết, uống thuốc ho là khỏi.
Ho quá 2 tuần không đỡ cần đi khám để tìm nguyên nhân, trong đó có lao. Tự uống thuốc ho hay kháng sinh có thể làm chậm phát hiện bệnh.
Đã tiêm phòng lao lúc nhỏ thì không bao giờ bị lao.
Vắc xin BCG chủ yếu bảo vệ trẻ nhỏ khỏi các thể lao nặng; ở tuổi lớn vẫn có thể mắc lao, nên vẫn phải đi khám khi ho kéo dài.
Thủy đậu ai cũng bị một lần, lớn rồi bị cho xong.
Thủy đậu ở tuổi dậy thì và người lớn thường nặng hơn và dễ biến chứng hơn ở trẻ nhỏ. Nếu chưa mắc, nên tiêm đủ 2 mũi.

Bố mẹ hay hỏi

+Bạn cùng phòng bị cúm thì mình có cần uống thuốc phòng không?

Thường không cần. Rửa tay, mở cửa cho thoáng, không dùng chung đồ và theo dõi bản thân. Nếu bạn có hen, tiểu đường, bệnh tim hay đang mang thai, hãy hỏi bác sĩ sớm.

+Ở chung phòng với người bị lao có bị lây không?

Có thể, vì lao lây khi hít giọt bắn trong thời gian dài. Những người ngủ cùng phòng cần đi khám để được kiểm tra, kể cả khi đang khỏe; người bệnh đã điều trị đúng một thời gian sẽ ít lây hơn nhiều, bác sĩ sẽ cho biết khi nào.

+Bị ghẻ có phải nghỉ học không?

Thường đi học lại được sau khi đã bắt đầu chữa, nhưng tránh tiếp xúc gần trong 24 giờ đầu. Cả phòng cần chữa cùng ngày và chữa lại sau 7 ngày.

+Bị thủy đậu bao lâu thì hết lây?

Khi tất cả các nốt đã khô và đóng vảy, thường khoảng 5 ngày sau khi nốt đầu tiên mọc. Đến lúc đó mới quay lại ký túc xá, lớp học.

+Sinh viên ở ký túc xá nên tiêm vắc xin gì?

Nên hỏi bác sĩ về cúm mỗi năm, thủy đậu nếu chưa mắc, sởi-quai bị-rubella đủ 2 mũi, não mô cầu và viêm gan B nếu chưa có miễn dịch.

Nguồn tham khảo

  1. Flu — NHS (Anh)
  2. Chickenpox — NHS (Anh)
  3. Tuberculosis (TB) — NHS (Anh)
  4. Scabies — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Vắc xin cho sinh viên

    Trước khi con vào đại học, bố mẹ và con nên rà lại sổ tiêm chủng rồi tiêm bù những mũi còn thiếu. Các vắc xin thường được tư vấn cho tuổi 18–24 là: viêm gan B (nếu xét nghiệm chưa có miễn dịch), sởi-quai bị-rubella đủ 2 mũi, thủy đậu nếu chưa mắc và chưa tiêm, HPV cho cả nam và nữ, cúm mỗi năm, não mô cầu khi ở ký túc xá, và mũi nhắc uốn ván-bạch hầu. Hầu hết là vắc xin dịch vụ, tiêm theo tư vấn của bác sĩ ở cơ sở tiêm chủng. Bị chó mèo cắn, cào thì rửa vết thương và đi tiêm phòng dại ngay trong ngày.

  • Cúm ở trẻ

    Cúm (cúm A, cúm B) thường đến đột ngột với sốt cao, đau đầu, đau mỏi người, ho, đau họng, mệt nhiều hơn hẳn cảm lạnh. Phần lớn trẻ khỏi sau 5–7 ngày với nghỉ ngơi, uống đủ nước và hạ sốt đúng cách. Trẻ dưới 5 tuổi, nhất là dưới 2 tuổi, và trẻ có bệnh hen hay bệnh mạn tính nên đi khám sớm để bác sĩ cân nhắc thuốc kháng virus. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con thở nhanh, khó thở, tím tái, li bì, co giật hoặc không uống được.

  • Thủy đậu

    Thủy đậu do virus gây ra, lây rất mạnh, với sốt nhẹ và nốt phỏng nước ngứa mọc thành nhiều đợt khắp người. Ở trẻ khỏe mạnh bệnh thường nhẹ, khỏi sau 1–2 tuần. Hạ sốt bằng paracetamol, không dùng ibuprofen hay aspirin khi con bị thủy đậu. Đưa con đi khám ngay nếu con khó thở, li bì, co giật, đi loạng choạng, hoặc nốt sưng đỏ, đau, có mủ lan rộng.

  • Lao ở trẻ em

    Trẻ thường bị lây lao từ một người lớn trong nhà đang ho kéo dài. Dấu hiệu cần nghĩ đến lao là ho quá 2 tuần không đỡ, sốt kéo dài quá 2 tuần, sụt cân hoặc không tăng cân, mệt, ít chơi, ra mồ hôi đêm, nổi hạch cổ; khi đó đưa con đi khám để được làm xét nghiệm lao. Trẻ sống chung với người đang bị lao cần được khám dù khỏe, nhất là trẻ dưới 5 tuổi. Lao chữa khỏi được nếu uống thuốc đủ và đều theo chỉ định, thường ít nhất 4–6 tháng. Đi cấp cứu ngay nếu con đau đầu dữ dội, cổ cứng, co giật, li bì hoặc khó thở.

  • Trẻ bị ghẻ

    Ghẻ do một loại cái ghẻ rất nhỏ đào hang dưới da, gây ngứa dữ dội, nhất là về đêm, với nốt sẩn, mụn nước ở kẽ ngón tay, cổ tay, nách, quanh rốn, mông, bẹn; trẻ nhỏ có thể bị cả lòng bàn tay, bàn chân, đầu, cổ. Ghẻ không do bẩn và lây qua tiếp xúc da kề da. Muốn khỏi, mọi người sống cùng nhà phải bôi thuốc cùng một lúc, kể cả người chưa ngứa, và bôi lại lần hai sau 7 ngày. Trẻ dưới 2 tuổi cần bác sĩ khám và kê thuốc.

  • Sinh viên năm nhất khó thích nghi

    Năm nhất đại học dồn nhiều thay đổi cùng lúc: xa nhà, ở trọ hoặc ký túc xá với người lạ, tự lo tiền bạc, cách học tín chỉ khác hẳn phổ thông. Nhớ nhà, căng thẳng, lạc lõng trong vài tháng đầu rất thường gặp và thường dịu dần khi con có nếp sinh hoạt và vài người bạn. Nên tìm giúp đỡ khi con không xoay xở nổi, tự cố mà không đỡ, căng thẳng ảnh hưởng đến việc học, hoặc buồn bã, trống rỗng gần như cả ngày từ 2 tuần trở lên: bắt đầu từ phòng tư vấn tâm lý của trường, cố vấn học tập, hoặc bác sĩ. Nếu con nói muốn chết hay tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt.

Chủ đề khác