Thoát vị đĩa đệm ở người trẻ: dấu hiệu, khi nào cấp cứu, điều trị thế nào
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
THPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi
Trả lời nhanh
Thoát vị đĩa đệm là khi phần đệm mềm giữa hai đốt sống phồng hay lồi ra, đè vào dây thần kinh, gây đau lưng và hay gặp nhất là đau lan từ mông xuống mặt sau chân, kèm tê như kiến bò. Ở tuổi học sinh, sinh viên bệnh ít gặp, thường sau mang vác nặng sai tư thế, tập tạ, chơi thể thao hoặc ngồi lâu; phần lớn đỡ dần trong vài tuần đến vài tháng nhờ vận động nhẹ và thuốc giảm đau, ít khi phải mổ. Đi cấp cứu ngay nếu tê vùng mông, bẹn, quanh hậu môn, bí tiểu hay không nhịn được tiểu, đại tiện, hoặc hai chân yếu, tê nặng dần.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Tê vùng mông, bẹn, bộ phận sinh dục hoặc quanh hậu môn.
- Bí tiểu, khó bắt đầu đi tiểu, hoặc không kiểm soát được tiểu tiện, đại tiện, khác hẳn bình thường.
- Yếu hoặc tê cả hai chân, hoặc yếu, tê ngày càng nặng, đi lại khó, bàn chân bị rơi, vấp ngã.
- Đau lưng sau ngã cao, tai nạn xe, va chạm mạnh khi chơi thể thao.
- Đau lưng kèm sốt cao, rét run, người mệt lả.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Đau lan từ mông xuống chân, quá đầu gối, kèm tê, châm chích, kéo dài quá vài ngày.
- Đau không đỡ sau vài tuần dù đã vận động nhẹ và dùng thuốc giảm đau, hoặc ngày càng nặng.
- Đau làm con không đi học, không đi lại, không ngủ được, hoặc đau nhiều về đêm, cả khi nằm nghỉ.
- Đau lưng kèm sụt cân không rõ lý do, sưng hay gồ ở lưng.
- Yếu nhẹ một chân, khó nhón gót hay đi bằng gót, tê bì tay kèm đau cổ.
- Con muốn đi nắn chỉnh cột sống, kéo giãn, bấm huyệt hay tiêm thuốc ở nơi không phải cơ sở y tế: khám bác sĩ trước.
Thoát vị đĩa đệm là gì
Giữa các đốt sống có những đĩa đệm, như miếng đệm cao su có vỏ chắc và lõi mềm, giúp cột sống cong gập và chịu lực. Khi vỏ bị rách, phần lõi lồi ra ngoài. Nếu chỗ lồi đè vào rễ thần kinh, con đau lưng, đau lan xuống chân, tê hoặc yếu cơ. Nhiều người có đĩa đệm lồi trên phim chụp mà không đau gì.
Ở người trẻ, đĩa đệm còn nhiều nước và đàn hồi nên thoát vị ít gặp hơn người lớn tuổi. Khi xảy ra, thường ở thắt lưng, sau một lần bê vật nặng sai tư thế, tập tạ quá sức, chấn thương thể thao, hoặc sau thời gian dài ngồi nhiều, ít vận động, thừa cân.
Dấu hiệu thường gặp
- Đau thắt lưng, có thể khởi phát đột ngột sau khi cúi bê đồ hay vặn người.
- Đau lan từ mông xuống mặt sau đùi, bắp chân, có khi tới bàn chân, ngón chân (đau thần kinh tọa). Đau chân thường nặng hơn đau lưng.
- Tê, châm chích như kiến bò, hoặc yếu ở một bên chân.
- Đau tăng khi ho, hắt hơi, rặn, cúi người, hoặc ngồi lâu.
- Nếu thoát vị ở cổ: đau cổ vai lan xuống cánh tay, tê bì bàn tay, ngón tay.
- Ở tuổi học sinh, nhiều trường hợp chỉ thấy đau chân, cứng lưng, khó cúi gập người, đi hơi lệch người, dễ bị nhầm là căng cơ.
Phân biệt với đau lưng thông thường
Phần lớn học sinh, sinh viên đau lưng là do căng cơ, ngồi sai tư thế, mang cặp nặng, ít vận động, và đỡ trong vài ngày đến vài tuần. Đau chỉ ở lưng, không lan xuống chân, thường không phải do đĩa đệm.
Ở tuổi đang lớn, đau lưng cần được khám kỹ hơn người lớn khi kèm sốt, sụt cân, đau về đêm, tê yếu chân, đi lại khó, rối loạn tiểu tiện, hoặc đau kéo dài nặng dần. Một số nguyên nhân khác ở tuổi này là nứt đốt sống do vận động lặp lại (hay gặp ở người tập thể dục dụng cụ, cử tạ), cong vẹo hay gù cột sống, viêm khớp cột sống, nhiễm trùng, hiếm hơn là khối u.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ hỏi bệnh, khám cột sống, thử nâng thẳng chân, kiểm tra phản xạ, cảm giác và sức cơ ở chân. Phần lớn chẩn đoán được nhờ khám. Chụp cộng hưởng từ (MRI) dùng khi có dấu hiệu nặng, khi điều trị vài tuần không đỡ, hoặc khi cân nhắc can thiệp.
Điều trị đầu tiên thường là vận động nhẹ, thuốc giảm đau thông thường, và tập vật lý trị liệu theo hướng dẫn. Nếu đau nhiều, bác sĩ có thể kê thuốc mạnh hơn hoặc tiêm thuốc giảm đau quanh rễ thần kinh; loại thuốc và liều do bác sĩ quyết định. Mổ chỉ cần với số ít người: khi có dấu hiệu chèn ép nặng, yếu chân tăng dần, hoặc đã điều trị đúng cách một thời gian mà không đỡ.
Phòng tái phát
- Vận động đều đặn: đi bộ, bơi, đạp xe, các bài tập khỏe cơ bụng, cơ lưng.
- Bê vật nặng đúng cách: đứng sát vật, gập gối, giữ lưng thẳng, ôm vật sát người, không vừa bê vừa vặn người.
- Tập tạ, gym có người hướng dẫn, tăng mức tạ từ từ, giữ đúng kỹ thuật, không cố quá sức.
- Ngồi học có ghế tựa lưng, màn hình ngang tầm mắt, đứng dậy đi lại mỗi 30–45 phút.
- Giữ cân nặng hợp lý, không hút thuốc lá kể cả thuốc lá điện tử: nicotin làm đĩa đệm yếu đi.
Nếu em đang đọc bài này
Đau lưng lan xuống chân làm em lo là chuyện dễ hiểu, nhưng phần lớn người trẻ bị thoát vị đĩa đệm khỏi mà không phải mổ. Đừng nằm im cả tuần: vận động nhẹ nhàng, đi lại trong giới hạn chịu được giúp em nhanh khỏi hơn, dù có hơi đau.
Hãy báo bố mẹ và đi khám nếu đau lan xuống chân quá vài ngày. Đừng tự đi nắn chỉnh, kéo giãn, bấm huyệt ở chỗ không phải cơ sở y tế, đừng tự mua thuốc tiêm hay thuốc giãn cơ. Nếu tê vùng mông, bẹn hay khó đi tiểu, đó là cấp cứu: nói ngay với người lớn hoặc gọi 115 hoặc 113. Sinh viên ở xa nhà có thể khám ở trạm y tế trường hoặc bác sĩ gần nơi ở.
Chăm sóc con tại nhà
- Những ngày đầu đau nhiều có thể nghỉ ngơi một chút, nhưng sớm đi lại nhẹ nhàng; nằm lì trên giường làm chậm khỏi.
- Dùng thuốc giảm đau không kê đơn như paracetamol hoặc ibuprofen đúng liều ghi trên hộp cho tuổi và cân nặng, hỏi dược sĩ nếu không chắc; không dùng ibuprofen khi có bệnh dạ dày, hen nặng hoặc khi đang nghi sốt xuất huyết.
- Chườm ấm vùng đau 15–20 phút mỗi lần, lót khăn để tránh bỏng.
- Tránh ngồi lâu, bê vật nặng, cúi gập và vặn người đột ngột cho đến khi đỡ.
- Tạm ngừng tập tạ, chạy nhảy, thi đấu cho đến khi bác sĩ hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu cho phép tập lại.
- Theo dõi các dấu hiệu tê vùng mông, bẹn, rối loạn tiểu tiện, yếu chân, và đi cấp cứu ngay nếu xuất hiện.
Hiểu lầm thường gặp
- Thoát vị đĩa đệm thì phải nằm bất động trên ván cứng nhiều tuần.
- Nằm lâu không giúp khỏi nhanh hơn. Nghỉ ngắn khi đau nhiều, rồi đi lại và vận động nhẹ sớm giúp hồi phục tốt hơn.
- Đi nắn, bẻ cột sống, kéo giãn ở thầy lang là đẩy được đĩa đệm vào lại.
- Không thể nắn đĩa đệm vào chỗ cũ. Nắn, bẻ mạnh do người không có chuyên môn có thể làm chèn ép nặng thêm. Tập vật lý trị liệu và trị liệu bằng tay chỉ nên làm theo chỉ định của bác sĩ.
- Đã thoát vị đĩa đệm thì sớm muộn cũng phải mổ.
- Phần lớn người bệnh đỡ trong vài tuần đến vài tháng mà không cần mổ. Mổ chỉ dành cho số ít có chèn ép nặng hoặc điều trị đúng cách không đỡ.
- Người trẻ không bị thoát vị đĩa đệm, đau lưng chỉ là mỏi.
- Bệnh ít gặp ở người trẻ nhưng vẫn có, nhất là ở người tập tạ, chơi thể thao, mang vác nặng. Đau lan xuống chân kèm tê cần được khám.
Bố mẹ hay hỏi
+Thoát vị đĩa đệm ở người trẻ có tự khỏi không?
Phần lớn đỡ dần trong vài tuần đến vài tháng nhờ vận động nhẹ, thuốc giảm đau và tập luyện đúng cách. Một số người có thể tái phát, nên cần giữ thói quen vận động tốt.
+Bị thoát vị đĩa đệm có nên tập gym không?
Tạm ngừng tập tạ trong đợt đau. Khi đã đỡ, tập lại dần theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu, ưu tiên bài khỏe cơ lưng, cơ bụng và kỹ thuật đúng.
+Thoát vị đĩa đệm có cần chụp MRI ngay không?
Không phải ai cũng cần. Bác sĩ chỉ định chụp khi có dấu hiệu nặng như yếu chân, rối loạn tiểu tiện, hoặc đau không đỡ sau vài tuần điều trị.
+Đau thần kinh tọa với thoát vị đĩa đệm khác nhau thế nào?
Đau thần kinh tọa là đau lan dọc mặt sau chân do dây thần kinh tọa bị kích thích; thoát vị đĩa đệm là nguyên nhân hay gặp nhất của kiểu đau này.
+Khi nào thoát vị đĩa đệm phải mổ?
Khi có dấu hiệu chèn ép nặng (tê vùng mông, bẹn, rối loạn tiểu tiện, đại tiện, yếu chân tăng dần), hoặc khi đã điều trị đúng cách một thời gian mà vẫn đau nhiều. Bác sĩ chuyên khoa sẽ cân nhắc cùng gia đình.
Nguồn tham khảo
- Slipped disc — NHS (Anh)
- Sciatica — NHS (Anh)
- Back Pain in Children — Viện Hàn lâm Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ (OrthoInfo)
- Herniated Disk in the Lower Back — Viện Hàn lâm Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ (OrthoInfo)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Đau lưng do ngồi học
Đau lưng ở học sinh THPT và sinh viên phần lớn là đau cơ, dây chằng do ngồi lâu, ngồi khom, ít vận động, thường đỡ trong vài ngày đến vài tuần khi con đứng dậy đi lại thường xuyên, chỉnh lại góc học và tập cho cơ lưng, cơ bụng khỏe. Nằm nghỉ một chỗ làm đau lâu khỏi hơn. Đi khám sớm nếu đau quá 2 tuần dù đã đổi thói quen, đau về đêm, cứng lưng buổi sáng kéo dài, hoặc đau lan xuống chân. Đi cấp cứu ngay nếu đau lưng kèm yếu, tê chân, mất kiểm soát tiểu tiện, đại tiện, sốt cao, hoặc sau tai nạn.
- Cong vẹo cột sống
Vẹo cột sống là khi cột sống cong sang một bên, hay gặp nhất ở tuổi 10–15 khi con đang lớn nhanh, thường không đau nên dễ bị bỏ qua. Bố mẹ có thể phát hiện sớm bằng cách nhìn lưng con: hai vai lệch nhau, một bên xương bả vai nhô cao, eo hai bên không đều, hoặc khi con cúi gập người thấy một bên lưng gồ lên. Khi thấy những dấu hiệu này, nên đưa con đi khám chỉnh hình. Cần đi khám ngay nếu con đau lưng kèm yếu, tê chân, hoặc tiểu tiện, đại tiện không tự chủ.
- Tập gym ở tuổi teen
Tập tạ, tập sức mạnh đúng kỹ thuật, có người hướng dẫn và giám sát không làm học sinh lùn đi và không hại sụn tăng trưởng; chấn thương thường đến từ tập quá nặng, sai kỹ thuật, tự tập một mình. Tuổi THCS, THPT nên tập với mức tạ vừa phải, 8–15 lần mỗi hiệp, 2–3 buổi mỗi tuần, chưa nâng tạ tối đa khi xương còn đang lớn. Bột protein, creatine, thực phẩm bổ sung tăng cơ không cần cho tuổi này, còn thuốc tăng cơ dạng steroid có thể làm con ngừng cao. Dừng tập và đi cấp cứu ngay nếu con ngất, đau ngực, khó thở khi tập, hoặc nước tiểu sẫm màu như nước coca kèm đau cơ dữ dội sau buổi tập.
- Cặp sách quá nặng
Cặp sách nặng hoặc đeo sai cách hay làm con đau lưng, đau cổ, đau vai và mỏi người, nhưng theo hiểu biết hiện nay không gây ra vẹo cột sống hay bệnh cột sống lâu dài. Cặp nên nặng không quá 10–15% cân nặng của con (Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ lấy mốc tối đa 15%), tức con nặng 30 kg thì cặp không quá khoảng 3–4,5 kg; nếu con phải cúi người về trước khi đeo là cặp quá nặng. Đeo cả hai quai, chỉnh quai cho cặp sát lưng, xếp đồ nặng sát lưng và chỉ mang những gì cần cho ngày học. Đau lưng kèm tê yếu chân hoặc tiểu tiện, đại tiện không tự chủ cần đi cấp cứu ngay.
- Đau cổ vai gáy ở học sinh
Đau cổ vai gáy ở học sinh phần lớn là đau cơ do cúi đầu học, nhìn điện thoại lâu, đeo cặp nặng hoặc ngủ sai tư thế, và thường đỡ sau vài ngày đến vài tuần khi con vận động cổ nhẹ nhàng, chườm ấm và sửa thói quen. Nên đi khám nếu đau quá vài tuần không đỡ, uống thuốc giảm đau thông thường không đỡ, hoặc kèm tê bì, yếu tay. Đi cấp cứu ngay nếu đau cổ sau ngã, tai nạn, va chạm mạnh, hoặc cổ cứng kèm sốt, đau đầu dữ dội, nôn.
- Học sinh bị tê bì tay chân
Tê bì, kiến bò ở tay chân thường do ngồi lâu một tư thế, ngồi xếp bằng, gác chân hay gục lên tay ngủ, làm dây thần kinh bị đè; cảm giác này hết sau vài phút khi đổi tư thế. Thở nhanh lúc lo lắng, hoảng sợ cũng gây tê đầu ngón tay, quanh miệng, kèm run tay. Nên đi khám khi tê kéo dài, hay tái lại, không rõ lý do, hoặc kèm đau cổ, đau lưng lan xuống tay chân. Gọi 115 hoặc 113 ngay khi tê kèm yếu hay liệt tay chân, méo miệng, nói khó, mất kiểm soát tiểu tiện, hoặc tê sau chấn thương đầu, cổ, lưng.
Chủ đề khác