Sức khỏe học đường

Học sinh tập gym có ảnh hưởng chiều cao không, tập thế nào cho an toàn

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Tập tạ, tập sức mạnh đúng kỹ thuật, có người hướng dẫn và giám sát không làm học sinh lùn đi và không hại sụn tăng trưởng; chấn thương thường đến từ tập quá nặng, sai kỹ thuật, tự tập một mình. Tuổi THCS, THPT nên tập với mức tạ vừa phải, 8–15 lần mỗi hiệp, 2–3 buổi mỗi tuần, chưa nâng tạ tối đa khi xương còn đang lớn. Bột protein, creatine, thực phẩm bổ sung tăng cơ không cần cho tuổi này, còn thuốc tăng cơ dạng steroid có thể làm con ngừng cao. Dừng tập và đi cấp cứu ngay nếu con ngất, đau ngực, khó thở khi tập, hoặc nước tiểu sẫm màu như nước coca kèm đau cơ dữ dội sau buổi tập.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con ngất hoặc ngã quỵ khi đang tập: gọi 115 hoặc 113; nếu con không thở bình thường, ép tim ngay và dùng máy sốc tim tự động (AED) nếu phòng tập có.
  • Đau ngực, tức ngực, khó thở dữ dội hoặc tim đập rất nhanh, loạn nhịp khi đang tập.
  • Sau buổi tập nặng, con đau cơ dữ dội, cơ sưng cứng, nước tiểu sẫm màu như nước coca hoặc đi tiểu rất ít.
  • Tạ rơi trúng ngực, cổ hoặc đầu; hoặc con đau cổ, đau lưng dữ dội kèm tê, yếu tay chân sau khi nâng tạ.
  • Tập trong phòng nóng rồi người nóng ran, lú lẫn, nôn, co giật.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Đau ở một khớp, gót chân, đầu gối hoặc vai kéo dài quá 1–2 tuần, sưng, hoặc đau không đỡ khi đã nghỉ tập.
  • Đau thắt lưng tăng khi ưỡn người ra sau, nhất là ở con tập tạ nặng hoặc thể dục dụng cụ.
  • Con có tăng huyết áp, động kinh, bệnh tim bẩm sinh hoặc đã từng điều trị ung thư: hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu tập tạ.
  • Con đang dùng hoặc muốn dùng thuốc, bột, viên tăng cơ: đưa con đi khám để bác sĩ tư vấn.
  • Con ăn kiêng rất khắt khe, tập quá nhiều, lúc nào cũng thấy mình gầy yếu, không hài lòng với cơ thể.

Tập tạ có làm con thấp đi không

Đây là nỗi lo phổ biến nhất của bố mẹ. Theo Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ, tập sức mạnh không gây hại cho sụn tăng trưởng khi tập có giám sát, dùng mức tạ vừa phải và số lần lặp nhiều; tập đúng cách còn ít chấn thương hơn nhiều môn bóng. Chưa có bằng chứng tập tạ đúng cách làm trẻ thấp đi.

Chiều cao chủ yếu do di truyền, dinh dưỡng, giấc ngủ và sức khỏe chung. Tập tạ không làm con cao hơn, cũng không làm con lùn đi. Thứ thực sự có thể làm con ngừng cao là thuốc tăng cơ dạng steroid đồng hóa mà một số người tập dùng để to cơ nhanh.

Lợi ích khi tập đúng cách

Tập sức mạnh giúp cơ khỏe và bền hơn, xương chắc hơn, cải thiện thành phần cơ thể và có lợi cho tim mạch. Với trẻ thừa cân, đây là cách vận động ít gây áp lực lên khớp. Ở một số môn như bơi, cầu lông, tập cơ vai đúng cách giúp giảm chấn thương.

Tổ chức Y tế Thế giới khuyên trẻ 5–17 tuổi vận động vừa đến mạnh trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày, trong đó ít nhất 3 ngày mỗi tuần có bài tập cho cơ và xương. Tập tạ là một cách, nhưng con vẫn cần chạy, bơi, đạp xe hay chơi thể thao để tim phổi khỏe.

Tập thế nào cho an toàn ở tuổi THCS, THPT

  • Có người biết chuyên môn hướng dẫn và trông khi tập, nhất là với tạ tự do. Không để con tự tập theo video với mức tạ nặng.
  • Học động tác không có tạ hoặc với tạ rất nhẹ trước, đúng kỹ thuật rồi mới tăng dần.
  • Mỗi buổi khởi động và thả lỏng khoảng 10 phút. Tập 2–3 buổi mỗi tuần, mỗi buổi 20–30 phút.
  • Mỗi bài 2–3 hiệp, mỗi hiệp 8–15 lần. Tăng mức tạ từ từ, không quá khoảng 10% mỗi tuần.
  • Tập đều các nhóm cơ lớn, cả cơ bụng, cơ lưng, không chỉ tập tay, ngực.
  • Chưa thử nâng tạ tối đa một lần, cử tạ thi đấu, nâng tạ sức mạnh hay thể hình thi đấu khi xương còn đang lớn.
  • Không nín thở, rặn khi nâng tạ. Dừng ngay khi thấy đau.

Bột protein, creatine và thuốc tăng cơ

Theo Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ, nghiên cứu chưa cho thấy bột protein hay creatine giúp vận động viên tuổi teen chơi tốt hơn. Ở tuổi dậy thì, con tự mạnh lên rất nhanh nhờ tập luyện, ăn uống và ngủ đủ. Creatine có thể gây tăng cân, chóng mặt, buồn nôn, tiêu chảy. Trẻ ăn đủ bữa có thịt, cá, trứng, sữa, đậu thì không cần bột protein.

Thực phẩm bổ sung, kể cả loại bán trong phòng tập hay trên mạng, không được kiểm soát chặt như thuốc. Nhiều sản phẩm bị phát hiện lẫn chất có thể gây hại, hoặc không chứa đúng thành phần ghi trên nhãn. Một số loại bột, viên, đồ uống dùng trước khi tập có thể chứa rất nhiều caffeine.

Steroid đồng hóa là thuốc phải có đơn của bác sĩ. Dùng để tăng cơ có thể làm đóng sớm sụn tăng trưởng khiến con ngừng cao, và gây hại lâu dài, có khi không hồi phục, cho tim, da và các cơ quan khác. Nếu con nổi mụn nhiều đột ngột, cáu gắt bất thường, tăng cơ quá nhanh, bố mẹ nên nói chuyện với con và đưa con đi khám.

Ăn và ngủ để tập có hiệu quả

Cơ lớn lên nhờ bữa ăn đủ chất và giấc ngủ, không nhờ hộp bột. Con nên ăn đủ ba bữa, có đạm từ thịt, cá, trứng, sữa, đậu phụ, ăn thêm một bữa phụ như sữa, sữa chua, chuối sau buổi tập. Uống nước trước, trong và sau khi tập.

Tuổi 13–18 cần ngủ 8–10 giờ mỗi đêm. Thiếu ngủ làm con mệt, tập kém và dễ chấn thương hơn. Con ăn chay nên hỏi bác sĩ dinh dưỡng để đủ đạm.

Nếu em đang đọc bài này

Em hoàn toàn có thể tập gym ở tuổi này mà không lo lùn đi, miễn là tập đúng kỹ thuật, tăng tạ từ từ và có người hướng dẫn. Cơ thể em đang tự mạnh lên rất nhanh, nên kết quả đến từ việc tập đều, ăn đủ và ngủ đủ.

Đừng dùng thuốc, viên hay bột tăng cơ vì bạn bè hay người nổi tiếng trên mạng giới thiệu. Nếu em thấy mình lúc nào cũng không hài lòng với cơ thể, ăn kiêng và tập đến kiệt sức, hãy nói chuyện với bố mẹ hoặc bác sĩ.

Chăm sóc con tại nhà

  • Cùng con chọn phòng tập có huấn luyện viên hướng dẫn cho học sinh, hoặc lớp tập có người giám sát.
  • Cho con bắt đầu nhẹ, học kỹ thuật trước, tăng tạ dần từng tuần.
  • Giữ lịch 2–3 buổi tập sức mạnh mỗi tuần, xen với chạy, bơi, đạp xe hoặc một môn thể thao.
  • Chuẩn bị bữa ăn đủ đạm và một bữa phụ sau tập; nhắc con uống đủ nước.
  • Không mua bột protein, creatine, đồ uống trước khi tập hay thuốc tăng cơ cho con khi bác sĩ chưa khuyên.
  • Để ý giấc ngủ của con, nhất là mùa thi; ngủ ít thì giảm bớt buổi tập.
  • Nếu con đau khớp, đau lưng kéo dài, cho con nghỉ tập và đi khám.

Hiểu lầm thường gặp

Tập tạ sớm sẽ làm trẻ lùn, chậm cao.
Tập đúng cách, có giám sát, mức tạ vừa phải không làm trẻ thấp đi. Thuốc tăng cơ dạng steroid mới là thứ có thể làm con ngừng cao.
Muốn lên cơ phải uống whey, creatine.
Tuổi teen tự lên cơ khi tập đều, ăn đủ và ngủ đủ. Nghiên cứu chưa thấy các sản phẩm này có lợi thêm cho tuổi học sinh, mà có thể có tác dụng phụ hoặc bị lẫn chất có hại.
Tập càng nặng, càng nhiều thì càng nhanh to cơ.
Tập quá nặng, quá dày làm tăng chấn thương và có thể gây tổn thương cơ nặng. Tăng tạ từ từ và có ngày nghỉ mới giúp cơ phát triển.
Con gái tập tạ sẽ bị thô người, to như con trai.
Tập sức mạnh giúp con gái khỏe, xương chắc và giảm chấn thương đầu gối khi chơi thể thao. Cơ bắp to phụ thuộc nhiều vào nội tiết và cách tập rất nặng.

Bố mẹ hay hỏi

+Học sinh lớp mấy thì tập gym được?

Phần lớn trẻ từ khoảng 7–8 tuổi đã có thể tập các bài sức mạnh đơn giản có hướng dẫn. Với học sinh THCS, THPT, quan trọng là có người hướng dẫn, đúng kỹ thuật và tăng tạ dần.

+Tập gym có làm chậm tăng chiều cao không?

Không, nếu tập đúng cách. Chiều cao phụ thuộc chủ yếu vào di truyền, dinh dưỡng và giấc ngủ. Hãy tránh nâng tạ tối đa khi xương còn đang lớn và không dùng thuốc tăng cơ.

+Tuổi 15 có nên uống creatine không?

Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ không khuyên dùng cho tuổi teen, vì chưa thấy lợi ích rõ ở tuổi này và có thể gây tác dụng phụ. Bữa ăn đủ chất và ngủ đủ là đủ.

+Có nên cho con uống whey protein khi tập gym?

Trẻ ăn đủ bữa có thịt, cá, trứng, sữa, đậu thường không cần. Một cốc sữa hay hộp sữa chua sau tập là bữa phụ tốt. Con ăn chay thì hỏi bác sĩ dinh dưỡng.

+Con tập xong đau cơ mấy ngày có sao không?

Mỏi cơ vài ngày sau buổi tập mới hoặc nặng hơn thường gặp và tự đỡ. Nhưng đau dữ dội, cơ sưng cứng, kèm nước tiểu sẫm màu như nước coca thì phải đi cấp cứu ngay.

Nguồn tham khảo

  1. Strength Training — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. Performance-Enhancing Sports Supplements: Information for Parents — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. Is creatine safe for teen athletes? — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  4. WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour (2020) — WHO

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Thể dục cho học sinh

    Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ và thiếu niên 5–17 tuổi nên vận động trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày ở mức vừa đến mạnh, chủ yếu là các hoạt động làm tim đập nhanh như chạy, bơi, đạp xe, nhảy dây; ít nhất 3 ngày mỗi tuần có hoạt động mạnh và bài tập cho cơ, xương. 60 phút này có thể cộng dồn từ nhiều lần ngắn trong ngày, và giờ thể dục ở trường chỉ là một phần. Con cần dừng tập và đi cấp cứu ngay nếu ngất, đau ngực, khó thở dữ dội hoặc tim đập loạn khi đang tập.

  • Tăng chiều cao tuổi dậy thì

    Chiều cao của con phần lớn do gen quyết định; phần còn lại phụ thuộc vào ngủ đủ, ăn đủ đạm, canxi và vitamin D, vận động đều và không mắc bệnh mạn tính. Tuổi dậy thì là giai đoạn con cao nhanh nhất, nhưng khi sụn tăng trưởng đã đóng (thường khoảng 15–16 tuổi ở nữ, 17–18 tuổi ở nam) thì không còn cao thêm được nữa. Thực phẩm chức năng hay thuốc tăng chiều cao không làm trẻ khỏe mạnh cao thêm. Con nên đi khám nếu cao chưa tới 4 cm mỗi năm trước tuổi dậy thì, thấp hơn hẳn bạn cùng tuổi, hoặc dậy thì quá sớm hay quá muộn.

  • Học sinh gầy, khó tăng cân

    Ở tuổi đi học, gầy được đánh giá bằng chỉ số BMI theo tuổi và giới trên biểu đồ tăng trưởng, không dùng mốc của người lớn; nhiều trẻ gầy vẫn khỏe nếu cân nặng và chiều cao tăng đều theo đường của mình. Điều đáng lo là con sụt cân mà không cố ý, đứng cân nhiều tháng, chậm cao, hoặc gầy kèm mệt, sốt, tiêu chảy, khát và đi tiểu nhiều, sợ tăng cân. Cách tăng cân lành mạnh là ăn đủ 3 bữa chính và 2–3 bữa phụ có đạm và chất béo tốt, không dựa vào bánh kẹo, nước ngọt hay thuốc tăng cân. Nếu con khát, tiểu nhiều kèm nôn, thở nhanh sâu, lơ mơ, hoặc ngất, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Cà phê, nước tăng lực khi ôn thi

    Nước tăng lực không được khuyến cáo cho trẻ em và tuổi teen. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên trẻ em tốt nhất không dùng caffeine; nếu học sinh vẫn uống, Bộ Y tế Canada đặt giới hạn 2,5 mg cho mỗi kg cân nặng mỗi ngày (con nặng 45 kg là khoảng 110 mg, chưa tới một ly cà phê phin); giữ dưới khoảng 100 mg và không uống sau 15 giờ là mức an toàn dễ nhớ. Người lớn khỏe mạnh không nên quá 400 mg mỗi ngày. Caffeine giúp tỉnh trong chốc lát nhưng làm mất ngủ, mà ngủ mới là lúc não ghi nhớ bài. Nếu sau khi uống con đau ngực, tim đập rất nhanh hoặc loạn nhịp, khó thở, ngất hay co giật, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • An toàn khi chơi thể thao

    Phần lớn chấn thương thể thao ở học sinh phòng được bằng những việc đơn giản: khám sức khỏe trước mùa tập, khởi động, đồ bảo hộ vừa người, uống đủ nước, nghỉ 1–2 ngày mỗi tuần, tránh tập nặng dưới nắng gắt, và dừng ngay khi đau. Con bị va đầu rồi choáng, đau đầu, chóng mặt thì phải rời sân và không chơi lại trong ngày hôm đó. Ai ngã gục khi đang chơi mà không đáp ứng, thở bất thường thì gọi 115 hoặc 113, ép tim ngay và dùng máy sốc tim tự động (AED) nếu có.

  • Đau lưng do ngồi học

    Đau lưng ở học sinh THPT và sinh viên phần lớn là đau cơ, dây chằng do ngồi lâu, ngồi khom, ít vận động, thường đỡ trong vài ngày đến vài tuần khi con đứng dậy đi lại thường xuyên, chỉnh lại góc học và tập cho cơ lưng, cơ bụng khỏe. Nằm nghỉ một chỗ làm đau lâu khỏi hơn. Đi khám sớm nếu đau quá 2 tuần dù đã đổi thói quen, đau về đêm, cứng lưng buổi sáng kéo dài, hoặc đau lan xuống chân. Đi cấp cứu ngay nếu đau lưng kèm yếu, tê chân, mất kiểm soát tiểu tiện, đại tiện, sốt cao, hoặc sau tai nạn.

Chủ đề khác