Con học trường chuyên bị áp lực: dấu hiệu cần để ý và cách đỡ con
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Vào trường chuyên, nhiều em từ chỗ luôn đứng đầu lớp nay đứng giữa hoặc cuối lớp, giữa những bạn giỏi như mình, và cảm thấy mình kém đi dù thật ra không phải. Áp lực tăng thêm khi lịch học, thi đội tuyển dày, và khi con nghĩ bố mẹ chỉ thương mình lúc mình giỏi. Bố mẹ giúp con nhiều nhất khi khen sự cố gắng thay vì thứ hạng, giữ cho con ngủ 8–10 tiếng và có thời gian nghỉ, và nói rõ rằng chuyển sang trường khác hay rời đội tuyển không phải là thất bại. Nên gặp bác sĩ khi con mất ngủ, buồn chán, lo âu kéo dài hơn 2 tuần; nếu con nói muốn chết hay tự làm đau mình, ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc nói kiểu "không đỗ đội tuyển thì sống làm gì", dù như nói đùa.
- Con có vết thương tự gây ra, hoặc bố mẹ thấy con đang tìm cách làm hại bản thân.
- Con viết thư từ biệt, cho đi đồ đạc quý, hoặc bỗng bình thản lạ thường sau một thời gian rất suy sụp.
- Con ngất, đau ngực, khó thở không đỡ khi ngồi nghỉ, hoặc dùng thuốc ngủ, thuốc an thần không có đơn.
- Khi có các dấu hiệu trên: ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con mất ngủ hoặc ngủ rất ít gần như mỗi đêm trong hơn 2 tuần.
- Con buồn, cáu gắt, thu mình, không còn thích những việc trước đây con thích, kéo dài hơn 2 tuần.
- Con hay nói "con kém nhất lớp", "con không xứng ở đây", "con làm bố mẹ thất vọng".
- Con làm đi làm lại một bài không chịu dừng, sợ sai đến mức không dám nộp bài hay đi thi.
- Con đau đầu, đau bụng, bỏ ăn, sụt cân lặp lại trước các bài kiểm tra.
- Con giấu điểm, nói dối về điểm, hoặc trốn học, né đến trường.
Vì sao học trường chuyên dễ áp lực
Ở trường cũ, con có thể là học sinh giỏi nhất. Vào trường chuyên, cả lớp đều là những bạn giỏi, nên đa số các em sẽ đứng giữa hoặc dưới. Điểm số có thể thấp hơn trước, dù năng lực của con không hề giảm. Với một em quen coi mình là người giỏi, cú hụt này rất khó chịu và dễ làm con nghi ngờ bản thân.
Thêm vào đó là lịch học, ôn đội tuyển, thi học sinh giỏi dày đặc, những kỳ vọng của gia đình, thầy cô, họ hàng, và việc so điểm liên tục với bạn bè trên nhóm lớp. Nhiều em còn tự đặt chuẩn rất cao, muốn mọi thứ phải hoàn hảo, nên một điểm 7 cũng thấy như thất bại.
Dấu hiệu con đang quá sức
Bố mẹ nên để ý những thay đổi kéo dài nhiều tuần, không phải một buổi tối buồn sau bài kiểm tra kém. Con ngủ ít, thức khuya làm bài liên tục, bỏ bữa, cáu gắt, ít nói, không còn gặp bạn hay chơi thể thao. Con có thể hay tự chê mình, sợ sai đến mức làm đi làm lại một bài, hoặc ngược lại, bỏ mặc việc học vì thấy cố cũng vô ích.
Những dấu hiệu này có thể là khởi đầu của rối loạn lo âu hoặc trầm cảm, hai tình trạng thường gặp ở tuổi học trò và điều trị được. Buồn chán hoặc mất hứng thú gần như cả ngày, kéo dài từ 2 tuần, là lúc nên đưa con đi khám.
Bố mẹ nói gì, tránh nói gì
- Hỏi con thấy thế nào ở lớp mới trước khi hỏi điểm hay thứ hạng.
- Khen sự cố gắng, cách con làm bài, sự tiến bộ, thay vì chỉ khen khi con đứng đầu.
- Nói thành lời: bố mẹ thương con như nhau dù con đứng thứ mấy trong lớp.
- Tránh những câu như "vào được chuyên mà điểm thế này à", "bao nhiêu người mơ được học ở đó".
- Không khoe thành tích của con với họ hàng khi con không muốn, không so con với bạn cùng lớp.
- Khi điểm kém, hỏi con thấy phần nào khó và cần giúp gì, đừng phân tích lỗi ngay.
Khi con muốn rời đội tuyển hoặc chuyển trường
Một số em sau một thời gian thấy mình không hợp: lịch học làm con kiệt sức, con mất hứng thú với môn chuyên, hoặc sức khỏe tâm lý đi xuống rõ. Rời đội tuyển, không thi học sinh giỏi nữa, hay chuyển sang một trường không chuyên có khi lại là lựa chọn giúp con khỏe và học tốt hơn, và bố mẹ nên nói rõ với con rằng đó không phải là thất bại.
Trước khi quyết, cả nhà nên ngồi lại, nghe con nói lý do, cùng thầy cô chủ nhiệm xem có cách giảm tải nào ngay tại trường không. Nếu con vẫn muốn chuyển, hỏi nhà trường và Sở Giáo dục và Đào tạo nơi mình ở về thủ tục và thời điểm chuyển trường. Điều quan trọng nhất là con hiểu rằng bố mẹ ủng hộ con, dù con chọn ở lại hay đi.
Nếu em đang đọc bài này
Đứng giữa lớp chuyên không có nghĩa là em kém. Em đang học cùng những bạn giỏi nhất, và chính điều đó làm thứ hạng của ai cũng dễ tụt so với trường cũ. Thử so em với chính em của vài tháng trước, thay vì với bạn đứng đầu.
Ngủ đủ, có thời gian chơi thể thao, gặp bạn bè ngoài giờ học giúp em học bền hơn. Nếu em thấy mình mất ngủ nhiều đêm, buồn kéo dài, hay có lúc nghĩ đến chuyện làm hại bản thân, hãy nói với bố mẹ, thầy cô chủ nhiệm hoặc cô tư vấn tâm lý ở trường. Em cũng có thể gọi Tổng đài 111, miễn phí, 24/7.
Chăm sóc con tại nhà
- Giữ giờ ngủ 8–10 tiếng mỗi đêm, kể cả mùa thi đội tuyển.
- Mỗi ngày có một khoảng nghỉ không học, không màn hình, và ít nhất 60 phút vận động cộng dồn.
- Cùng con xem lại lịch tuần và bỏ bớt việc không cần thiết, như học thêm trùng với nội dung ở trường.
- Giữ một bữa cơm chung mỗi ngày không nhắc chuyện điểm số và thứ hạng.
- Khuyến khích con giữ một sở thích ngoài việc học: thể thao, âm nhạc, vẽ.
- Hạn chế nước tăng lực, cà phê, nhất là sau buổi trưa.
- Giữ liên lạc với giáo viên chủ nhiệm để biết sớm khi con có thay đổi ở lớp.
Hiểu lầm thường gặp
- Đỗ được trường chuyên là xong, con tự lo được.
- Giai đoạn đầu ở trường chuyên thường là lúc con cần bố mẹ nhất, vì con phải làm quen với việc không còn đứng đầu và với nhịp học rất nhanh.
- Áp lực càng cao con càng giỏi.
- Căng thẳng vừa phải giúp tập trung, nhưng căng thẳng kéo dài làm con mất ngủ, khó tập trung và học kém đi.
- Chuyển khỏi trường chuyên là thất bại, mất mặt cả nhà.
- Một môi trường phù hợp giúp con khỏe hơn và thường học tốt hơn. Sức khỏe tâm lý của con quan trọng hơn tên trường.
- Con cầu toàn là tốt, chứng tỏ con có trách nhiệm.
- Đặt chuẩn cao giúp con cố gắng, nhưng khi sợ sai đến mức không dám nộp bài, mất ngủ vì một điểm 7, đó là lúc con cần được giúp bớt khắt khe với bản thân.
Bố mẹ hay hỏi
+Con vào trường chuyên điểm tụt hẳn thì có đáng lo không?
Điểm tụt trong năm đầu khá thường gặp vì con đang học cùng những bạn giỏi và chương trình nặng hơn. Đáng lo khi đi kèm mất ngủ, buồn chán, thu mình kéo dài hơn 2 tuần.
+Làm sao để con bớt so sánh với bạn trong lớp?
Giúp con so với chính mình trước đây, khen tiến bộ và cố gắng. Bố mẹ cũng tránh hỏi "bạn A được mấy điểm".
+Có nên cho con rời đội tuyển học sinh giỏi không?
Nếu đội tuyển làm con kiệt sức, mất ngủ kéo dài hoặc con không còn muốn, nghe con và cùng thầy cô bàn cách giảm tải hoặc rút ra. Đó không phải là thất bại.
+Khi nào nên đưa con đi gặp chuyên gia tâm lý?
Khi con mất ngủ, buồn chán, lo âu hoặc né đi học kéo dài hơn 2 tuần, hay nói những câu tự chê bai nặng nề. Bắt đầu với cô tư vấn ở trường, bác sĩ nhi, hoặc bác sĩ tâm thần nhi.
+Con nói "con không xứng học ở đây" thì bố mẹ nên trả lời thế nào?
Nghe con nói hết, thừa nhận cảm giác đó là thật, rồi nhắc con rằng con đã đỗ bằng chính sức mình. Nếu câu nói này lặp lại nhiều, đi kèm buồn chán, hãy tìm trợ giúp của chuyên gia.
Nguồn tham khảo
- Help your child beat exam stress — NHS (Anh)
- 3 ways to help motivate teens — UNICEF
- Worried about your teenager — NHS (Anh)
- Depression — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Áp lực thi cử
Hồi hộp trước kỳ thi là bình thường và một chút căng thẳng còn giúp con tập trung. Đáng lo khi căng thẳng kéo dài nhiều tuần, làm con mất ngủ, bỏ ăn, hay đau đầu đau bụng, khóc hoặc cáu gắt, không học được nữa. Việc bố mẹ làm được nhiều nhất là giữ cho con ngủ đủ, ăn đủ, có giờ nghỉ, và nói với con rằng kết quả thi không quyết định con là ai. Nếu con nói muốn chết, muốn biến mất hoặc tự làm đau mình, hãy ở bên con và tìm trợ giúp ngay: gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Kỳ vọng quá cao vào con
Kỳ vọng giúp con cố gắng khi nó vừa sức và con thấy mình được thương dù kết quả thế nào. Kỳ vọng trở thành gánh nặng khi con phải luôn đứng đầu, phải đỗ trường bố mẹ chọn, và thấy tình thương của bố mẹ phụ thuộc vào điểm số: con dễ lo âu, mất ngủ, sợ thất bại, nói dối về điểm, có khi trầm cảm. Bố mẹ nên cùng con đặt mục tiêu vừa sức, khen sự cố gắng thay vì chỉ khen kết quả, và nói rõ bố mẹ thương con vô điều kiện. Nếu con nói muốn chết hay tự làm đau mình, ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Học sinh kiệt sức vì quá tải
Học sinh kiệt sức khi lịch học kín kéo dài nhiều tuần, ngủ ít hơn 8 tiếng mỗi đêm, không còn giờ nghỉ và vận động: con mệt cả khi vừa ngủ dậy, học không vào, cáu gắt, chán học, hay đau đầu đau bụng, có khi buồn chán, lo âu. Cách giúp là giảm tải thật: bớt lớp học thêm, giữ 8–10 tiếng ngủ, mỗi ngày có khoảng trống không học và cho con vận động; theo quy định hiện hành, học thêm phải do con tự nguyện và cha mẹ đồng ý. Nên đưa con đi khám khi mệt mỏi, buồn chán kéo dài hơn 2 tuần. Nếu con nói muốn chết hay tự làm đau mình, ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- So sánh con với con nhà người ta
Bố mẹ so sánh con với bạn học, anh chị em hay "con nhà người ta" thường vì mong con cố gắng hơn, nhưng so sánh thường xuyên dễ làm con thấy mình kém cỏi, lo âu, giấu điểm, ghen tị với anh chị em và ít muốn thử sức. Cách giúp con tiến bộ hơn là so con với chính con hôm qua, khen cụ thể sự cố gắng và cùng con đặt mục tiêu vừa sức. Nếu con thường xuyên nói mình vô dụng, mất ngủ, bỏ ăn, né tránh đi học hoặc nói đến chuyện muốn chết, hãy tìm trợ giúp ngay.
- Trầm cảm ở tuổi teen
Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Lo âu ở tuổi teen
Lo lắng trước bài kiểm tra hay khi vào lớp mới là bình thường. Con có thể đang bị rối loạn lo âu khi nỗi lo quá mức so với hoàn cảnh, kéo dài nhiều tuần, và làm con né tránh đi học, gặp bạn, hoặc gây đau bụng, đau đầu, mất ngủ lặp lại. Rối loạn lo âu là bệnh hay gặp ở tuổi teen và chữa được, thường bằng trị liệu tâm lý. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
Chủ đề khác