Học sinh bị viêm đại tràng: dấu hiệu, khám gì và khi nào cần lo
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi
Trả lời nhanh
Nhiều học sinh được bảo là "viêm đại tràng" khi hay đau bụng, đầy hơi, đi ngoài lỏng hoặc táo bón thất thường; phần lớn trường hợp này là hội chứng ruột kích thích, ruột nhạy cảm nhưng không bị viêm. Viêm đại tràng thật sự có thể do nhiễm khuẩn (thường cấp tính, vài ngày) hoặc bệnh viêm ruột mạn tính như viêm loét đại tràng, bệnh Crohn, hay bắt đầu ở tuổi teen. Đi khám khi triệu chứng kéo dài quá 4 tuần, tiêu chảy quá 7 ngày, có máu hoặc nhầy trong phân, sụt cân, đi ngoài làm thức giấc ban đêm hay con chậm lớn; đến cấp cứu khi đau bụng dữ dội, ra nhiều máu hoặc nôn ra máu.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Đau bụng dữ dội, liên tục, không đứng thẳng được.
- Ra máu nhiều từ hậu môn, máu chảy không ngừng hoặc có cục máu lớn.
- Nôn ra máu hoặc chất nâu đen như bã cà phê.
- Bụng chướng căng, sốt cao, không đánh hơi và không đi ngoài được.
- Da xanh tái, tim đập nhanh, chóng mặt, ngất.
- Tiêu chảy nhiều kèm không uống được, rất khát, hơn 6 giờ không đi tiểu.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Phân có máu, nhầy hoặc mủ, hoặc tiêu chảy có máu: đi khám trong ngày.
- Tiêu chảy kéo dài quá 7 ngày.
- Đau bụng, đầy hơi, đi ngoài thất thường kéo dài quá 4 tuần hoặc tái đi tái lại.
- Sụt cân không rõ lý do, chậm lớn, chậm dậy thì, hoặc mệt, da xanh.
- Đi ngoài làm thức giấc ban đêm, đau hoặc rò mủ quanh hậu môn, loét miệng tái đi tái lại, đau sưng khớp.
- Trong nhà có bố mẹ, anh chị em ruột bị bệnh viêm ruột, hoặc con đang dùng kháng sinh mà tiêu chảy nhiều.
"Viêm đại tràng" mà mọi người hay nói
Ở Việt Nam, "viêm đại tràng" thường được dùng cho mọi kiểu đau bụng, sôi bụng, đi ngoài phân lỏng hoặc táo bón kéo dài. Ở học sinh và sinh viên, phần lớn những triệu chứng này là hội chứng ruột kích thích: ruột nhạy cảm, co bóp thất thường, nặng lên khi căng thẳng, thức khuya, ăn uống thất thường, nhưng niêm mạc ruột không bị viêm, không loét.
Bác sĩ chỉ gọi là viêm đại tràng khi lớp niêm mạc ruột già thật sự bị viêm. Phân biệt hai loại này quan trọng vì cách điều trị và mức độ cần theo dõi khác hẳn nhau. Đừng để con tự gắn nhãn "viêm đại tràng mạn" rồi uống thuốc mua theo quảng cáo nhiều năm.
Các loại viêm đại tràng thật sự
- Viêm đại tràng do nhiễm khuẩn: sau khi ăn đồ không sạch, con tiêu chảy, có thể lẫn máu nhầy, đau quặn bụng, sốt. Thường khỏi trong khoảng một tuần, có khi cần kháng sinh do bác sĩ kê.
- Viêm đại tràng sau dùng kháng sinh: một số ít người tiêu chảy nhiều, sốt, đau bụng khi đang hoặc vừa dùng kháng sinh, do vi khuẩn C. difficile phát triển quá mức. Cần đi khám.
- Viêm loét đại tràng: bệnh viêm ruột mạn tính ở trực tràng và đại tràng. Tiêu chảy có máu, nhầy hoặc mủ, mót đi ngoài gấp, đi cả ban đêm, đau bụng dưới bên trái, mệt, sụt cân. Bệnh lúc tăng lúc giảm.
- Bệnh Crohn: bệnh viêm ruột mạn tính có thể ở bất kỳ đoạn nào từ miệng đến hậu môn. Đau bụng, tiêu chảy, sụt cân, mệt, đau hoặc rò quanh hậu môn; ở trẻ đang lớn có thể chậm lớn, dậy thì muộn. Hay bắt đầu ở tuổi teen và người trẻ.
Bác sĩ sẽ khám gì
Bác sĩ hỏi kỹ về kiểu đi ngoài, máu trong phân, cân nặng, chiều cao, giấc ngủ, căng thẳng học hành và tiền sử gia đình, rồi khám bụng và vùng hậu môn. Xét nghiệm thường bắt đầu bằng xét nghiệm máu (thiếu máu, dấu hiệu viêm, bệnh celiac) và xét nghiệm phân (nhiễm trùng, chỉ số viêm ở ruột).
Nếu có dấu hiệu nghi viêm ruột, con được chuyển chuyên khoa tiêu hóa để siêu âm, nội soi đại tràng và sinh thiết. Nếu các xét nghiệm bình thường và triệu chứng phù hợp, bác sĩ kết luận hội chứng ruột kích thích và hướng dẫn điều chỉnh ăn uống, sinh hoạt, giảm căng thẳng.
Điều trị
Viêm loét đại tràng và bệnh Crohn chưa chữa khỏi hẳn được, nhưng có thuốc giúp bệnh ổn định trong thời gian dài. Bác sĩ chuyên khoa chọn thuốc chống viêm, corticoid, thuốc điều hòa miễn dịch hay thuốc sinh học tùy mức độ, và con cần tái khám đều. Một số trẻ được điều trị bằng chế độ dinh dưỡng đặc biệt. Không tự ngừng hay đổi thuốc khi thấy đỡ.
Thuốc giảm đau chống viêm như ibuprofen, aspirin có thể làm bệnh viêm ruột bùng lên; hỏi bác sĩ trước khi dùng. Với ruột kích thích, ăn đúng bữa, ngủ đủ, vận động, giảm căng thẳng thường giúp nhiều hơn thuốc; bác sĩ có thể cho thêm thuốc giảm co thắt hoặc thử men vi sinh trong khoảng một tháng.
Kháng sinh không chữa được ruột kích thích hay viêm ruột mạn tính, và dùng nhiều đợt kháng sinh còn có thể làm triệu chứng đường ruột nặng thêm.
Nếu em đang đọc bài này
Đau bụng, đi ngoài thất thường mùa thi là chuyện rất nhiều bạn gặp. Ăn sáng, ăn đúng bữa, uống đủ nước, bớt cà phê, trà sữa, nước tăng lực, đồ cay béo, ngủ đủ giấc và đi vệ sinh khi buồn, không nhịn ở trường. Ghi lại vài tuần mình ăn gì, ngủ thế nào và khi nào đau bụng để bác sĩ dễ tìm nguyên nhân.
Nếu thấy máu trong phân, sụt cân, đi ngoài làm thức giấc ban đêm, hãy nói với bố mẹ hoặc người lớn em tin để đi khám, đừng ngại. Nếu em là sinh viên ở xa nhà, hãy đến phòng khám, trạm y tế của trường hoặc bác sĩ tiêu hóa thay vì tự mua thuốc.
Chăm sóc con tại nhà
- Ăn đúng bữa, không bỏ bữa sáng, ăn chậm, nhai kỹ; chia bữa vừa phải thay vì ăn quá no một lúc.
- Ghi nhật ký ăn uống, giấc ngủ và triệu chứng trong 2–4 tuần để mang đi khám.
- Hạn chế đồ cay, nhiều dầu mỡ, cà phê, trà đặc, nước tăng lực, nước có ga và rượu bia nếu thấy làm triệu chứng nặng lên.
- Uống đủ nước, nhất là khi đi ngoài lỏng; khi tiêu chảy nhiều, uống oresol pha đúng lượng nước ghi trên gói.
- Ngủ đủ, vận động đều, dành thời gian thư giãn trong mùa thi.
- Không tự dùng kháng sinh, thuốc cầm tiêu chảy hay thuốc "đại tràng" quảng cáo; người đã được chẩn đoán viêm ruột thì dùng thuốc đúng đơn và tái khám đúng hẹn.
Hiểu lầm thường gặp
- Đã bị viêm đại tràng là bị suốt đời, phải kiêng đủ thứ.
- Phần lớn học sinh được gọi là viêm đại tràng thật ra bị ruột kích thích, cải thiện khi điều chỉnh ăn ngủ và giảm căng thẳng. Không cần kiêng khem quá mức làm con thiếu chất.
- Cứ đau bụng đi ngoài là uống một đợt kháng sinh đường ruột cho sạch.
- Kháng sinh không chữa ruột kích thích hay viêm ruột mạn, và dùng nhiều lần làm xáo trộn vi khuẩn đường ruột, có khi còn gây tiêu chảy nặng hơn. Chỉ dùng khi bác sĩ kê.
- Đi ngoài ra máu ở tuổi học sinh chắc chỉ do trĩ.
- Máu trong phân có thể do nứt kẽ, trĩ, nhiễm khuẩn hoặc bệnh viêm ruột. Hãy đi khám, nhất là khi máu lẫn trong phân lỏng, có nhầy, hay kèm sụt cân.
Bố mẹ hay hỏi
+Học sinh bị viêm đại tràng có chữa khỏi được không?
Viêm đại tràng do nhiễm khuẩn thường khỏi hẳn. Viêm loét đại tràng và bệnh Crohn là bệnh mạn tính, chưa chữa khỏi hẳn nhưng điều trị đúng giúp con sống và học bình thường. Ruột kích thích cải thiện nhiều khi chỉnh ăn ngủ, giảm căng thẳng.
+Làm sao biết con bị ruột kích thích hay viêm ruột?
Chỉ bác sĩ phân biệt được, thường bằng xét nghiệm máu và phân, có khi nội soi. Máu trong phân, sụt cân, chậm lớn, đi ngoài ban đêm, sốt là những dấu hiệu nghiêng về viêm ruột và cần khám sớm.
+Có cần nội soi đại tràng cho con không?
Không phải trẻ nào cũng cần. Bác sĩ chỉ đề nghị nội soi khi có dấu hiệu nghi viêm ruột hoặc xét nghiệm bất thường.
+Viêm đại tràng có di truyền không?
Bệnh viêm ruột hay gặp hơn khi bố mẹ, anh chị em ruột hay ông bà bị bệnh. Nếu gia đình có người bệnh, hãy kể với bác sĩ khi con có triệu chứng đường ruột kéo dài.
+Con có nên uống men vi sinh khi bị viêm đại tràng không?
Với ruột kích thích, có thể thử một loại men vi sinh khoảng một tháng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ, nếu không đỡ thì ngừng. Men vi sinh không thay được điều trị bệnh viêm ruột.
Nguồn tham khảo
- Inflammatory bowel disease (IBD) — NHS (Anh)
- Ulcerative colitis — NHS (Anh)
- Crohn's disease — NHS (Anh)
- Symptoms of IBS — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Hội chứng ruột kích thích
Hội chứng ruột kích thích là tình trạng đau quặn bụng, đầy hơi, đi ngoài lỏng hoặc táo bón tái đi tái lại, thường đỡ sau khi đi ngoài và nặng lên khi căng thẳng, thức khuya, ăn uống thất thường; ruột nhạy cảm nhưng không bị tổn thương. Nên đi khám khi triệu chứng kéo dài quá 4 tuần để bác sĩ loại trừ bệnh khác. Đi khám sớm nếu có máu trong phân, sụt cân không rõ lý do, đi ngoài làm thức giấc ban đêm, sốt hoặc da xanh mệt; đi cấp cứu khi đau bụng dữ dội, ra nhiều máu hoặc nôn ra máu.
- Rối loạn tiêu hóa ở trẻ
"Rối loạn tiêu hóa" là cách gọi chung khi con đi ngoài lỏng, táo bón, đầy bụng, nôn hoặc đau bụng. Ở trẻ, nguyên nhân hay gặp nhất là viêm ruột do virus, thay đổi ăn uống, dùng kháng sinh hoặc táo bón; phần lớn đỡ trong vài ngày nếu con được uống đủ nước và tiếp tục ăn bú. Không tự cho con uống kháng sinh hay thuốc cầm tiêu chảy. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, nôn hết, nôn ra dịch xanh, đau bụng dữ dội, đi ngoài ra máu nhiều hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Trẻ đi ngoài ra máu
Phần lớn trẻ đi ngoài thấy vài vệt máu đỏ tươi trên mặt phân hoặc trên giấy lau là do nứt kẽ hậu môn khi đi phân to, cứng; con vẫn cần được bác sĩ xem trong vòng một ngày. Tiêu chảy lẫn máu thường do nhiễm khuẩn và cần đi khám trong ngày. Đi cấp cứu ngay nếu ra nhiều máu, phân đen như hắc ín, nôn ra máu, con lả đi, hoặc trẻ nhỏ khóc thét từng cơn kèm phân nhầy máu.
- Học sinh đau dạ dày
Đau dạ dày ở học sinh thường là đau hoặc nóng rát vùng trên rốn, đầy bụng, ợ chua, hay nặng lên khi bỏ bữa sáng, ăn vội, thức khuya, uống nhiều cà phê, nước tăng lực và trong mùa thi căng thẳng. Phần lớn đỡ khi ăn uống đều đặn, ngủ đủ và giảm căng thẳng, nhưng nếu đau kéo dài quá 2–3 tuần thì nên đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân. Đi cấp cứu ngay nếu con nôn ra máu, đi ngoài phân đen như bã cà phê, hoặc đau bụng dữ dội đột ngột.
- Tiêu chảy kéo dài
Tiêu chảy kéo dài là khi con đi ngoài phân lỏng từ 14 ngày trở lên. Mối lo chính là con sụt cân, thiếu chất và mất nước, nên con cần được bác sĩ khám tìm nguyên nhân, tiếp tục bú mẹ, ăn đủ bữa và uống oresol khi đi ngoài nhiều; bố mẹ không nên chờ đến 14 ngày mà đưa con đi khám khi tiêu chảy đã quá 7 ngày. Đi viện ngay nếu con li bì, không uống được, mắt trũng, hơn 6 giờ không đi tiểu, hoặc con dưới 4 tháng tuổi.
- Sinh viên ăn uống đủ chất
Sinh viên ăn đủ chất không cần đắt: mỗi bữa có tinh bột (cơm, bún, bánh mì), một món đạm (trứng, đậu phụ, thịt, cá) và rau, cả ngày thêm trái cây, ăn đủ ba bữa và không bỏ bữa sáng. Hạn chế mì gói, đồ chiên, trà sữa, nước ngọt; muối dưới 5 g mỗi ngày, đường tự do dưới 10% năng lượng. Bạn nữ cần chú ý sắt, bạn ăn chay cần chú ý vitamin B12. Nếu sau khi ăn hoặc uống rượu bia mà khó thở, sưng môi mặt, nôn liên tục, lơ mơ, co giật hay nhìn mờ, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.
Chủ đề khác