Tâm lý và cảm xúc

ADHD ở học sinh lớn và sinh viên: dấu hiệu, chẩn đoán và hỗ trợ

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi

Trả lời nhanh

Tăng động giảm chú ý (ADHD) thường không mất đi khi con lớn: tăng động giảm dần, nhưng khó tập trung, hay quên, trì hoãn, bốc đồng hay kéo dài qua tuổi teen và đến khi trưởng thành. Ở học sinh lớn và sinh viên, ADHD thường lộ ra khi việc học nặng hơn và con phải tự quản lý thời gian. Chỉ nghĩ đến ADHD khi các biểu hiện đã có từ trước 12 tuổi, kéo dài, xuất hiện ở nhiều nơi và làm con gặp khó khăn thật sự; hãy đưa con đến bác sĩ tâm thần hoặc bác sĩ chuyên về ADHD để được đánh giá. Đi cấp cứu ngay nếu con nói muốn chết, uống quá liều thuốc, hoặc bị tai nạn có chấn thương đầu.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân: ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu con đang gặp nguy hiểm.
  • Con uống quá liều thuốc (thuốc của mình hay của người khác), hoặc dùng thuốc cùng rượu bia, chất kích thích rồi tim đập rất nhanh, đau ngực, khó thở, co giật, lú lẫn hoặc ngất: gọi 115 hoặc 113, mang theo vỏ hộp thuốc.
  • Con bị tai nạn xe, va đập đầu rồi nôn nhiều lần, lơ mơ, co giật hoặc đau đầu ngày càng tăng: đến cấp cứu ngay.
  • Con nghe thấy, nhìn thấy những thứ người khác không thấy, nói những điều rất lạ, hoặc kích động mạnh, không kiểm soát được: đến cấp cứu ngay.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con học sa sút rõ khi lên cấp, hay quên hạn nộp bài, bỏ dở việc, trì hoãn đến phút cuối dù rất muốn làm tốt.
  • Con luôn bồn chồn, khó ngồi học lâu, nói nhiều, hay ngắt lời, quyết định vội rồi hối hận.
  • Bố mẹ hoặc thầy cô nhớ lại con đã như vậy từ hồi tiểu học, chỉ là trước đây bài vở nhẹ nên con vẫn theo kịp.
  • Con hay gặp va chạm, tai nạn khi đi xe, tiêu tiền bốc đồng, hoặc bắt đầu dùng rượu bia, thuốc lá, chất kích thích.
  • Con buồn bã, lo âu, mất ngủ kéo dài, hay nói mình vô dụng, "làm gì cũng hỏng".
  • Con đang dùng thuốc điều trị ADHD mà chán ăn, sụt cân, mất ngủ, tim đập nhanh, hoặc tâm trạng thay đổi nhiều.

ADHD thay đổi thế nào khi con lớn

ADHD là một rối loạn phát triển thần kinh bắt đầu từ nhỏ. Khi con lớn, sự hiếu động chạy nhảy thường giảm, chuyển thành cảm giác bồn chồn bên trong, khó ngồi yên trong giờ học dài. Còn khó tập trung, hay quên, khó sắp xếp và bốc đồng thì nhiều người vẫn mang theo qua tuổi teen và đến khi đi làm.

Ở tuổi THCS, THPT và đại học, khó khăn hay gặp là: trì hoãn, làm bài sát giờ, quên lịch thi, làm mất đồ, khó chia một việc lớn thành các bước, khó học trên lớp đông hay qua màn hình. Có em rất giỏi khi được làm việc mình thích nhưng không thể bắt mình làm việc nhàm chán. Bốc đồng ở tuổi này có thể nguy hiểm hơn: đi xe ẩu, tiêu tiền vội, thử rượu bia, chất kích thích.

Vì sao đến giờ mới nhận ra

Nhiều em, nhất là các em gái và các em chỉ có giảm chú ý, không quậy phá nên không ai nghĩ đến ADHD. Hồi tiểu học, bài vở nhẹ, bố mẹ kèm sát nên con vẫn theo kịp. Khi lên cấp, học nhiều môn, nhiều thầy cô, nhiều hạn nộp, hoặc khi vào đại học sống xa nhà và phải tự quản lý mọi thứ, khó khăn mới lộ ra rõ.

Để chẩn đoán ADHD ở tuổi này, bác sĩ cần thấy các biểu hiện đã có từ trước 12 tuổi, nên sẽ hỏi bố mẹ về con hồi nhỏ, xem học bạ, nhận xét cũ của thầy cô. Từ 17 tuổi, số biểu hiện cần có để chẩn đoán ít hơn so với trẻ nhỏ, vì nhiều biểu hiện giảm dần theo tuổi nhưng khó khăn vẫn còn.

Dễ nhầm và hay đi kèm

Lo âu, trầm cảm, thiếu ngủ kéo dài, dùng điện thoại đến khuya, khó khăn đọc viết, tự kỷ, rượu bia và chất kích thích đều có thể làm một em khó tập trung giống như ADHD. Những vấn đề này cũng rất hay đi kèm với ADHD. Bác sĩ cần xem xét tất cả trước khi kết luận.

Người có ADHD dễ bị lo âu, trầm cảm hơn và có nguy cơ tự tử cao hơn. Vì vậy, nếu con buồn bã kéo dài hay nói những câu như "không ai cần con", đừng chỉ nghĩ là do học kém, hãy đưa con đi khám sớm.

Điều trị và hỗ trợ

Bác sĩ chuyên khoa đánh giá bằng cách hỏi kỹ, dùng bảng câu hỏi cho chính em, bố mẹ và thầy cô, và tìm hiểu học tập, giấc ngủ, cảm xúc, việc dùng rượu bia, chất kích thích. Với tuổi teen, hướng dẫn của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên dùng thuốc khi cần, có sự đồng ý của chính em, kết hợp với tập luyện kỹ năng tổ chức và can thiệp hành vi cùng gia đình, nhà trường. Với sinh viên, bác sĩ có thể khuyên thêm trị liệu nhận thức hành vi, cùng những điều chỉnh trong cách học và thi.

Thuốc điều trị ADHD là thuốc kê đơn. Bác sĩ chuyên khoa quyết định loại thuốc, liều, và theo dõi cân nặng, giấc ngủ, ăn uống, mạch, huyết áp qua các lần tái khám. Không tự tăng giảm hay ngừng thuốc. Một số thuốc ADHD có thể bị lạm dụng, nên thuốc phải được cất giữ cẩn thận, không cho, bán hay đổi cho bạn bè, kể cả khi bạn xin để ôn thi. Uống thuốc của người khác để "học tỉnh" có thể nguy hiểm.

Ở trường, em có thể xin ngồi bàn đầu, nhận bài tập ghi rõ bằng văn bản, chia đồ án lớn thành mốc nhỏ có hạn riêng. Sinh viên có thể hỏi phòng công tác sinh viên hoặc phòng tư vấn tâm lý của trường về hỗ trợ học tập.

Nếu em đang đọc bài này

Nếu em luôn thấy mình cố mà vẫn quên, vẫn trễ, vẫn bị phân tâm, đó không phải vì em lười hay kém. Hãy kể với bố mẹ hoặc thầy cô em tin, và nhờ đưa đi khám. Trong lúc chờ, vài cách nhỏ giúp nhiều: ghi mọi hạn nộp vào một chỗ duy nhất, chia việc thành phần 15–20 phút, để điện thoại ở phòng khác khi học, ngủ đủ 8–10 giờ, vận động mỗi ngày.

Nếu em thấy buồn, bế tắc, hoặc có lúc nghĩ đến chuyện làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người lớn. Học sinh có thể gọi Tổng đài 111, miễn phí, 24/7. Nếu bạn là sinh viên, 111 là tổng đài bảo vệ trẻ em dưới 16 tuổi, nên hãy tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc phòng tư vấn của trường; khi nguy hiểm trước mắt, gọi 115 hoặc 113.

Chăm sóc con tại nhà

  • Cùng con lập một lịch tuần duy nhất (giấy hoặc điện thoại) ghi giờ học, lịch thi, hạn nộp; xem lại cùng nhau mỗi tối Chủ nhật.
  • Giúp con chia việc lớn thành bước nhỏ có hạn riêng, học từng phần khoảng 15–20 phút xen nghỉ ngắn.
  • Để điện thoại ra khỏi bàn học và ra khỏi phòng ngủ ban đêm; giữ giờ ngủ đều, ngủ đủ 8–10 giờ với tuổi 13–18.
  • Khuyến khích con vận động, chơi thể thao đều đặn; ăn đủ bữa, nhất là bữa sáng nếu thuốc làm con chán ăn.
  • Nói chuyện về an toàn khi đi xe, rượu bia và chất kích thích một cách bình tĩnh, không giảng giải dài.
  • Nếu con dùng thuốc, bố mẹ giữ và theo dõi số thuốc còn lại; đưa con tái khám đúng hẹn, kể cả khi con đã đỡ.
  • Khen nỗ lực và tiến bộ nhỏ; tránh nói "con lười", "con vô tâm", vì những câu đó làm con mất tự tin thêm.

Hiểu lầm thường gặp

ADHD chỉ có ở trẻ con, lớn lên là hết.
Tăng động thường giảm khi lớn, nhưng khó tập trung và bốc đồng hay kéo dài đến tuổi trưởng thành. Nhiều người chỉ được chẩn đoán khi đã là sinh viên hoặc đi làm.
Con học được giỏi môn con thích thì không thể bị ADHD.
Nhiều người ADHD tập trung rất tốt vào việc mình hứng thú nhưng rất khó bắt mình làm việc nhàm chán. Điều bác sĩ xem là con có khó khăn kéo dài ở nhiều mặt của cuộc sống hay không.
Thuốc ADHD là "thuốc học giỏi", ai uống cũng tập trung hơn.
Thuốc chỉ dùng cho người được chẩn đoán, theo đơn và dưới theo dõi của bác sĩ. Dùng thuốc của người khác để ôn thi có thể gây hại cho tim, giấc ngủ, tâm thần và dễ bị lạm dụng.
Uống thuốc ADHD sẽ làm con nghiện.
Khi bác sĩ kê và theo dõi đúng, ở liều điều trị thuốc không làm tăng nguy cơ nghiện. Điều cần để ý là không để thuốc bị dùng sai, chia cho người khác hoặc dùng cùng rượu bia.

Bố mẹ hay hỏi

+Lên cấp 3 mới có dấu hiệu thì có phải ADHD không?

ADHD bắt đầu từ nhỏ, nên bác sĩ sẽ tìm xem các biểu hiện đã có từ trước 12 tuổi chưa. Nếu trước đây con hoàn toàn bình thường, khó tập trung mới xuất hiện có thể do lo âu, trầm cảm, thiếu ngủ hay nguyên nhân khác, và vẫn nên đi khám.

+Sinh viên có thể tự đi khám ADHD không?

Có. Sinh viên từ 18 tuổi có thể tự đặt khám ở bác sĩ tâm thần. Mang theo học bạ, nhận xét cũ của thầy cô hoặc nhờ bố mẹ kể về hồi nhỏ sẽ giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn.

+Con ADHD có nên dùng cà phê, nước tăng lực để tỉnh táo không?

Không nên dùng để thay điều trị. Cà phê, nước tăng lực làm khó ngủ hơn và có thể làm tim đập nhanh, nhất là khi con đang uống thuốc; hãy hỏi bác sĩ.

+Con ADHD có đi xe máy được không?

Bốc đồng và mất tập trung làm tăng nguy cơ tai nạn khi lái xe. Bố mẹ nên bàn với bác sĩ, và cùng con thống nhất quy tắc an toàn: đội mũ bảo hiểm, không dùng điện thoại khi lái, không lái khi mệt hay đã uống rượu bia.

+Con không muốn uống thuốc thì có ép không?

Ở tuổi teen, bác sĩ cần sự đồng ý của chính em khi dùng thuốc. Hãy để con cùng tham gia buổi khám, hỏi bác sĩ về lợi ích, tác dụng phụ và các cách hỗ trợ khác.

Nguồn tham khảo

  1. ADHD in children and young people — NHS (Anh)
  2. ADHD in adults — NHS (Anh)
  3. ADHD in Adults: 4 Things to Know — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)
  4. Determining ADHD Medication Treatments — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Tăng động giảm chú ý (ADHD)

    Tăng động giảm chú ý (ADHD) thuộc nhóm rối loạn phát triển thần kinh, khiến con khó tập trung, khó ngồi yên và hay làm trước nghĩ sau. Chỉ nghĩ đến ADHD khi các biểu hiện kéo dài ít nhất 6 tháng, xuất hiện cả ở nhà lẫn ở trường, và làm con gặp khó khăn rõ rệt trong học tập hoặc với bạn bè; trẻ dưới 4 tuổi hiếu động thường chưa thể kết luận. Nếu thấy như vậy, hãy đưa con đến bác sĩ nhi hoặc bác sĩ tâm thần nhi để được đánh giá. Đi cấp cứu ngay nếu con bị thương nặng do hành động bốc đồng, uống nhầm thuốc, hoặc nói muốn chết.

  • Trẻ tăng động có cần uống thuốc

    Không phải trẻ tăng động giảm chú ý (ADHD) nào cũng cần uống thuốc. Theo hướng dẫn của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ, trẻ 4–5 tuổi bắt đầu bằng hướng dẫn bố mẹ quản lý hành vi; từ 6 tuổi, khi ADHD ảnh hưởng rõ đến học tập và sinh hoạt, bác sĩ thường kết hợp thuốc với can thiệp hành vi ở nhà và ở trường. Thuốc ADHD là thuốc kê đơn, chỉ bác sĩ chuyên khoa được bắt đầu, chỉnh liều và theo dõi. Gọi 115 hoặc 113 nếu con uống quá liều, ngất, đau ngực, hoặc nói muốn chết.

  • Thuốc tăng tập trung khi ôn thi

    Thuốc mà học sinh, sinh viên truyền tai nhau là "thuốc tăng tập trung" thường là thuốc kê đơn chữa tăng động giảm chú ý (ADHD). Với người không có bệnh, chưa có bằng chứng thuốc giúp thi tốt hơn, trong khi dùng sai liều có thể gây tim đập nhanh, loạn nhịp, sốt cao, co giật, hoảng loạn, ảo giác và gây nghiện; viên mua trôi nổi còn có thể là hàng giả lẫn chất nguy hiểm hơn. Không dùng thuốc kê cho người khác, không mua thuốc kê đơn qua mạng. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu sau khi uống, con đau ngực, tim đập rất nhanh, ngất, co giật, lú lẫn hoặc nói muốn chết.

  • Con học hay mất tập trung

    Con mất tập trung khi học thường do thiếu ngủ, điện thoại và mạng xã hội, bài vở quá sức, lo âu hoặc buồn chán. Ít hơn là các vấn đề cần bác sĩ tìm: nhìn kém, nghe kém, thiếu máu thiếu sắt, khó khăn đọc viết, tăng động giảm chú ý (ADHD) hay những cơn vắng ý thức ngắn. Nên đưa con đi khám khi tình trạng kéo dài nhiều tháng, có cả ở nhà lẫn ở lớp và làm con tụt lại rõ rệt. Đi cấp cứu ngay nếu con đột ngột lú lẫn, nói khó, đau đầu dữ dội, hoặc nói muốn chết.

  • Trầm cảm ở tuổi teen

    Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Sinh viên kiệt sức

    Kiệt sức (burnout) là khi căng thẳng học tập, làm thêm kéo dài nhiều tháng khiến sinh viên cạn năng lượng, thấy chán và xa cách với việc học, và tin rằng mình học mãi cũng không ra gì. Ngủ một đêm hay nghỉ một cuối tuần không làm nó hết. Cách gỡ là giảm tải thật sự, lấy lại giấc ngủ và các khoảng nghỉ, và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nếu tình trạng kéo dài hơn 2 tuần, vì kiệt sức hay đi kèm trầm cảm và lo âu. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, hãy gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, và đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ngay trong ngày. Tổng đài 111 dành cho trẻ dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, bác sĩ và phòng tư vấn của trường là nơi phù hợp hơn.

Chủ đề khác