Đau thần kinh tọa ở học sinh, sinh viên: dấu hiệu cần khám ngay
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
THPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi
Trả lời nhanh
Đau thần kinh tọa là đau, tê, châm chích lan từ mông xuống mặt sau một bên chân, có khi tới bàn chân, do dây thần kinh tọa bị chèn ép hoặc kích thích. Ở tuổi học sinh, sinh viên bệnh ít gặp hơn người lớn, hay do thoát vị đĩa đệm sau bê vật nặng, tập tạ, chấn thương thể thao, hoặc do trượt, nứt đốt sống; vì ít gặp nên người trẻ bị đau lan xuống chân cần được khám kỹ. Phần lớn đỡ trong vài tuần đến vài tháng nhờ vận động nhẹ và tập luyện. Đi cấp cứu ngay nếu tê vùng mông, bẹn, quanh hậu môn, bí tiểu hay không nhịn được tiểu, đại tiện, hoặc đau, yếu, tê cả hai chân.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Tê hoặc mất cảm giác vùng mông, bẹn, bộ phận sinh dục, quanh hậu môn.
- Bí tiểu, khó bắt đầu đi tiểu, hoặc không kiểm soát được tiểu tiện, đại tiện, khác hẳn bình thường.
- Đau lan xuống cả hai chân, hoặc yếu, tê cả hai chân ngày càng nặng.
- Bàn chân yếu đột ngột, bị rơi bàn chân, vấp ngã khi đi.
- Đau lưng, đau chân sau ngã cao, tai nạn xe, va chạm mạnh khi chơi thể thao.
- Đau lưng kèm sốt cao, rét run, người mệt lả.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Đau lan từ mông xuống quá đầu gối, kèm tê, châm chích, kéo dài quá vài ngày.
- Đau không đỡ sau vài tuần dù đã vận động nhẹ, hoặc ngày càng nặng, làm em không đi học, không ngủ được.
- Đau nhiều về đêm, cả khi nằm nghỉ, hoặc kèm sụt cân, mệt kéo dài không rõ lý do.
- Yếu nhẹ một chân, khó nhón gót hoặc đi bằng gót chân.
- Đau lưng thấp tăng khi ưỡn người ở người tập thể dục dụng cụ, nhảy, võ, cử tạ, bóng đá.
- Định đi nắn chỉnh cột sống, kéo giãn, bấm huyệt, tiêm thuốc ở nơi không phải cơ sở y tế: khám bác sĩ trước.
Đau thần kinh tọa là gì
Dây thần kinh tọa là dây thần kinh dài nhất cơ thể, đi từ thắt lưng qua mông xuống mặt sau đùi, cẳng chân tới bàn chân. Khi rễ của nó ở thắt lưng bị đè ép hoặc viêm, người bệnh đau như điện giật hoặc nóng rát dọc chân, kèm tê, châm chích, có khi yếu cơ. Đau chân thường nặng hơn đau lưng, và tăng khi ho, hắt hơi, cúi người, ngồi lâu.
Đau thần kinh tọa là một triệu chứng, chưa phải chẩn đoán. Bác sĩ cần tìm xem cái gì đang chèn vào dây thần kinh.
Vì sao người trẻ bị
- Thoát vị đĩa đệm thắt lưng: nguyên nhân hay gặp nhất, thường sau một lần bê vật nặng sai tư thế, tập tạ quá sức, chấn thương khi chơi thể thao, hoặc ở người thừa cân, ít vận động.
- Nứt, trượt đốt sống: hay gặp ở người tập các môn phải ưỡn lưng nhiều lần như thể dục dụng cụ, nhảy cầu, cử tạ, bóng đá; gây đau lưng thấp, có khi lan xuống chân.
- Chấn thương cột sống sau ngã, tai nạn giao thông.
- Hiếm nhưng không được bỏ sót: nhiễm trùng cột sống, khối u, viêm khớp cột sống. Những nguyên nhân này hay đi kèm sốt, sụt cân, đau về đêm, đau tăng dần.
- Ngồi học, ngồi máy tính nhiều giờ liền, mang ba lô nặng lệch một vai làm đau lưng thông thường, nhưng ít khi tự gây đau lan xuống chân.
Phân biệt với đau lưng thông thường và đau cơ đùi
Phần lớn học sinh, sinh viên đau lưng là do căng cơ, ngồi sai tư thế, ít vận động; đau chỉ ở lưng, không lan quá mông, và đỡ trong vài ngày đến vài tuần. Căng cơ đùi sau khi chạy, đá bóng cũng gây đau mặt sau đùi nhưng thường đau khi sờ, khi co cơ và không kèm tê châm chích.
Đau lan xuống quá đầu gối, kèm tê như kiến bò, đau tăng khi ho, hắt hơi, là kiểu đau của rễ thần kinh. Ở tuổi này, kiểu đau đó cần được bác sĩ khám chứ không chỉ đi xoa bóp.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ hỏi kỹ đau bắt đầu thế nào, khám cột sống, thử nâng thẳng chân, kiểm tra phản xạ, cảm giác và sức cơ ở chân. Ở người trẻ, bác sĩ hay cho chụp X-quang hoặc cộng hưởng từ (MRI) sớm hơn người lớn, nhất là khi đau kéo dài, có dấu hiệu nặng hoặc nghi trượt đốt sống.
Điều trị đầu tiên thường là duy trì vận động, các bài tập kéo giãn và vật lý trị liệu theo hướng dẫn. Thuốc giảm đau thông thường thường chỉ giúp ít với đau thần kinh tọa; nếu đau nhiều, bác sĩ có thể kê thuốc khác, tiêm thuốc quanh rễ thần kinh, và loại thuốc, liều do bác sĩ quyết định. Mổ chỉ cần với số ít người có chèn ép nặng, yếu chân tăng dần hoặc đã điều trị đúng cách lâu mà không đỡ.
Nếu em đang đọc bài này
Đau lan xuống chân làm em lo là chuyện dễ hiểu. Hãy nói với bố mẹ để đi khám, vì ở tuổi em loại đau này ít gặp và bác sĩ muốn xem kỹ. Đừng nằm im cả tuần: đi lại nhẹ nhàng trong mức chịu được giúp em nhanh đỡ hơn. Tạm dừng tập tạ, thi đấu cho đến khi bác sĩ cho phép. Nếu tê vùng mông, bẹn hay khó đi tiểu, đó là cấp cứu: nói ngay với người lớn hoặc gọi 115 hoặc 113.
Nếu bạn là sinh viên
Ngồi học, chạy deadline, làm thêm đứng hoặc bê vác nhiều giờ, tập gym không có người hướng dẫn là những lý do hay gặp. Bạn có thể khám ở trạm y tế trường, khoa cơ xương khớp hoặc phục hồi chức năng gần nơi ở. Đừng tự mua thuốc tiêm, thuốc giãn cơ, thuốc có corticoid hay thuốc gói không rõ thành phần, và đừng để người không có chuyên môn nắn vặn cột sống. Mỗi 30–45 phút ngồi học, đứng dậy đi lại vài phút.
Chăm sóc con tại nhà
- Tiếp tục đi lại, sinh hoạt nhẹ nhàng hết mức có thể; nằm lì trên giường làm chậm khỏi.
- Chườm ấm vùng đau 15–20 phút mỗi lần, lót khăn để tránh bỏng.
- Tránh ngồi hoặc nằm một tư thế quá lâu; đứng dậy đi lại mỗi 30–45 phút.
- Tạm tránh bê vật nặng, cúi gập và vặn người đột ngột, tập tạ, chạy nhảy, thi đấu cho đến khi đỡ.
- Nếu cần thuốc giảm đau không kê đơn, hỏi dược sĩ loại và liều hợp với tuổi, cân nặng; không dùng ibuprofen khi có bệnh dạ dày, hen nặng hoặc đang nghi sốt xuất huyết.
- Theo dõi tê vùng mông, bẹn, rối loạn tiểu tiện, yếu chân, và đi cấp cứu ngay nếu xuất hiện.
Hiểu lầm thường gặp
- Đau thần kinh tọa phải nằm nghỉ tuyệt đối mới khỏi.
- Nằm lâu làm cơ yếu đi và chậm khỏi. Vận động nhẹ, đi lại trong giới hạn chịu được và tập đúng bài giúp đỡ nhanh hơn.
- Nắn chỉnh, bẻ lưng ở tiệm là cách nhanh nhất.
- Nắn vặn mạnh khi chưa rõ nguyên nhân có thể làm chèn ép nặng thêm, nhất là khi có trượt đốt sống hay thoát vị lớn. Hãy khám bác sĩ trước.
- Đau thần kinh tọa chỉ có ở người già.
- Người trẻ ít bị hơn nhưng vẫn có thể bị sau chấn thương, tập tạ, bê vác. Vì ít gặp nên người trẻ bị càng cần được khám kỹ.
- Thoát vị đĩa đệm là phải mổ.
- Phần lớn người trẻ bị thoát vị gây đau thần kinh tọa đỡ dần mà không cần mổ. Mổ chỉ dành cho số ít trường hợp chèn ép nặng hoặc không đỡ sau điều trị đúng.
Bố mẹ hay hỏi
+Đau thần kinh tọa bao lâu thì khỏi?
Thường đỡ trong vài tuần đến vài tháng, có khi lâu hơn, và có thể tái lại. Nếu sau vài tuần không đỡ hoặc nặng dần, hãy đi khám lại.
+Bị đau thần kinh tọa có nên tập gym tiếp không?
Tạm ngừng tập tạ và các bài nặng cho đến khi đỡ và được bác sĩ hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu cho phép. Đi bộ, bơi nhẹ, bài kéo giãn thường tập được sớm.
+Ngồi học nhiều có gây đau thần kinh tọa không?
Ngồi lâu làm đau lưng thông thường và làm đau thần kinh tọa nặng hơn khi đã bị, nhưng ít khi tự nó gây ra. Đứng dậy đi lại thường xuyên và ngồi ghế có tựa lưng giúp ích.
+Có cần chụp cộng hưởng từ ngay không?
Không phải ai cũng cần. Ở người trẻ, bác sĩ thường cho chụp khi đau kéo dài, có dấu hiệu nặng như yếu chân, tê vùng bẹn, rối loạn tiểu tiện, hoặc nghi trượt đốt sống.
+Đắp lá, châm cứu có chữa được không?
Đắp lá không chữa được nguyên nhân và có thể làm bỏng, trầy da. Nếu muốn thử châm cứu, hãy làm ở cơ sở y tế có giấy phép sau khi đã được bác sĩ khám và loại trừ dấu hiệu nặng.
Nguồn tham khảo
- Sciatica — NHS (Anh)
- Back pain in children — Viện Hàn lâm Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ (OrthoInfo)
- Slipped disc — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Thoát vị đĩa đệm ở người trẻ
Thoát vị đĩa đệm là khi phần đệm mềm giữa hai đốt sống phồng hay lồi ra, đè vào dây thần kinh, gây đau lưng và hay gặp nhất là đau lan từ mông xuống mặt sau chân, kèm tê như kiến bò. Ở tuổi học sinh, sinh viên bệnh ít gặp, thường sau mang vác nặng sai tư thế, tập tạ, chơi thể thao hoặc ngồi lâu; phần lớn đỡ dần trong vài tuần đến vài tháng nhờ vận động nhẹ và thuốc giảm đau, ít khi phải mổ. Đi cấp cứu ngay nếu tê vùng mông, bẹn, quanh hậu môn, bí tiểu hay không nhịn được tiểu, đại tiện, hoặc hai chân yếu, tê nặng dần.
- Đau lưng do ngồi học
Đau lưng ở học sinh THPT và sinh viên phần lớn là đau cơ, dây chằng do ngồi lâu, ngồi khom, ít vận động, thường đỡ trong vài ngày đến vài tuần khi con đứng dậy đi lại thường xuyên, chỉnh lại góc học và tập cho cơ lưng, cơ bụng khỏe. Nằm nghỉ một chỗ làm đau lâu khỏi hơn. Đi khám sớm nếu đau quá 2 tuần dù đã đổi thói quen, đau về đêm, cứng lưng buổi sáng kéo dài, hoặc đau lan xuống chân. Đi cấp cứu ngay nếu đau lưng kèm yếu, tê chân, mất kiểm soát tiểu tiện, đại tiện, sốt cao, hoặc sau tai nạn.
- Tập gym ở tuổi teen
Tập tạ, tập sức mạnh đúng kỹ thuật, có người hướng dẫn và giám sát không làm học sinh lùn đi và không hại sụn tăng trưởng; chấn thương thường đến từ tập quá nặng, sai kỹ thuật, tự tập một mình. Tuổi THCS, THPT nên tập với mức tạ vừa phải, 8–15 lần mỗi hiệp, 2–3 buổi mỗi tuần, chưa nâng tạ tối đa khi xương còn đang lớn. Bột protein, creatine, thực phẩm bổ sung tăng cơ không cần cho tuổi này, còn thuốc tăng cơ dạng steroid có thể làm con ngừng cao. Dừng tập và đi cấp cứu ngay nếu con ngất, đau ngực, khó thở khi tập, hoặc nước tiểu sẫm màu như nước coca kèm đau cơ dữ dội sau buổi tập.
- Cặp sách quá nặng
Cặp sách nặng hoặc đeo sai cách hay làm con đau lưng, đau cổ, đau vai và mỏi người, nhưng theo hiểu biết hiện nay không gây ra vẹo cột sống hay bệnh cột sống lâu dài. Cặp nên nặng không quá 10–15% cân nặng của con (Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ lấy mốc tối đa 15%), tức con nặng 30 kg thì cặp không quá khoảng 3–4,5 kg; nếu con phải cúi người về trước khi đeo là cặp quá nặng. Đeo cả hai quai, chỉnh quai cho cặp sát lưng, xếp đồ nặng sát lưng và chỉ mang những gì cần cho ngày học. Đau lưng kèm tê yếu chân hoặc tiểu tiện, đại tiện không tự chủ cần đi cấp cứu ngay.
- Sinh viên ít vận động
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, người từ 18 tuổi nên vận động vừa 150–300 phút hoặc vận động mạnh 75–150 phút mỗi tuần, cộng ít nhất 2 ngày tập cho cơ, và giảm thời gian ngồi một chỗ. Ngồi lâu nhiều giờ mỗi ngày làm tăng nguy cơ tim mạch, tiểu đường type 2, đau lưng, đau cổ vai gáy và ảnh hưởng tâm trạng, giấc ngủ. Cách đơn giản nhất là đứng dậy đi lại khoảng mỗi giờ và đi bộ, đạp xe trong sinh hoạt hằng ngày. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu đau ngực, khó thở đột ngột, nhất là kèm một bắp chân sưng đau sau nhiều giờ ngồi.
- Học sinh bị tê bì tay chân
Tê bì, kiến bò ở tay chân thường do ngồi lâu một tư thế, ngồi xếp bằng, gác chân hay gục lên tay ngủ, làm dây thần kinh bị đè; cảm giác này hết sau vài phút khi đổi tư thế. Thở nhanh lúc lo lắng, hoảng sợ cũng gây tê đầu ngón tay, quanh miệng, kèm run tay. Nên đi khám khi tê kéo dài, hay tái lại, không rõ lý do, hoặc kèm đau cổ, đau lưng lan xuống tay chân. Gọi 115 hoặc 113 ngay khi tê kèm yếu hay liệt tay chân, méo miệng, nói khó, mất kiểm soát tiểu tiện, hoặc tê sau chấn thương đầu, cổ, lưng.
Chủ đề khác