Thần kinh, xương khớp

Học sinh huyết áp thấp, chóng mặt khi đứng dậy: khi nào đáng lo, làm gì

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi

Trả lời nhanh

Choáng váng, tối sầm mắt vài giây khi đứng dậy nhanh rất hay gặp ở tuổi dậy thì, thường do máu chưa kịp dồn lên não khi đổi tư thế (hạ huyết áp tư thế), dễ xảy ra khi uống ít nước, nhịn ăn, thiếu ngủ, trời nóng hoặc đứng lâu. Phần lớn đỡ khi con đứng dậy từ từ, uống đủ nước, ăn đủ bữa, và ngồi hoặc nằm xuống ngay khi thấy choáng. Con nên đi khám nếu choáng thường xuyên, đã từng ngất, hoặc tim đập nhanh mỗi khi đứng. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con ngất khi đang gắng sức hay đang nằm, đau ngực, khó thở, tim đập loạn, co giật, hoặc không tỉnh sau khoảng 1 phút.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con ngất khi đang chạy, tập thể dục, chơi thể thao, hoặc ngất khi đang nằm.
  • Con không thở hoặc thở ngáp cá: gọi 115 hoặc 113 và ép tim ngay, có máy sốc tim tự động (AED) thì dùng.
  • Con không tỉnh lại sau khoảng 1 phút, hoặc tỉnh rồi vẫn lơ mơ, nói khó, yếu hay tê một bên người.
  • Trước hoặc sau khi choáng, ngất con kêu đau ngực, khó thở, tim đập rất nhanh, thình thịch hoặc loạn nhịp.
  • Con co giật, hoặc bị đập đầu, chảy máu khi ngã.
  • Con choáng, lả đi kèm nôn ra máu, đi ngoài phân đen, chảy máu nhiều (kể cả kinh nguyệt ra ồ ạt), hoặc sau tiêu chảy, nôn nhiều mà gần như không đi tiểu.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con choáng váng, tối sầm mắt khi đứng dậy nhiều lần trong tuần, hoặc đã từng ngất, kể cả khi đã khỏe lại.
  • Mỗi lần đứng lâu hay đứng dậy, con thấy tim đập nhanh, hồi hộp, run, mệt, đỡ khi ngồi hoặc nằm xuống.
  • Con mệt kéo dài, da xanh, hay khó thở khi leo cầu thang, con gái có kinh ra nhiều hoặc kéo dài.
  • Con ăn rất ít, sụt cân nhanh, cố nhịn ăn để giảm cân.
  • Con đang dùng thuốc (kể cả thuốc tự mua) và bắt đầu choáng sau khi dùng.
  • Trong gia đình có người đột tử, chết đột ngột không rõ lý do khi còn trẻ, hoặc có bệnh tim di truyền.

Vì sao con chóng mặt khi đứng dậy

Khi đang ngồi hoặc nằm mà đứng lên, máu dồn xuống chân. Bình thường cơ thể co mạch và tăng nhịp tim trong vài giây để giữ đủ máu lên não. Nếu phản xạ này chậm, huyết áp tụt thoáng qua, con thấy choáng, tối sầm mắt, ù tai, có khi phải bám vào tường. Người ta gọi là hạ huyết áp tư thế đứng.

Ở tuổi dậy thì, cơ thể lớn nhanh nên tình trạng này hay gặp. Những lúc dễ bị: đứng dậy đột ngột sau khi ngồi học lâu, ngủ dậy buổi sáng; uống ít nước, nhất là trời nóng hoặc sau khi chơi thể thao; nhịn ăn sáng, ăn kiêng quá mức; thiếu ngủ mùa thi; đứng lâu khi chào cờ, xếp hàng; vừa ốm, sốt, tiêu chảy; đang có kinh nguyệt; tắm nước nóng lâu.

Huyết áp thấp có phải là bệnh

Ở người lớn, huyết áp dưới 90/60 mmHg thường được gọi là thấp. Với trẻ em và tuổi teen, bác sĩ so với mức bình thường theo tuổi, giới và chiều cao, nên một con số đo ở nhà chưa đủ để kết luận. Nhiều bạn trẻ khỏe, hay vận động có huyết áp hơi thấp mà không có triệu chứng gì; khi đó không cần điều trị.

Huyết áp thấp chỉ đáng quan tâm khi gây triệu chứng: choáng, mờ mắt, buồn nôn, mệt, lú lẫn, ngất. Một số nguyên nhân khác cần bác sĩ tìm: thiếu máu, mất nước, mất máu, rối loạn ăn uống, tác dụng phụ của thuốc, bệnh tim, bệnh nội tiết. Có bạn bị hội chứng nhịp tim nhanh tư thế đứng (POTS): đứng lên thì tim đập rất nhanh, choáng, mệt, đỡ khi ngồi hoặc nằm; tình trạng này dễ gặp hơn ở người có khớp quá mềm dẻo hoặc mệt mỏi kéo dài sau một đợt ốm (như hậu COVID).

Khi thấy sắp ngất

  • Ngồi xuống hoặc nằm xuống ngay, đừng cố đứng hay đi tiếp. Nằm được thì nâng hai chân lên cao; chỉ ngồi được thì cúi đầu xuống giữa hai gối.
  • Nếu đang phải đứng, bắt chéo hai chân và siết chặt cơ đùi, cơ mông, cơ bụng, nắm chặt hai tay, hoặc nhón gót lên xuống. Những động tác này giúp đẩy máu về tim.
  • Khi đã đỡ, uống nước, ngồi thêm vài phút rồi mới đứng dậy từ từ.
  • Nếu con ngất: đặt con nằm ngửa, nâng hai chân, nới cổ áo, đưa ra chỗ thoáng mát; nếu con không thở bình thường, gọi 115 hoặc 113 và ép tim ngay. Không đổ nước vào miệng khi con chưa tỉnh hẳn.

Bác sĩ sẽ làm gì

Bác sĩ hỏi kỹ hoàn cảnh con choáng, ngất, rồi thường đo huyết áp và nhịp tim khi con nằm và sau khi đứng dậy vài phút. Con có thể được đo điện tim, xét nghiệm máu tìm thiếu máu, và khám thêm tim mạch nếu có dấu hiệu đáng ngại.

Phần lớn trường hợp chỉ cần thay đổi thói quen: uống đủ nước, ăn đủ bữa, đứng dậy từ từ, vận động đều. Một số bạn được dặn mang tất áp lực hoặc dùng thuốc; việc có cần thuốc hay không và dùng thế nào do bác sĩ quyết định. Đừng tự ăn mặn nhiều, uống thuốc tăng huyết áp hay thuốc bổ khi chưa được khám, vì bác sĩ cần tìm nguyên nhân trước.

Nếu em đang đọc bài này

Choáng khi đứng dậy rất hay gặp ở tuổi em và thường không nguy hiểm, nhưng đừng giấu. Hãy kể cho bố mẹ, thầy cô hoặc y tế trường nếu em hay bị, nhất là khi đã từng ngất. Mang theo chai nước đến lớp, ăn sáng dù chỉ một bữa nhỏ, và mùa thi đừng thức quá khuya nhiều ngày liền.

Khi thấy mắt tối sầm, hãy ngồi xuống ngay, kể cả đang ở giữa lớp hay giữa sân trường: ngồi xuống không có gì xấu hổ, ngã đập đầu mới đáng lo. Nếu em đang cố nhịn ăn để giảm cân và hay choáng, hãy nói với bố mẹ hoặc bác sĩ. Sinh viên ở xa nhà nên đi khám ở trạm y tế trường hoặc bác sĩ gần nơi ở.

Chăm sóc con tại nhà

  • Dặn con đứng dậy từ từ: ngủ dậy thì ngồi ở mép giường một lúc rồi mới đứng; ngồi học lâu thì đứng lên chậm.
  • Cho con mang theo chai nước và uống đều trong ngày, uống nhiều hơn khi trời nóng, khi chơi thể thao; nước tiểu vàng nhạt là đủ.
  • Chuẩn bị bữa sáng đơn giản con ăn kịp trước khi đi học; chia bữa ăn nhỏ, tránh bữa quá no rồi đứng dậy ngay.
  • Giữ giờ ngủ đều, nhất là mùa thi; hạn chế cà phê, nước tăng lực; tuyệt đối không dùng rượu bia.
  • Khuyến khích con vận động đều đặn vừa sức như đi bộ, bơi, đạp xe, vì nằm ngồi nhiều làm tình trạng nặng hơn.
  • Báo giáo viên chủ nhiệm và y tế trường nếu con hay choáng, ngất, để con được ngồi khi phải đứng lâu và có người hỗ trợ.

Hiểu lầm thường gặp

Huyết áp thấp thì phải ăn thật mặn, uống nhân sâm, uống cà phê đặc cho lên huyết áp.
Tự ăn mặn, uống nhân sâm hay cà phê đặc không giải quyết nguyên nhân và có thể có hại cho tuổi đang lớn. Uống đủ nước, ăn đủ bữa, ngủ đủ là bước đầu; việc có cần thêm muối hay thuốc do bác sĩ quyết định sau khi khám.
Hay chóng mặt khi đứng dậy là do thiếu máu não, phải uống thuốc bổ não.
Choáng khi đứng dậy thường do huyết áp tụt thoáng qua khi đổi tư thế, không phải do não thiếu chất. Thuốc bổ não không có tác dụng với tình trạng này.
Chóng mặt là bị thiếu máu, cứ uống viên sắt là khỏi.
Thiếu máu là một nguyên nhân, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất. Chỉ xét nghiệm máu mới biết con có thiếu máu không; tự uống sắt khi không thiếu có thể gây hại.
Đã tỉnh lại và khỏe ngay thì không cần đi khám.
Sau lần ngất đầu tiên, con vẫn nên đi khám để bác sĩ loại trừ nguyên nhân ở tim. Ngất khi gắng sức hay khi đang nằm là cấp cứu.

Bố mẹ hay hỏi

+Học sinh hay chóng mặt khi đứng dậy có sao không?

Thường không nguy hiểm, hay gặp ở tuổi dậy thì và đỡ khi đứng dậy từ từ, uống đủ nước, ăn đủ bữa. Con nên đi khám nếu bị thường xuyên, đã ngất, hoặc tim đập nhanh khi đứng.

+Huyết áp bao nhiêu là thấp?

Ở người lớn, dưới 90/60 mmHg thường được coi là thấp. Với trẻ em và tuổi teen, bác sĩ so với mức bình thường theo tuổi và chiều cao, và chỉ lo khi có triệu chứng.

+Bị huyết áp thấp nên ăn uống gì?

Uống đủ nước trong ngày, ăn đủ ba bữa và không bỏ bữa sáng, chia bữa nhỏ nếu hay choáng sau ăn. Không tự tăng muối hay dùng thuốc khi bác sĩ chưa dặn.

+Huyết áp thấp có được chơi thể thao không?

Thường là được và vận động đều còn giúp ích. Uống nước trước, trong và sau khi tập; dừng ngay khi choáng. Nếu con từng ngất khi đang tập, phải đi khám tim trước khi chơi lại.

+Đang chào cờ thấy choáng thì làm gì?

Ngồi xuống ngay, cúi đầu, báo thầy cô; nếu phải đứng, bắt chéo chân, siết cơ đùi, cơ bụng và nắm chặt tay. Khi đỡ, uống nước và ngồi nghỉ thêm.

Nguồn tham khảo

  1. Low blood pressure (hypotension) — NHS (Anh)
  2. Postural tachycardia syndrome (PoTS) — NHS (Anh)
  3. Fainting — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Học sinh ngất xỉu

    Phần lớn học sinh ngất ở trường là ngất phản xạ (ngất phế vị), do đứng lâu dưới nắng, nhịn ăn sáng, uống ít nước, thiếu ngủ hoặc sợ hãi, đau đột ngột; con thường tỉnh lại trong vòng 1 phút. Khi con ngất, đặt con nằm ngửa và nâng hai chân lên cao. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con ngất khi đang chạy, chơi thể thao hay đang nằm, không tỉnh sau 1 phút, khó thở, đau ngực, tim đập loạn, co giật, hoặc bị thương khi ngã. Con đã tỉnh và khỏe lại vẫn nên đi khám sau lần ngất đầu tiên.

  • Học sinh bị rối loạn tiền đình, chóng mặt

    Ở học sinh, chóng mặt thường do đứng dậy quá nhanh, bỏ bữa sáng, uống ít nước, thiếu ngủ, nắng nóng hoặc lo âu; bệnh thật sự của tai trong (tiền đình) ít gặp hơn và phần lớn tự đỡ sau vài ngày đến vài tuần. Khi chóng mặt, cho con nằm xuống đến khi hết rồi mới ngồi dậy từ từ, uống nước, ăn nhẹ. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu chóng mặt kèm nhìn đôi, mất thị lực, nghe kém đột ngột, nói khó, yếu hay tê tay chân, ngất khi đang vận động hoặc đau ngực.

  • Tim đập nhanh, hồi hộp

    Tim trẻ đập nhanh lên khi chạy nhảy, sốt, lo lắng, mất ngủ, hoặc sau khi uống cà phê, trà đặc, nước tăng lực; cảm giác hồi hộp kiểu này thường vô hại và tự hết. Đi khám khi cơn hồi hộp lặp lại, kéo dài quá vài phút, hoặc tim đập nhanh đột ngột rồi dừng đột ngột khi con đang ngồi yên. Nếu tim đập nhanh kèm đau ngực, khó thở, choáng váng hay ngất, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Trẻ thiếu máu thiếu sắt

    Thiếu máu thiếu sắt hay gặp nhất ở trẻ 6–24 tháng tuổi và ở con gái tuổi dậy thì có kinh nguyệt. Con thường xanh xao, mệt, kém tập trung, biếng ăn, nhưng chỉ xét nghiệm máu mới biết chắc, vì ở Việt Nam nhiều trẻ thiếu máu do bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) và không được tự uống sắt. Thịt đỏ, gan, cá, trứng ăn kèm rau quả giàu vitamin C là nguồn sắt tốt nhất; thuốc sắt chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định. Nếu con khó thở, ngất, tim đập rất nhanh, nôn ra máu hoặc lỡ nuốt nhiều viên sắt, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Trẻ uống bao nhiêu nước

    Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, học sinh tiểu học cần trung bình 1,3–1,5 lít nước mỗi ngày, học sinh THCS 1,6–2 lít, học sinh THPT 1,6–2,4 lít; trẻ mầm non cần ít hơn, khoảng 1–5 cốc nước lọc nhỏ cùng 2–3 cốc sữa. Con cần uống nhiều hơn khi trời nóng, khi vận động nhiều hoặc khi ốm. Cách kiểm tra đơn giản nhất là nước tiểu: vàng nhạt, trong là con uống đủ. Nếu con hơn 6 giờ không đi tiểu, li bì hoặc nôn không giữ được nước, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Trẻ ngất, mất ý thức thoáng qua

    Ở tuổi THCS, THPT, phần lớn các lần con mất ý thức vài giây là ngất phản xạ do đứng lâu, đói, nóng, sợ hãi hay đau, và con tỉnh lại trong vòng 1 phút khi được nằm xuống. Trẻ nhỏ hơn, nhất là dưới 10 tuổi, ít khi ngất kiểu này, nên cần được khám kỹ hơn. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con không thở, không tỉnh sau 1 phút, ngất khi đang gắng sức hay đang nằm, co giật, đau ngực, tim đập loạn, hoặc mất ý thức sau va đầu. Con đã tỉnh và khỏe lại vẫn nên đi khám sau lần đầu tiên.

Chủ đề khác