Học sinh bị chóng mặt, rối loạn tiền đình: nguyên nhân và khi nào đi khám
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi
Trả lời nhanh
Ở học sinh, chóng mặt thường do đứng dậy quá nhanh, bỏ bữa sáng, uống ít nước, thiếu ngủ, nắng nóng hoặc lo âu; bệnh thật sự của tai trong (tiền đình) ít gặp hơn và phần lớn tự đỡ sau vài ngày đến vài tuần. Khi chóng mặt, cho con nằm xuống đến khi hết rồi mới ngồi dậy từ từ, uống nước, ăn nhẹ. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu chóng mặt kèm nhìn đôi, mất thị lực, nghe kém đột ngột, nói khó, yếu hay tê tay chân, ngất khi đang vận động hoặc đau ngực.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Chóng mặt kèm nhìn đôi, nhìn mờ hay mất thị lực đột ngột.
- Chóng mặt kèm nói ngọng, nói khó, méo miệng, hoặc yếu, tê bì một bên tay chân.
- Chóng mặt quay cuồng kèm nghe kém hẳn đi một cách đột ngột.
- Con ngất khi đang chạy, chơi thể thao hoặc đang nằm; ngất kèm đau ngực, tim đập rất nhanh hay loạn nhịp; hoặc không tỉnh lại sau khoảng 1 phút.
- Chóng mặt sau khi bị đập đầu, kèm nôn nhiều, lơ mơ hay đau đầu tăng dần.
- Con co giật, hoặc lơ mơ, gọi hỏi khó đánh thức.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Chóng mặt kèm đau đầu dữ dội, nôn nhiều, hoặc sốt cao, người lúc nóng lúc rét: đi khám trong ngày.
- Chóng mặt không hết, hoặc cứ đỡ rồi lại bị nhiều lần.
- Con ù tai, đau tai, chảy dịch tai, hoặc thấy nghe kém hơn trước.
- Con đã từng ngất, dù tỉnh lại ngay và khỏe lại.
- Con xanh xao, hay mệt, khó thở khi gắng sức; con gái có kinh ra rất nhiều.
- Chóng mặt hay đến kèm tim đập nhanh, khó thở, run, sợ hãi, nhất là trước giờ kiểm tra, giờ thi.
Chóng mặt và rối loạn tiền đình khác nhau thế nào
Chóng mặt là một cảm giác chung: choáng váng, lâng lâng như sắp ngất, mất thăng bằng, hoặc thấy mình hay mọi thứ xung quanh quay tròn. Cảm giác quay tròn gọi là chóng mặt quay (vertigo), hay do tai trong.
Tiền đình là bộ phận trong tai trong giúp giữ thăng bằng. Ở Việt Nam, cụm từ rối loạn tiền đình hay được dùng cho gần như mọi cơn chóng mặt, nhưng ở tuổi học sinh, phần lớn cơn choáng váng không do tai trong. Khi đi khám, bố mẹ nên kể rõ con thấy quay tròn hay chỉ choáng, tối sầm mắt, vì hai kiểu này có nguyên nhân khác nhau.
Những nguyên nhân hay gặp ở học sinh
- Đứng dậy quá nhanh sau khi ngồi học lâu hoặc nằm, nhất là khi cơ thể đang thiếu nước: tối sầm mắt vài giây rồi hết.
- Bỏ bữa sáng, ăn ít, uống ít nước, đứng lâu ngoài nắng khi chào cờ, tập thể dục: dễ choáng và có thể ngất.
- Thiếu ngủ, thức khuya ôn thi, uống nhiều cà phê, nước tăng lực.
- Lo âu, căng thẳng, cơn hoảng loạn: chóng mặt kèm tim đập nhanh, thở gấp, tê đầu ngón tay.
- Thiếu máu, hay gặp ở con gái có kinh nhiều hoặc trẻ ăn ít thịt cá.
- Đau nửa đầu (migraine): một số trẻ có cơn chóng mặt quay, có thể kèm hoặc không kèm đau đầu.
- Viêm tai trong sau cảm cúm: chóng mặt quay đột ngột, buồn nôn, đi loạng choạng, có thể ù tai, nghe kém; thường đỡ sau vài ngày, thăng bằng hồi phục trong 2–6 tuần.
- Chóng mặt tư thế kịch phát lành tính: chóng mặt quay vài giây đến dưới một phút mỗi khi nằm xuống, trở mình hay ngửa cổ; ít gặp ở trẻ, có thể xuất hiện sau va đập đầu.
- Say tàu xe, tác dụng phụ của thuốc, và ở trẻ bị tiểu đường là hạ đường huyết.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ hỏi kỹ cơn chóng mặt xảy ra lúc nào, kéo dài bao lâu, có quay tròn không, có ù tai, nghe kém, đau đầu hay ngất không, con ăn ngủ thế nào. Sau đó khám tai, mắt, thần kinh, đo huyết áp lúc nằm và lúc đứng. Bác sĩ có thể cho con làm một nghiệm pháp đổi nhanh từ tư thế ngồi sang nằm để xem có gây chóng mặt không.
Tùy trường hợp, con có thể được đo thính lực, xét nghiệm máu tìm thiếu máu, đo điện tim nếu con từng ngất. Chụp chiếu chỉ cần khi có dấu hiệu thần kinh hoặc chóng mặt kéo dài bất thường.
Điều trị theo nguyên nhân. Chóng mặt tư thế được chữa bằng các động tác xoay đầu do bác sĩ thực hiện. Viêm tai trong thường tự đỡ; thuốc chống nôn, chống chóng mặt chỉ dùng vài ngày theo đơn, vì dùng lâu làm chậm hồi phục. Nếu mất thăng bằng kéo dài, con có thể được hướng dẫn bài tập phục hồi tiền đình với chuyên gia vật lý trị liệu.
Nếu em đang đọc bài này
Chóng mặt làm em sợ, nhất là khi đang ở lớp. Phần lớn là do cơ thể đang thiếu nước, thiếu ăn, thiếu ngủ hoặc quá căng thẳng, và sẽ đỡ khi em chăm lại những điều đó. Khi thấy choáng, hãy ngồi hoặc nằm xuống ngay, đừng cố đứng, rồi báo thầy cô hoặc bạn bên cạnh.
Hãy kể với bố mẹ nếu em hay bị chóng mặt, từng ngất, hay thấy tim đập loạn, hoặc thấy lo âu nhiều. Không nên tự mua thuốc tiền đình hay thuốc bổ não uống theo mạng. Nếu em là sinh viên ở xa nhà, hãy đi khám ở phòng y tế của trường hoặc cơ sở y tế gần nhất.
Phòng chóng mặt trong mùa học, mùa thi
- Ăn sáng trước khi đến trường, mang theo bình nước và uống đều trong ngày.
- Ngủ đủ: học sinh THCS, THPT cần khoảng 8–10 tiếng mỗi đêm; tránh thức trắng trước hôm kiểm tra.
- Hạn chế cà phê, nước tăng lực, nhất là buổi chiều tối.
- Đứng dậy từ từ sau khi ngồi lâu; khi phải đứng lâu, nhón gót, co duỗi bắp chân, bắt chéo chân để máu về tim tốt hơn.
- Vận động đều đặn mỗi ngày; nghỉ giải lao, ra khỏi màn hình sau mỗi giờ học.
Chăm sóc con tại nhà
- Khi chóng mặt, cho con nằm xuống ngay ở chỗ an toàn đến khi hết, rồi ngồi dậy từ từ, ngồi một lúc ở mép giường trước khi đứng.
- Nếu con thấy quay cuồng, để con nằm yên trong phòng tối, yên tĩnh; khi đỡ, quay đầu và cử động chậm rãi.
- Cho con uống nước từng ngụm nhỏ, ăn nhẹ nếu con bỏ bữa; nếu con nôn, uống ít một và nhiều lần.
- Không để con đi xe đạp, xe máy, bơi, leo trèo hay làm việc nguy hiểm khi còn chóng mặt.
- Tránh cúi gập người đột ngột; muốn nhặt đồ thì ngồi xổm xuống.
- Khi cơn cấp đã qua, khuyến khích con đi lại nhẹ nhàng, có người bên cạnh lúc đầu; nằm mãi làm thăng bằng hồi phục chậm hơn.
- Ghi lại các cơn chóng mặt: giờ, hoàn cảnh, kéo dài bao lâu, có quay tròn, ù tai hay đau đầu không, để kể cho bác sĩ.
Hiểu lầm thường gặp
- Học sinh chóng mặt là bị rối loạn tiền đình, phải uống thuốc tiền đình lâu dài.
- Phần lớn cơn chóng mặt ở tuổi học sinh do thiếu nước, thiếu ăn, thiếu ngủ, căng thẳng hoặc đứng dậy nhanh. Thuốc chống chóng mặt chỉ dùng ngắn ngày khi bác sĩ kê; dùng lâu có thể làm chậm hồi phục.
- Chóng mặt là thiếu máu não, phải uống thuốc bổ não, hoạt huyết.
- Ở trẻ khỏe mạnh, chóng mặt hầu như không do thiếu máu nuôi não. Thuốc bổ não không chữa được nguyên nhân và có thể làm chậm việc đi khám.
- Bị rối loạn tiền đình thì phải nằm im cho đến khi khỏi hẳn.
- Nằm nghỉ trong cơn cấp là đúng, nhưng sau đó con nên đi lại dần. Vận động sớm giúp não làm quen lại và thăng bằng hồi phục nhanh hơn.
- Cạo gió, bấm huyệt là hết chóng mặt.
- Những cách này không chữa nguyên nhân và có thể làm bố mẹ bỏ qua dấu hiệu nguy hiểm. Cho con nằm nghỉ, uống nước, và đi khám khi chóng mặt lặp lại hoặc có dấu hiệu bất thường.
Bố mẹ hay hỏi
+Học sinh hay chóng mặt khi đứng dậy có sao không?
Tối sầm mắt vài giây khi đứng dậy nhanh khá hay gặp, nhất là khi con uống ít nước hay bỏ bữa. Nếu xảy ra thường xuyên, kèm ngất hoặc tim đập loạn, nên đưa con đi khám.
+Rối loạn tiền đình ở học sinh có chữa khỏi được không?
Phần lớn các bệnh tai trong ở trẻ đỡ sau vài ngày đến vài tuần, có loại được bác sĩ chữa bằng động tác xoay đầu. Điều quan trọng là tìm đúng nguyên nhân, vì nhiều cơn chóng mặt không do tiền đình.
+Con bị chóng mặt có nên đi học không?
Khi đang chóng mặt quay cuồng, nôn, con nên nghỉ ở nhà. Khi đã đỡ và đi lại vững, con có thể đi học lại; báo thầy cô để con được ngồi nghỉ khi cần.
+Chóng mặt buồn nôn có phải do đau nửa đầu không?
Có thể. Một số trẻ bị đau nửa đầu có cơn chóng mặt quay, buồn nôn, sợ ánh sáng, có khi không đau đầu nhiều. Bác sĩ sẽ hỏi tiền sử gia đình và kiểu cơn để chẩn đoán.
+Uống thuốc chống say xe khi chóng mặt được không?
Không nên tự cho con dùng. Thuốc chống nôn, chống chóng mặt cần bác sĩ khám và kê, chỉ dùng vài ngày.
Nguồn tham khảo
- Vertigo — NHS (Anh)
- Dizziness — NHS (Anh)
- Labyrinthitis and vestibular neuritis — NHS (Anh)
- Fainting — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Học sinh ngất xỉu
Phần lớn học sinh ngất ở trường là ngất phản xạ (ngất phế vị), do đứng lâu dưới nắng, nhịn ăn sáng, uống ít nước, thiếu ngủ hoặc sợ hãi, đau đột ngột; con thường tỉnh lại trong vòng 1 phút. Khi con ngất, đặt con nằm ngửa và nâng hai chân lên cao. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con ngất khi đang chạy, chơi thể thao hay đang nằm, không tỉnh sau 1 phút, khó thở, đau ngực, tim đập loạn, co giật, hoặc bị thương khi ngã. Con đã tỉnh và khỏe lại vẫn nên đi khám sau lần ngất đầu tiên.
- Học sinh hay đau đầu
Phần lớn cơn đau đầu ở học sinh là đau đầu do căng thẳng hoặc đau nửa đầu (migraine), hay gặp khi con thiếu ngủ, bỏ bữa, uống ít nước, nhìn màn hình lâu hoặc lo lắng chuyện học. Những cơn này thường đỡ khi nghỉ ngơi và dùng thuốc giảm đau thông thường. Cần đưa con đi cấp cứu ngay nếu đau đầu dữ dội đột ngột, nôn vọt, nhìn mờ hoặc nhìn đôi, kèm sốt cổ cứng, hoặc sau khi bị va đập đầu. Đau làm con thức giấc về đêm hoặc nặng dần qua từng tuần thì nên đưa con đi khám sớm.
- Đau nửa đầu ở học sinh
Đau nửa đầu (migraine) là những cơn đau đầu nhói theo nhịp, thường ở một bên đầu, kèm buồn nôn hoặc nôn, sợ ánh sáng và tiếng ồn, kéo dài nhiều giờ. Bệnh hay có tính gia đình và có thể bắt đầu ngay từ tuổi đi học. Khi con lên cơn, cho con nằm nghỉ ở phòng tối, yên tĩnh và dùng thuốc giảm đau thông thường càng sớm càng tốt, không quá 2 ngày mỗi tuần. Đi cấp cứu ngay nếu đau đầu dữ dội đột ngột, kèm yếu hay tê một bên người, nói khó, nhìn mờ hoặc nhìn đôi, lơ mơ, co giật, sốt cổ cứng, hoặc sau va đập đầu.
- Trẻ thiếu máu thiếu sắt
Thiếu máu thiếu sắt hay gặp nhất ở trẻ 6–24 tháng tuổi và ở con gái tuổi dậy thì có kinh nguyệt. Con thường xanh xao, mệt, kém tập trung, biếng ăn, nhưng chỉ xét nghiệm máu mới biết chắc, vì ở Việt Nam nhiều trẻ thiếu máu do bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) và không được tự uống sắt. Thịt đỏ, gan, cá, trứng ăn kèm rau quả giàu vitamin C là nguồn sắt tốt nhất; thuốc sắt chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định. Nếu con khó thở, ngất, tim đập rất nhanh, nôn ra máu hoặc lỡ nuốt nhiều viên sắt, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Thức khuya ôn thi
Thức khuya ôn thi thường làm kết quả kém đi: não cần giấc ngủ để ghi nhớ những gì đã học, và một người thiếu ngủ phản xạ chậm, dễ quên, dễ sai ở những câu đã biết. Học sinh 13–18 tuổi cần 8–10 giờ mỗi đêm, sinh viên cần ít nhất 7 giờ; trong mùa thi vẫn nên giữ mức này và học vào ban ngày, buổi tối sớm. Đừng thức trắng đêm trước ngày thi. Nếu con ngủ gật khi đang đi xe máy, ngất, đau ngực sau khi uống nước tăng lực, hoặc nói đến ý nghĩ muốn chết, hãy đưa con đi cấp cứu hoặc gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Hoảng loạn khi thi
Run tay, tim đập nhanh, khó thở, đầu óc trống rỗng khi cầm đề là phản ứng báo động của cơ thể trước căng thẳng, thường gọi là cơn hoảng sợ (cơn hoảng loạn). Cơn này đáng sợ nhưng không nguy hiểm, phần lớn kéo dài khoảng 5–20 phút rồi dịu dần, và thở chậm giúp nó qua nhanh hơn. Nếu con đau ngực khi gắng sức, ngất, hoặc khó thở không đỡ sau khi nghỉ, cần đi cấp cứu để loại trừ bệnh tim phổi. Nếu cơn hoảng loạn lặp lại nhiều lần hoặc làm con né tránh đi học, đi thi, nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Chủ đề khác