Nhà có trẻ sơ sinh: người lớn cần tiêm vắc xin gì để bảo vệ bé
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng
Trả lời nhanh
Quan trọng nhất là mẹ tiêm khi mang thai: vắc xin uốn ván theo Tiêm chủng mở rộng, và hỏi bác sĩ sản về vắc xin có thành phần ho gà và vắc xin cúm trong thai kỳ, vì kháng thể của mẹ truyền sang bảo vệ con những tuần đầu. Bố, ông bà, anh chị và người chăm bé nên tiêm cúm mỗi năm, tiêm nhắc ho gà nếu bác sĩ khuyên, có đủ 2 mũi sởi, và tiêm trước khi gặp bé ít nhất 2 tuần. Người đang ho, sốt thì tránh xa bé; bé dưới 3 tháng sốt từ 38°C, hoặc ho đến tím tái, ngừng thở thì đi cấp cứu ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Bé dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
- Bé ho thành cơn rồi tím tái, ngừng thở hoặc mềm người, dù sau cơn bé có vẻ trở lại bình thường.
- Bé thở nhanh, thở rít, rút lõm lồng ngực, môi hoặc da tím tái.
- Bé bỏ bú, li bì, khó đánh thức, hoặc sau 48 giờ đầu mà hơn 6 giờ không có tã ướt.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Một người trong nhà được chẩn đoán ho gà, hoặc ho thành cơn kéo dài: đưa bé đi khám và hỏi bác sĩ về thuốc phòng cho cả nhà.
- Người trong nhà bị sởi, thủy đậu hoặc cúm khi bé còn nhỏ: báo bác sĩ của bé ngay trong ngày.
- Bé ho, sổ mũi, khò khè hoặc bú kém hơn sau khi tiếp xúc với người ốm.
- Mẹ đang mang thai và chưa được tư vấn về vắc xin ho gà, cúm: hỏi ở lần khám thai tới.
Vì sao người lớn trong nhà phải tiêm
Trẻ sơ sinh hay bị lây ho gà, cúm, sởi từ chính người trong nhà. Trong những tháng đầu, bé chưa đủ tuổi tiêm hoặc chưa tiêm đủ mũi: mũi ho gà đầu tiên lúc 2 tháng, cúm từ 6 tháng, sởi từ 9 tháng.
Cách bảo vệ thêm là tiêm cho những người sống cùng và chăm bé, để họ không mang bệnh về. Cách này giúp được một phần. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, mẹ tiêm vắc xin có thành phần ho gà khi mang thai bảo vệ bé hiệu quả hơn hẳn việc chỉ tiêm cho người nhà sau sinh.
Mẹ: tiêm khi mang thai
- Uốn ván: có trong Tiêm chủng mở rộng cho phụ nữ có thai, theo số mũi mẹ đã tiêm trước đó.
- Vắc xin có thành phần ho gà: ở Việt Nam là tiêm dịch vụ. Tiêm trong mỗi lần mang thai giúp kháng thể truyền qua nhau thai sang con. Bác sĩ sản sẽ chọn tuần thai phù hợp.
- Cúm: vắc xin cúm bất hoạt tiêm được khi mang thai, giúp mẹ ít bị cúm nặng và bảo vệ bé những tháng đầu.
- Vắc xin RSV cho mẹ bầu và kháng thể RSV cho bé: hỏi bác sĩ sản, bác sĩ nhi xem nơi mình đã có chưa.
- Nếu mẹ chưa tiêm kịp trong thai kỳ: sau sinh mẹ vẫn tiêm được hầu hết các vắc xin trong lúc cho con bú.
Bố, ông bà, anh chị và người giúp việc
- Cúm: mỗi năm một mũi, nhất là trước mùa cúm.
- Ho gà: người lớn hỏi bác sĩ về mũi nhắc bạch hầu-uốn ván-ho gà dành cho người lớn; trẻ lớn trong nhà tiêm đủ các mũi có thành phần ho gà theo lịch.
- Sởi: người lớn chưa từng mắc sởi và chưa chắc đã tiêm đủ 2 mũi thì hỏi bác sĩ về tiêm bù sởi-quai bị-rubella.
- Thủy đậu: người chưa mắc và chưa tiêm nên hỏi bác sĩ về tiêm bù.
- COVID-19: làm theo hướng dẫn hiện hành của Bộ Y tế, nhất là ông bà lớn tuổi hoặc có bệnh nền.
- Ai cần tiêm ho gà hay cúm thì nên tiêm xong trước khi gặp bé ít nhất 2 tuần, vì cơ thể cần thời gian tạo kháng thể.
Ngoài vắc xin, cả nhà cần làm gì
Vắc xin không chặn được mọi bệnh. Rửa tay bằng xà phòng trước khi bế bé, không hôn lên mặt và tay bé, không hút thuốc trong nhà vẫn là những việc phải làm mỗi ngày.
Người đang ho, sốt, sổ mũi nên tránh bế bé cho đến khi khỏi; nếu là mẹ thì vẫn cho con bú, đeo khẩu trang và rửa tay kỹ. Khách đến thăm khi bé còn nhỏ nên ít người, ngắn, và chỉ những người khỏe.
Chăm sóc con tại nhà
- Lập danh sách người sống cùng và người hay chăm bé, ghi ai đã tiêm cúm năm nay, ai đã tiêm ho gà, sởi.
- Đặt lịch tiêm cho người nhà trong những tháng cuối thai kỳ để tiêm xong trước khi bé chào đời ít nhất 2 tuần.
- Để xà phòng hoặc dung dịch rửa tay ngay cửa ra vào và chỗ thay tã.
- Nhắc anh chị của bé không hôn mặt em và tránh xa em khi đang ho, sốt.
- Tiêm cho bé đúng lịch, mũi ho gà đầu tiên lúc 2 tháng tuổi, không để trễ.
Hiểu lầm thường gặp
- Chỉ cần bé tiêm đủ, người lớn không cần tiêm gì.
- Những tháng đầu bé chưa đủ tuổi tiêm nhiều mũi. Mẹ tiêm khi mang thai và người lớn quanh bé tiêm là cách bảo vệ bé trong khoảng trống đó.
- Ông bà từng bị ho gà, sởi hồi nhỏ thì không cần lo.
- Miễn dịch với ho gà giảm dần theo năm, kể cả sau khi đã mắc. Ông bà hỏi bác sĩ về mũi nhắc, và vẫn tiêm cúm mỗi năm.
- Người lớn ho kéo dài chỉ là ho thường, bế bé không sao.
- Ở người lớn, ho gà thường chỉ là ho dai dẳng, không có tiếng rít, nhưng lây cho bé có thể rất nặng. Người ho kéo dài nên đi khám và tránh bế bé.
Bố mẹ hay hỏi
+Bố có cần tiêm ho gà khi vợ sinh không?
Nên hỏi bác sĩ về mũi nhắc bạch hầu-uốn ván-ho gà cho người lớn, và tiêm cúm mỗi năm. Tiêm xong trước khi gặp bé ít nhất 2 tuần.
+Ông bà cần tiêm gì trước khi bế cháu sơ sinh?
Thường là cúm mỗi năm và mũi nhắc có thành phần ho gà nếu bác sĩ khuyên; người chưa chắc có miễn dịch sởi thì hỏi về tiêm bù.
+Mẹ bầu tiêm ho gà vào tháng thứ mấy?
Thường trong ba tháng giữa hoặc ba tháng cuối thai kỳ, và tiêm lại ở mỗi lần mang thai. Bác sĩ sản sẽ chọn tuần thai phù hợp với mẹ.
+Anh chị của bé đang đi nhà trẻ có cần tiêm thêm gì không?
Cần tiêm đủ các mũi theo lịch, nhất là ho gà và sởi, và nên tiêm cúm hằng năm vì trẻ đi học hay mang cúm về nhà.
+Người nhà vừa tiêm vắc xin có bế bé được không?
Được. Các vắc xin người lớn hay tiêm như cúm, ho gà không lây sang bé; chỉ cần người đó khỏe, không sốt.
Nguồn tham khảo
- How to cocoon a newborn — AAP (HealthyChildren.org)
- Pertussis vaccines: WHO position paper, August 2015 — WHO
- Vaccinations in pregnancy — NHS
- Thông tư 52/2025/TT-BYT về tiêm chủng — Bộ Y tế
Cập nhật 22/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Ho gà ở trẻ
Ho gà là bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp rất dễ lây. Bệnh bắt đầu như cảm lạnh, sau khoảng một tuần con ho thành từng cơn dài, nặng về đêm, cuối cơn hít vào rít lên như tiếng gà gáy và hay nôn sau ho; tiếng ho có thể kéo dài nhiều tuần. Trẻ dưới 3 tháng có thể không có tiếng rít mà chỉ tím tái hoặc ngừng thở sau cơn ho: gọi 115 hoặc 113 hay đến cấp cứu ngay. Cách phòng tốt nhất là tiêm đủ các mũi có thành phần ho gà lúc 2, 3, 4 tháng và nhắc lại lúc 18 tháng theo Tiêm chủng mở rộng, và mẹ hỏi bác sĩ về tiêm phòng ho gà khi mang thai.
- Tiêm nhắc bạch hầu, ho gà, uốn ván tuổi teen
Miễn dịch với bạch hầu, ho gà, uốn ván từ các mũi tiêm lúc nhỏ giảm dần theo năm. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo một mũi nhắc bạch hầu-uốn ván ở khoảng 9–15 tuổi, sau mũi 7 tuổi; nhiều nước dùng loại có thêm ho gà liều thấp ở tuổi 11–12. Ở Việt Nam, chương trình tiêm chủng mở rộng dừng ở mũi 7 tuổi, nên mũi tuổi teen là vắc xin dịch vụ, bố mẹ mang sổ đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con sốt, đau họng có màng trắng xám, cổ sưng to hoặc khó thở.
- Tiêm cúm cho trẻ
Nên tiêm. Vắc xin cúm dùng được cho trẻ từ 6 tháng tuổi và cần tiêm nhắc mỗi năm vì virus cúm thay đổi hằng năm. Trẻ dưới 9 tuổi tiêm lần đầu cần 2 mũi cách nhau ít nhất 4 tuần, những năm sau chỉ cần 1 mũi; trẻ từ 9 tuổi chỉ cần 1 mũi mỗi năm. Vắc xin không ngăn được mọi ca cúm nhưng giảm rõ nguy cơ bị nặng, nhất là ở trẻ dưới 5 tuổi và trẻ có bệnh hen, tim, thận, tiểu đường. Ở Việt Nam đây là vắc xin dịch vụ, chưa có trong chương trình tiêm chủng mở rộng.
- Phòng RSV cho bé
Có hai cách phòng RSV nặng cho trẻ nhỏ: mẹ tiêm vắc xin RSV trong ba tháng cuối thai kỳ để truyền kháng thể sang con, hoặc bé được tiêm một mũi kháng thể đơn dòng (như nirsevimab) ngay sau sinh hay trước mùa RSV. Ở Việt Nam, RSV chưa có trong Tiêm chủng mở rộng; kháng thể nirsevimab đã được đăng ký và tiêm dịch vụ ở một số cơ sở, còn vắc xin cho mẹ bầu đang dùng ở nhiều nước, bố mẹ hỏi bác sĩ sản, bác sĩ nhi xem nơi mình đã có chưa. Thường chỉ cần một trong hai cách. Đi cấp cứu ngay nếu sau tiêm bé khó thở, tím tái, sưng mặt hoặc mềm nhũn.
- Mẹ cho con bú tiêm vắc xin
Được. Gần như mọi vắc xin, kể cả vắc xin sống như sởi-quai bị-rubella hay thủy đậu, đều tiêm được khi mẹ đang cho con bú, và mẹ không cần ngừng bú hay vắt bỏ sữa sau tiêm. Hai ngoại lệ cần hỏi bác sĩ trước là vắc xin sốt vàng (chỉ tiêm khi mẹ bắt buộc phải đến vùng có bệnh) và vắc xin sốt xuất huyết (chưa dùng khi đang cho con bú). Sau tiêm, mẹ ngồi lại theo dõi ít nhất 30 phút; nếu khó thở, sưng môi mặt hay choáng thì gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Lịch tiêm chủng
Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.
Chủ đề khác