Mắt, tai, răng

Học sinh bị khô mắt: nguyên nhân, cách chăm sóc và khi nào đi khám

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi

Trả lời nhanh

Khô mắt là khi mắt không đủ nước mắt hoặc nước mắt bay hơi quá nhanh, làm mắt cộm, rát, ngứa, đỏ, mỏi, nhìn mờ thoáng qua, đôi khi lại chảy nước mắt nhiều. Ở học sinh, nguyên nhân hay gặp là nhìn màn hình lâu ít chớp mắt, ngồi phòng điều hòa, đeo kính áp tròng, thức khuya và viêm bờ mi. Phần lớn đỡ khi nghỉ mắt theo quy tắc 20-20-20, vệ sinh bờ mi, chỉnh chỗ ngồi học và dùng nước mắt nhân tạo khi cần. Đi khám mắt ngay nếu mắt đau nhiều, đỏ, sợ ánh sáng, nhìn mờ không hết khi chớp, nhất là khi đang đeo kính áp tròng.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Mắt đau nhiều, đỏ, rất sợ ánh sáng, hoặc nhìn mờ đi mà chớp mắt không hết.
  • Đang đeo kính áp tròng hoặc kính đeo ban đêm (Ortho-K) mà mắt đỏ, đau, chảy nước mắt nhiều, thấy đốm trắng trên lòng đen.
  • Mắt bị hóa chất bắn vào: rửa ngay dưới vòi nước sạch liên tục ít nhất 20 phút rồi đến cơ sở y tế.
  • Nhìn mờ, mất một phần tầm nhìn hoặc nhìn đôi đột ngột, kèm đau đầu dữ dội, nôn.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Đã nghỉ mắt, vệ sinh bờ mi, dùng nước mắt nhân tạo vài tuần mà vẫn khô, cộm.
  • Khô mắt kèm bờ mi đỏ, đóng vảy, hay bị lẹo, chắp.
  • Khô mắt kèm khô miệng, đau khớp, phát ban, mệt kéo dài.
  • Khô mắt kèm nhìn kém lúc chạng vạng, hoặc ở trẻ ăn uống kém, suy dinh dưỡng.
  • Đang uống thuốc trị mụn, thuốc dị ứng hay thuốc điều trị lâu dài và mắt khô nhiều hơn: báo bác sĩ kê đơn, đừng tự ngừng thuốc.
  • Hình dạng mí mắt thay đổi, mắt nhắm không kín khi ngủ.

Khô mắt là gì

Mỗi lần chớp mắt, mi mắt trải một lớp nước mắt mỏng lên bề mặt mắt. Lớp này gồm nước, chất nhầy và một lớp dầu mỏng do các tuyến ở bờ mi tiết ra để giữ nước khỏi bay hơi. Thiếu một trong các phần này, mắt bị khô.

Triệu chứng thường gặp là cộm như có cát, rát, ngứa, đỏ, mỏi mắt, nhìn mờ thoáng qua rồi rõ lại sau khi chớp, nhạy cảm với ánh sáng. Nhiều bạn lại thấy chảy nước mắt nhiều: đó là mắt phản ứng với kích thích khi bề mặt bị khô.

Vì sao học sinh, sinh viên hay bị

  • Nhìn màn hình, đọc sách lâu: khi tập trung, số lần chớp mắt giảm rõ, nước mắt bay hơi mà không được trải lại.
  • Phòng điều hòa, quạt thổi thẳng vào mặt, trời hanh khô, gió bụi, khói thuốc lá.
  • Đeo kính áp tròng nhiều giờ, ngủ quên không tháo kính, hoặc dùng kính Ortho-K không đúng hướng dẫn.
  • Thức khuya, ngủ ít, nhất là mùa thi.
  • Viêm bờ mi, tắc tuyến dầu ở bờ mi; dị ứng mắt.
  • Một số thuốc như thuốc trị mụn uống, thuốc kháng histamin; ít gặp hơn là bệnh tự miễn hoặc thiếu vitamin A.

Phân biệt với đau mắt đỏ và dị ứng mắt

Đau mắt đỏ thường đến nhanh, mắt đỏ nhiều, có ghèn, hay lây sang người khác. Dị ứng mắt nổi bật là ngứa, thường kèm hắt hơi, sổ mũi. Khô mắt thường kéo dài, nặng lên vào cuối ngày, sau khi học lâu trước màn hình hay ngồi phòng điều hòa, và đỡ khi nghỉ.

Khi đi khám, bác sĩ mắt soi bề mặt mắt, có thể nhỏ một chất nhuộm màu để xem giác mạc có bị tổn thương không, đo thời gian nước mắt bị vỡ, xem bờ mi và hỏi về thói quen dùng màn hình, kính áp tròng.

Thuốc nhỏ mắt: dùng gì, tránh gì

Nước mắt nhân tạo giúp bù nước cho mắt khô nhẹ. Nếu cần nhỏ nhiều lần trong ngày hoặc đang đeo kính áp tròng, hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ chọn loại phù hợp, thường là loại không chất bảo quản. Nước muối sinh lý dùng để rửa mắt, không giữ ẩm lâu như nước mắt nhân tạo.

Không dùng thuốc nhỏ làm trắng mắt (co mạch) hằng ngày: mắt đỡ đỏ một lúc rồi lại đỏ hơn khi hết thuốc. Không tự mua thuốc nhỏ có corticoid hay kháng sinh; corticoid dùng kéo dài có thể gây tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể.

Nếu em đang đọc bài này

Khô mắt rất hay gặp ở tuổi đi học, nhất là mùa thi khi em ngồi học và nhìn màn hình nhiều. Thói quen nhỏ có tác dụng lớn: cứ 20 phút nhìn ra xa khoảng 6 mét trong 20 giây, chớp mắt chậm vài lần, để màn hình ngang hoặc hơi thấp hơn tầm mắt, và đi ngủ đúng giờ.

Nếu em đeo kính áp tròng, đừng đeo quá giờ, đừng ngủ khi đang đeo, và tháo kính ngay khi mắt đỏ, đau. Mắt đau nhiều, sợ ánh sáng hay nhìn mờ thì hãy báo bố mẹ để đi khám mắt ngay, đừng chỉ nhỏ thuốc rồi chờ.

Chăm sóc con tại nhà

  • Nghỉ mắt theo quy tắc 20-20-20: cứ 20 phút nhìn màn hình hoặc sách thì nhìn ra xa khoảng 6 mét trong 20 giây; khoảng mỗi giờ đứng dậy vận động vài phút.
  • Để màn hình ngang hoặc hơi thấp hơn tầm mắt: màn hình cao làm mắt mở to hơn và khô nhanh hơn. Chỉnh độ sáng màn hình tương đương ánh sáng phòng, tránh chói từ cửa sổ, đèn.
  • Vệ sinh bờ mi mỗi ngày: chườm khăn ấm (không nóng) lên mi vài phút, xoa nhẹ bờ mi, rồi lau sạch bằng bông thấm nước ấm.
  • Không để điều hòa hay quạt thổi thẳng vào mặt; có thể dùng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ; uống đủ nước.
  • Đeo kính gọng thay kính áp tròng vài ngày khi mắt khô, rát; không đeo kính áp tròng quá số giờ cho phép.
  • Ngủ đủ giấc, dừng màn hình ít nhất 1 giờ trước khi ngủ.
  • Dùng nước mắt nhân tạo khi cần theo hướng dẫn của dược sĩ hoặc bác sĩ; mỗi người một lọ riêng, đầu lọ không chạm vào mắt.

Hiểu lầm thường gặp

Mắt chảy nước mắt nhiều thì không thể bị khô mắt.
Khi bề mặt mắt khô, mắt có thể phản ứng bằng cách tiết nhiều nước mắt loãng, nhưng loại nước mắt này bay hơi nhanh và không giữ ẩm được.
Đeo kính chống ánh sáng xanh là hết khô mắt.
Chưa có bằng chứng kính lọc ánh sáng xanh giảm khô hay mỏi mắt. Nghỉ mắt, chớp mắt và chỉnh tư thế ngồi học có tác dụng rõ hơn.
Nhỏ thuốc làm trắng mắt mỗi ngày cho mắt bớt đỏ, đỡ khô.
Thuốc co mạch không chữa khô mắt; dùng thường xuyên làm mắt đỏ lại nặng hơn khi hết thuốc.
Khô mắt là do nóng gan, nóng trong.
Khô mắt ở học sinh chủ yếu do ít chớp mắt khi nhìn màn hình, môi trường khô, kính áp tròng, viêm bờ mi. Thuốc mát gan không giải quyết được những nguyên nhân này.

Bố mẹ hay hỏi

+Học sinh bị khô mắt có tự khỏi không?

Khô mắt do nhìn màn hình, phòng điều hòa thường đỡ nhiều khi thay đổi thói quen học và nghỉ mắt. Nếu sau vài tuần tự chăm sóc vẫn khó chịu, nên đi khám mắt.

+Nhỏ nước mắt nhân tạo hằng ngày có hại không?

Nước mắt nhân tạo nhìn chung an toàn khi dùng đúng hướng dẫn. Nếu cần nhỏ nhiều lần mỗi ngày hoặc đang đeo kính áp tròng, hỏi dược sĩ hay bác sĩ chọn loại phù hợp, thường là loại không chất bảo quản.

+Khô mắt có làm tăng độ cận không?

Khô mắt và cận thị là hai vấn đề khác nhau, nhưng cùng liên quan đến nhìn gần lâu và ít ra ngoài trời. Nghỉ mắt và hoạt động ngoài trời có lợi cho cả hai.

+Có nên dùng nước muối sinh lý nhỏ mắt hằng ngày cho đỡ khô không?

Nước muối sinh lý dùng để rửa mắt, không giữ ẩm lâu. Với khô mắt, nước mắt nhân tạo phù hợp hơn; nhỏ quá nhiều nước muối có thể làm trôi lớp nước mắt tự nhiên.

+Đeo kính áp tròng bị khô mắt thì làm sao?

Tháo kính, đeo kính gọng vài ngày, giảm số giờ đeo và giữ vệ sinh kính, hộp kính. Nếu mắt đỏ, đau, sợ ánh sáng thì tháo kính và đi khám mắt ngay.

Nguồn tham khảo

  1. Dry eyes — NHS (Anh)
  2. Avoid Eye & Back Strain from the Computer — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. Eye - Red Without Pus (KidsDoc Symptom Checker) — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Mỏi mắt do màn hình

    Nhìn màn hình lâu khiến mắt mỏi, khô, cay, nhìn mờ thoáng qua và đau đầu, vì khi tập trung nhìn gần ta chớp mắt ít hơn và mắt phải điều tiết liên tục. Tình trạng này thường đỡ khi nghỉ mắt đúng cách: quy tắc 20-20-20, để màn hình xa vừa tầm, chớp mắt chủ động và ngủ đủ. Nếu con đột ngột nhìn mờ, nhìn đôi, đau mắt nhiều hoặc nhìn mờ kéo dài cả khi đã nghỉ, cần đi khám mắt.

  • Viêm bờ mi

    Viêm bờ mi là tình trạng bờ mi đỏ, ngứa, rát, có vảy hoặc gỉ bám ở chân lông mi, mi dính vào nhau khi mới ngủ dậy. Bệnh không lây, thường không nguy hiểm nhưng hay tái lại, và chăm sóc chính là vệ sinh mi mắt mỗi ngày: chườm ấm 5–10 phút, xoa nhẹ bờ mi rồi lau sạch vảy dọc chân lông mi, ngày 2 lần, kể cả khi đã đỡ. Đưa con đi khám ngay nếu con đau mắt, nhìn mờ đi, mắt rất đỏ, hoặc mi mắt sưng đỏ lan rộng kèm sốt.

  • Dùng thuốc nhỏ mắt cho trẻ

    Chỉ nhỏ cho con thuốc nhỏ mắt khi bác sĩ hoặc dược sĩ đã xác định đúng loại, đúng cách dùng; để rửa và làm sạch mắt, nước muối sinh lý là đủ. Không tự mua hay dùng lại thuốc nhỏ mắt có corticoid hoặc kháng sinh, không dùng thuốc làm hết đỏ mắt (co mạch) cho trẻ, không nhỏ sữa mẹ hay nước lá vào mắt. Lọ thuốc đã mở thường chỉ dùng trong khoảng 4 tuần, mỗi con một lọ riêng. Trẻ dưới 1 tháng tuổi đỏ mắt có ghèn, hoặc trẻ đau mắt nhiều, sợ ánh sáng, nhìn mờ, cần đi khám ngay trong ngày.

  • Cận thị ở học sinh

    Cận thị là khi con nhìn gần rõ nhưng nhìn xa mờ, thường bắt đầu ở tuổi tiểu học và tăng độ nhanh nhất trong những năm con còn lớn. Điều giúp nhiều nhất là cho con ra ngoài trời khoảng 2 giờ mỗi ngày, nghỉ mắt khi nhìn gần, và khám mắt mỗi năm một lần để đeo kính đúng độ. Nếu con đột ngột nhìn mờ hẳn, thấy chớp sáng, thấy nhiều đốm đen bay hoặc như có tấm màn che một phần mắt, cần đi khám mắt ngay trong ngày.

  • Viêm kết mạc dị ứng

    Trẻ ngứa mắt, dụi mắt nhiều, hai mắt đỏ, chảy nước mắt, mi hơi sưng, thường kèm hắt hơi, sổ mũi, hay gặp nhất là viêm kết mạc dị ứng. Bệnh không lây, do mắt phản ứng với bụi nhà, mạt bụi, nấm mốc, lông chó mèo, phấn hoa hay khói. Rửa mặt, chườm mát, nhỏ nước mắt nhân tạo và tránh thứ gây dị ứng giúp con đỡ nhiều; thuốc nhỏ mắt chống dị ứng dùng theo tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ, không tự dùng thuốc có corticoid. Đưa con đi khám ngay nếu con đau mắt, nhìn mờ, sợ ánh sáng, hoặc chỉ một mắt đỏ nhiều.

  • Thức khuya ôn thi

    Thức khuya ôn thi thường làm kết quả kém đi: não cần giấc ngủ để ghi nhớ những gì đã học, và một người thiếu ngủ phản xạ chậm, dễ quên, dễ sai ở những câu đã biết. Học sinh 13–18 tuổi cần 8–10 giờ mỗi đêm, sinh viên cần ít nhất 7 giờ; trong mùa thi vẫn nên giữ mức này và học vào ban ngày, buổi tối sớm. Đừng thức trắng đêm trước ngày thi. Nếu con ngủ gật khi đang đi xe máy, ngất, đau ngực sau khi uống nước tăng lực, hoặc nói đến ý nghĩ muốn chết, hãy đưa con đi cấp cứu hoặc gọi 115 hoặc 113 ngay.

Chủ đề khác