Tâm lý và cảm xúc

Rối loạn lưỡng cực ở tuổi teen: dấu hiệu, điều trị và cách đồng hành

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi

Trả lời nhanh

Rối loạn lưỡng cực là bệnh làm tâm trạng, năng lượng và giấc ngủ thay đổi rất mạnh theo từng đợt: có đợt hưng phấn quá mức (hưng cảm), có đợt buồn, kiệt sức (trầm cảm), mỗi đợt thường kéo dài nhiều ngày đến vài tuần, khác hẳn những lúc vui buồn thất thường của tuổi teen. Bệnh hay khởi phát ở tuổi vị thành niên hoặc đầu tuổi trưởng thành, cần bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán và điều trị lâu dài bằng thuốc kết hợp trị liệu tâm lý; điều trị sớm và đều giúp các em học tập, sống bình thường. Nếu con nói muốn chết, nghe thấy những tiếng nói người khác không nghe thấy, hoặc nhiều đêm không ngủ kèm hành vi liều lĩnh nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nói muốn chết hoặc tự làm đau mình: ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt.
  • Con gần như không ngủ nhiều ngày liền mà vẫn hưng phấn, kèm làm những việc liều lĩnh có thể gây nguy hiểm cho mình hoặc người khác.
  • Con nghe thấy, nhìn thấy những thứ người khác không thấy, hoặc tin chắc vào những điều rất lạ, như mình có sứ mệnh đặc biệt, đang bị theo dõi, bị hại.
  • Con kích động, đe dọa làm hại người khác, hoặc không còn kiểm soát được hành vi: giữ khoảng cách an toàn, gọi 115 hoặc 113.
  • Con đã uống nhiều thuốc hơn liều bác sĩ dặn, kể cả khi trông vẫn bình thường: gọi 115 hoặc 113, mang theo vỏ hộp thuốc.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Có những đợt con vui quá mức hoặc cáu gắt dữ dội, nói nhanh, nói nhiều, ý nghĩ nhảy liên tục, ngủ rất ít mà không thấy mệt, kéo dài nhiều ngày.
  • Có những đợt con buồn, mất hứng thú, mệt lả, ngủ li bì hoặc mất ngủ, xen kẽ với những đợt như trên.
  • Con tiêu tiền vô tội vạ, làm những việc liều lĩnh, nói năng không giống con thường ngày.
  • Con đang điều trị mà bỏ thuốc, hoặc bắt đầu dùng rượu bia, chất kích thích.
  • Con đang dùng thuốc chống trầm cảm mà đột nhiên phấn khích quá mức, nói nhanh, ngủ rất ít: báo bác sĩ ngay trong ngày.

Rối loạn lưỡng cực là gì

Đây là một bệnh tâm thần làm tâm trạng và năng lượng thay đổi rất mạnh theo từng đợt. Trong đợt hưng cảm, con có thể vui quá mức hoặc rất cáu, đầy năng lượng, ít ngủ, nói nhanh, tự tin thái quá, làm việc liều lĩnh. Đợt hưng cảm nhẹ hơn gọi là hưng cảm nhẹ. Trong đợt trầm cảm, con buồn, chán, mệt, mất hứng thú, có thể nghĩ đến cái chết. Cũng có đợt lẫn cả hai.

Mỗi đợt thường kéo dài nhiều ngày đến vài tuần, trong đợt đó triệu chứng có gần như mỗi ngày, gần như cả ngày. Giữa các đợt, nhiều em có những khoảng thời gian tâm trạng ổn định, có khi kéo dài hàng tháng, hàng năm. Bệnh thường kéo dài suốt đời nhưng kiểm soát được.

Khác với tính khí thất thường của tuổi teen thế nào

Tuổi teen nào cũng có lúc vui, lúc buồn, lúc dỗi. Ở rối loạn lưỡng cực, thay đổi mạnh hơn nhiều, thường không có lý do rõ ràng, kéo dài nhiều ngày, đi kèm thay đổi giấc ngủ, năng lượng và cách suy nghĩ, và làm ảnh hưởng rõ đến việc học, bạn bè, gia đình.

Một số dấu hiệu giống với tăng động giảm chú ý (ADHD), trầm cảm, lo âu hoặc rối loạn hành vi, nên việc chẩn đoán cần bác sĩ chuyên khoa tâm thần có kinh nghiệm với trẻ vị thành niên. Không có xét nghiệm máu hay chụp não nào chẩn đoán được bệnh, nhưng bác sĩ có thể cho làm xét nghiệm để loại trừ nguyên nhân khác.

Vì sao con bị

Chưa rõ nguyên nhân chính xác. Nguy cơ cao hơn nếu bố, mẹ, anh chị em ruột bị bệnh này, nhưng có người thân bị không có nghĩa là con chắc chắn bị. Ở người sẵn có nguy cơ, những biến cố căng thẳng, sang chấn, bị bạo hành, mất người thân có thể làm bệnh khởi phát.

Ma túy và chất kích thích (như cần sa) làm tăng nguy cơ và làm bệnh nặng hơn. Thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài, thức khuya ôn thi cũng có thể làm khởi phát một đợt bệnh. Đây không phải lỗi của con, cũng không phải do bố mẹ nuôi dạy sai.

Điều trị thế nào

  • Bác sĩ chuyên khoa tâm thần sẽ lập kế hoạch điều trị lâu dài, thường gồm thuốc giúp ổn định khí sắc và trị liệu tâm lý (như trị liệu nhận thức hành vi, trị liệu gia đình). Loại thuốc và liều do bác sĩ quyết định.
  • Thuốc chống trầm cảm dùng một mình có thể đẩy người bệnh lưỡng cực vào đợt hưng cảm, nên bác sĩ thường cho dùng kèm thuốc ổn định khí sắc. Đây là lý do cần kể với bác sĩ nếu trong nhà có người bị lưỡng cực.
  • Điều trị đều đặn tốt hơn lúc dùng lúc bỏ. Không tự ngừng thuốc khi con thấy khỏe, vì bệnh dễ quay lại.
  • Bác sĩ có thể nhờ gia đình ghi nhật ký tâm trạng, giấc ngủ, hành vi hằng ngày để theo dõi bệnh và hiệu quả điều trị.
  • Khi có nguy cơ tự hại hoặc làm hại người khác, con có thể cần nằm viện một thời gian để được chăm sóc an toàn.

Nếu em đang đọc bài này

Nếu em thấy tâm trạng mình lên xuống rất mạnh, có lúc thấy mình làm được mọi thứ, không cần ngủ, có lúc lại chẳng muốn sống, em không cô đơn và bệnh này chữa được để em học tập, sống như mọi người. Hãy kể với bố mẹ, thầy cô hoặc bác sĩ.

Em có thể gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7; dành cho trẻ dưới 16 tuổi). Nếu em đã là sinh viên, hãy tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc phòng tư vấn của trường. Khi thấy mình không an toàn, gọi 115 hoặc 113.

Chăm sóc con tại nhà

  • Giữ giờ ngủ, giờ dậy đều đặn, kể cả mùa thi; thiếu ngủ là một trong những yếu tố dễ làm khởi phát đợt bệnh.
  • Tránh rượu bia, ma túy, chất kích thích; hạn chế cà phê, trà đặc, nước tăng lực.
  • Ghi nhật ký tâm trạng, giấc ngủ của con để mang theo khi tái khám.
  • Cùng con và bác sĩ lập kế hoạch khi có dấu hiệu bệnh quay lại: dấu hiệu sớm là gì, gọi cho ai, đến đâu.
  • Khi con đang trong đợt hưng cảm, giữ giọng bình tĩnh, tránh tranh cãi, cất thẻ ngân hàng và tiền mặt.
  • Bố mẹ cũng cần nghỉ ngơi và có người chia sẻ; có thể gọi Tổng đài 111 để được tư vấn cách hỗ trợ con.

Hiểu lầm thường gặp

Lưỡng cực chỉ là tính khí thất thường, lớn lên sẽ hết.
Đây là bệnh có thật, thường kéo dài suốt đời. Điều trị sớm và đều giúp các em kiểm soát được bệnh và sống tốt.
Trẻ con, tuổi teen không bị lưỡng cực.
Phần lớn được chẩn đoán ở tuổi vị thành niên hoặc trưởng thành, nhưng triệu chứng có thể bắt đầu sớm hơn.
Thấy con vui vẻ, năng nổ trở lại là khỏi, có thể bỏ thuốc.
Vui quá mức, ít ngủ có thể chính là dấu hiệu của đợt hưng cảm. Không tự bỏ thuốc; hãy hỏi bác sĩ.
Bệnh tâm thần là do vong, do bị bỏ bùa, đi cúng là khỏi.
Rối loạn lưỡng cực liên quan đến di truyền, não bộ và căng thẳng trong cuộc sống. Cúng bái không thay được khám và điều trị, và làm chậm việc chữa cho con.

Bố mẹ hay hỏi

+Dấu hiệu rối loạn lưỡng cực ở tuổi teen là gì?

Những đợt vui quá mức hoặc rất cáu, nói nhanh, ít ngủ mà không mệt, làm việc liều lĩnh, xen kẽ những đợt buồn chán, mệt mỏi, mất hứng thú, mỗi đợt kéo dài nhiều ngày. Có các dấu hiệu này nên đưa con đi khám chuyên khoa tâm thần.

+Rối loạn lưỡng cực có chữa khỏi được không?

Bệnh thường kéo dài lâu dài nhưng kiểm soát được bằng thuốc và trị liệu. Nhiều em được điều trị đều đặn vẫn học hành, làm việc, sống đầy đủ.

+Con bị lưỡng cực có phải uống thuốc suốt đời không?

Thường cần điều trị lâu dài, kể cả lúc con đang ổn, để giảm nguy cơ bệnh quay lại. Thời gian và cách điều chỉnh thuốc do bác sĩ quyết định.

+Bố hoặc mẹ bị lưỡng cực thì con có bị không?

Nguy cơ của con cao hơn người khác, nhưng không có nghĩa là con chắc chắn bị. Hãy để ý giấc ngủ, tâm trạng của con và kể với bác sĩ về tiền sử gia đình.

+Con đang hưng cảm, không chịu đi khám thì làm sao?

Giữ bình tĩnh, không tranh cãi, nhờ người con tin cùng nói chuyện. Nếu con có ý nghĩ tự hại, nghe thấy tiếng nói lạ, kích động hoặc có hành vi nguy hiểm, gọi 115 hoặc 113.

Nguồn tham khảo

  1. Bipolar Disorder in Children and Teens — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)
  2. Bipolar disorder — NHS (Anh)
  3. Mental Health Medications — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trầm cảm ở tuổi teen

    Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Tâm thần phân liệt

    Tâm thần phân liệt thường bắt đầu từ cuối tuổi teen đến khoảng 30 tuổi, và hay đến từ từ: con thu mình, bỏ bê vệ sinh, ngủ thất thường, học sa sút, hay nghi ngờ người khác, trước khi xuất hiện ảo giác (nghe thấy tiếng nói người khác không nghe thấy) hoặc hoang tưởng (tin chắc vào điều không có thật). Đây là bệnh của não, không do con hư hay do bố mẹ, và điều trị càng sớm thì khả năng hồi phục càng tốt. Nếu con nghe tiếng nói bảo làm hại mình hoặc người khác, nói muốn chết, hoặc kích động không kiểm soát được, hãy gọi 115 hoặc 113.

  • Con có ý định tự làm hại bản thân

    Khi con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc bố mẹ thấy vết thương con tự gây ra, hãy coi đó là lời cầu cứu và đáp lại ngay trong hôm nay. Hỏi thẳng con có đang nghĩ đến chuyện tự tử không; hỏi như vậy không gieo ý nghĩ vào đầu con mà giúp con nói ra. Nếu con đã có kế hoạch, đã làm hại bản thân, hoặc bố mẹ thấy con không an toàn, hãy ở bên con, cất các vật nguy hiểm và gọi 115 hoặc 113. Trường hợp còn lại, đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý sớm, và có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được hướng dẫn.

  • Khi nào đưa con đi khám tâm lý

    Nên đưa con đi khám tâm lý khi những thay đổi về cảm xúc hay hành vi của con kéo dài nhiều tuần, làm con hoặc cả nhà khổ sở, hoặc cản trở việc học, việc sinh hoạt ở nhà và quan hệ với bạn bè. Ví dụ: buồn bã hay cáu gắt gần như cả ngày từ 2 tuần, lo sợ đến mức không dám đi học, mất ngủ kéo dài, học sa sút rõ, thu mình, nhịn ăn, tự làm đau mình. Bố mẹ có thể bắt đầu từ bác sĩ nhi hoặc bác sĩ gia đình, phòng tư vấn tâm lý của trường, hoặc khoa tâm lý, tâm thần ở bệnh viện. Nếu con nói muốn chết, muốn làm hại mình hoặc người khác, hoặc có hành vi nguy hiểm, cần giúp ngay: ở bên con, gọi 115 hoặc 113, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Dấu hiệu con dùng ma túy

    Dấu hiệu thường gặp khi con dùng ma túy hay chất gây nghiện là thay đổi rõ trong vài tuần đến vài tháng: bỏ những việc từng thích, đổi nhóm bạn, mệt mỏi, ngủ và ăn thất thường, học sa sút, mắt đỏ hoặc đồng tử giãn, mất tiền trong nhà. Những thay đổi này cũng có thể do trầm cảm, lo âu hay áp lực tuổi teen, nên bố mẹ cần bình tĩnh nói chuyện với con và đưa con đến bác sĩ thay vì tự thử nước tiểu ở nhà. Pháp luật Việt Nam khuyến khích cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc tại cơ sở, có bác sĩ hỗ trợ. Nếu con bất tỉnh, khó thở, co giật, kích động hoặc ảo giác sau khi dùng một chất gì đó, kể cả bóng cười hay thuốc lá điện tử, gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Trầm cảm có phải uống thuốc

    Không phải em nào bị trầm cảm cũng cần uống thuốc. Với trẻ dưới 18 tuổi, trị liệu tâm lý (trò chuyện với chuyên gia) và thay đổi sinh hoạt là cách chữa chính; thuốc chống trầm cảm thường không được dùng riêng lẻ, mà chỉ được bác sĩ chuyên khoa cân nhắc thêm bên cạnh trị liệu khi trầm cảm ở mức vừa hoặc nặng. Thuốc cần vài tuần mới có tác dụng, phải được bác sĩ hẹn khám lại sát trong những tuần đầu và không được tự ý ngừng. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, hãy ở bên con, cất thuốc và vật nguy hiểm, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

Chủ đề khác